Nhiêu Lộc - Thị Nghè: Bước qua những thử thách

Thứ hai, 25 Tháng tư 2005, 01:04 GMT+7
  • Tuyến kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè: Thành quả của thử thách và hi sinh

    Nhieu Loc Thi Nghe Buoc qua nhung thu thach
    Dòng kênh NL-TN đã được cải tạo đoạn Q.1, Phú Nhuận và Bình Thạnh (ảnh chụp ngày 23-4-2005) - Ảnh: Thanh Đạm
    Đi dọc kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè ngày nay khó có thể hình dung ra nhà cửa chen chúc dày đặc của hơn 10 năm trước. Hai bờ kênh giờ là con đường, cây xanh, những dãy nhà khang trang và hàng quán nhộn nhịp ngày đêm.

    Những chung cư, cao ốc cũng đã và đang mọc lên tô điểm thêm cảnh quan cho Nhiêu Lộc - Thị Nghè (NL-TN) ...Câu chuyện của dòng kênh này được bắt đầu từ 20 năm về trước.

    20 năm trước - đó là thời điểm lãnh đạo TP.HCM triển khai ý định khai thông tuyến kênh NL-TN, để sau đó phát triển thành chủ trương biến con kênh tưởng chừng đã chết này trở thành một trong những cảnh quan đẹp của TP.HCM.

    Đó là một quãng thời gian đầy thử thách không dễ vượt qua đối với lãnh đạo TP, của những người tham gia dự án và cũng là quãng thời gian minh chứng rõ nét tấm lòng, sự hi sinh của những người dân TP bị ảnh hưởng bởi dự án này...

    Khởi động

    Đầu năm 1985, lãnh đạo TP xác định tuyến kênh NL-TN có chiều hướng bị tắc nghẽn do tình trạng lấn chiếm, xây dựng.

    Chủ tịch UBND TP.HCM lúc đó là ông Phan Văn Khải (hiện là Thủ tướng Chính phủ) đã giao cho phó chủ tịch phụ trách nhà đất Nguyễn Văn Nam chỉ đạo Sở Nhà đất do ông Lê Thanh Hải (tức Mười Hải), giám đốc sở, chuẩn bị một chương trình khai thông tuyến kênh này.

    Lúc đó, Sở Nhà đất cũng đã tổ chức giải tỏa được khoảng 100m ở đoạn đầu cầu Nguyễn Văn Trỗi, nhưng do gặp nhiều khó khăn nên chương trình phải tạm dừng. Thách thức mở ra với lãnh đạo TP.

    Nhieu Loc Thi Nghe Buoc qua nhung thu thach
    Người dân P.9, Q.3 tháo dỡ nhà lấn chiếm kênh NL-TN (ảnh chụp ngày 5-11-1998)
    Những năm tiếp sau thời điểm 1985, ông Trương Tấn Sang (hiện là ủy viên Bộ Chính trị BCH trung ương Đảng, trưởng Ban Kinh tế trung ương) khi đó là phó bí thư Thành ủy, chủ tịch UBND TP, rất bức xúc về một bộ phận đồng bào TP phải sống trong môi trường ô nhiễm trầm trọng trên tuyến kênh này.

    Tại kỳ họp thứ hai HĐND TP khóa IV, ông Sang bày tỏ quyết tâm của chính quyền về việc phải thực hiện ngay chương trình giải quyết thoát nước, khắc phục tình trạng ô nhiễm môi trường suốt tuyến kênh NL-TN.

    Và rồi một nghị quyết về việc thực hiện chương trình NL-TN đã được thông qua. Ban chỉ đạo chương trình NL-TN ra đời do ông Trương Tấn Sang làm trưởng ban. Ông Nguyễn Minh Dũng từ huyện Củ Chi - hiện là giám đốc Sở Xây dựng TP - được Thành ủy điều về Sở Nhà đất làm phó trưởng ban thường trực điều hành chương trình.

    Ông Dũng nhớ lại: “Chúng tôi xuống canô đi thực địa trên tuyến kênh, đoạn nào canô chạy không được thì lội bộ. Dòng kênh hôi thối chịu không nổi. Lần nào đi thực địa, y như rằng về là một số anh em bị bệnh. Vậy mà có những hộ dân sống nơi đây qua 3-4 thế hệ, ở trong những căn nhà chỉ khoảng 5-7m2, ăn, ở, ngủ và... phóng uế tại chỗ. Chỉ có những người cùng đường, tắc lộ mới phải chấp nhận cuộc sống như vậy. Thực tế đó đã làm tăng thêm quyết tâm của chúng tôi là phải thực hiện cho bằng được chương trình”.

    Sau đoạn đầu thành công, nhiều đoàn khách từ các tỉnh, TP như Hà Nội, Hải Phòng, Đà Nẵng, Nha Trang... liên tục vào tham quan.

    Lãnh đạo các tỉnh ngạc nhiên đặt câu hỏi với TP: giải tỏa hàng ngàn hộ dân là chuyện rất khó khăn, vì sao TP thực hiện được?

    Rồi các đoàn khách quốc tế như của Ngân hàng Thế giới, từ Nhật Bản, từ châu Âu cũng đến tham quan, tìm hiểu về chương trình. Điều này như một động lực tiếp thêm cho những người thực hiện dự án.

    Thi công trong bốn năm, đến năm 2000 dự án hoàn thành giai đoạn 1, với tổng kinh phí 200 tỉ đồng (không kể tiền đền bù giải tỏa) đã đem lại bộ mặt khang trang cho tuyến kênh.

    Nhưng cái được lớn hơn, theo phó giám đốc Sở GTCC Trần Minh Dũng, là xóa nhà ổ chuột, giải quyết giao thông thủy, xây dựng tuyến đường vành đai dọc kênh, góp phần giải quyết lưu thông nối hai bờ kênh. Tuyến kênh cũng góp phần thoát nước cho lưu vực.

    Đầu những năm 1990, chương trình bắt đầu khởi động. Năm 1991, tình hình tài chính dành cho đầu tư xây dựng cơ bản của TP hết sức căng thẳng. Tiền đâu để làm?

    TP quyết định bán hóa giá nhà nhà nước để vừa ổn định nhà ở cho người đang thuê ở, vừa lấy tiền xây nhà tái định cư cho các hộ dân bị giải tỏa, bởi phải có nơi tái định cư thì mới di dời các hộ dân sống trên và ven kênh được.


    Nhưng do nôn nóng, TP triển khai thực hiện khi chưa chuẩn bị điều kiện về pháp lý nên trung ương đã không đồng ý và có quyết định tạm dừng việc bán hóa giá nhà. Nhà nào chưa bán thì không được bán, nhà nào bán rồi phải trả tiền lại cho dân và ký hợp đồng cho thuê tiếp. Lúc này TP hết sức khó khăn.

    Chủ tịch UBND TP lúc này là ông Nguyễn Vĩnh Nghiệp (hiện là chủ tịch Hội Bảo trợ bệnh nhân nghèo TP) tiếp tục chỉ đạo ngành nhà đất phải tập trung giải quyết rốt ráo tồn đọng về hóa giá nhà, đồng thời lập đề án xin trung ương tiếp tục cho bán nhà thuộc sở hữu nhà nước nhằm tạo sự ổn định tư tưởng cho người đang thuê, vừa tạo ra nguồn tài chính để thực hiện chương trình NL-TN.

    Cuối năm 1994, quá bức xúc về kinh phí, TP kiên trì đề nghị trung ương và được Bộ Xây dựng lập dự thảo trình Thủ tướng Chính phủ ban hành nghị định mà đến nay vẫn còn hiệu lực thi hành. Đó là NĐ 61 về bán nhà thuộc sở hữu nhà nước.

    Như nắng hạn gặp mưa rào, trận cờ gặp thế. Từ năm 1995, mỗi năm TP thu được trên 500 tỉ đồng tiền bán hóa giá nhà. Để có được vốn ban đầu, UBND TP đã kiến nghị Chính phủ cho mượn 100 tỉ đồng quĩ hóa giá nhà để tạm ứng cho các đơn vị đầu tư xây dựng nhà ở đang gặp khó khăn về vốn nhằm tạo một số quĩ nhà tái định cư ban đầu cho quay vòng.

    Doanh nghiệp tham gia xây dựng nhà tái định cư cho chương trình được hưởng chính sách đặc biệt. Người tái định cư được mua nhà trả góp 10 năm theo chính sách hỗ trợ của nhà nước.

    Tuy vậy kinh phí xây nhà tái định cư vẫn chưa đủ để đáp ứng tiến độ giải phóng mặt bằng, một số doanh nghiệp lúc ấy đã hưởng ứng tích cực bỏ vốn xây dựng nhà theo dạng chìa khóa trao tay (ứng vốn thi công).

    Chỉ trong vòng hai năm, trong tổng số gần 2.500 căn hộ tái định cư các doanh nghiệp đăng ký xây dựng đã có hơn 1.300 căn hộ hoàn thành.

    Tuy nhiên, một thách thức không kém gian nan khác của dự án là vấn đề giải tỏa đền bù.

    Gian nan

    Khu vực chung cư Rạch Miễu 18 tầng, thuộc quận Bình Thạnh, trước đây là khu vực chằng chịt nhà cửa. Các con hẻm nhỏ ngoằn ngoèo bị lấn bởi nhà cửa cất chen chúc và đan xen nhau như mạng nhện.

    Nhieu Loc Thi Nghe Buoc qua nhung thu thach
    Thanh niên TP tham gia nhiều đợt Chủ nhật xanh do Thành đoàn TP.HCM phát động dọn vệ sinh dòng kênh NL-TN: dọn cỏ, vớt rác trên đoạn quận 3 (ảnh chụp ngày 10-10-1999) - Ảnh: N.C.T.
    Ở các nhánh của NL-TN, chỉ cần một bước chân là có thể từ bờ này sang bờ bên kia vì toàn là nhà với nhà. Con kênh NL-TN rộng hàng chục mét ngày nay xưa kia có đoạn chỉ là một cái rãnh nhỏ thoát nước, cạn xợt.

    Ông Phan Châu Thuận, phó giám đốc Ban quản lý dự án vệ sinh môi trường TP (tên gọi giai đoạn 2 của chương trình NL-TN) - người theo dõi dự án từ mười năm nay, hình dung lại những ngày đầu đi khảo sát trên tuyến kênh NL-TN.

    Vào năm 1993, dự án bắt đầu triển khai giải tỏa. Ba năm sau, số lượng hộ chấp nhận di dời vẫn còn khiêm tốn. Một ít hộ muốn đi sớm vì sợ hết căn hộ chung cư, nhưng nhiều người vẫn muốn ở lại vì cho rằng dù còn một chút đất vẫn tốt hơn là “ở trên không”.

    Chủ trương hiện nay dự án chưa giải tỏa được 80% số hộ thì chưa được khởi công. Nhưng với tình hình lúc đó không thể làm như vậy được. Quan điểm của lãnh đạo TP lúc đó cho rằng đây là công trình mang tính xã hội cao, cần phải làm quyết liệt. Đoạn nào xe vào được là tổ chức thi công ngay.

    Thực tế có đoạn chỉ giải tỏa được 50m, các đơn vị thi công vẫn cho xe vào làm sau đó phải chờ giải tỏa tiếp. Tranh thủ được chút đất trống nào là thi công ngay chút đó. Do tính chất như vậy nên dự án phải chia làm 14 đoạn. Mục đích là để cho dân biết dự án bắt đầu khởi động để đồng tình, ủng hộ.

    Năm 1996, bắt tay vào khởi công dự án. Đoạn đầu tiên chọn thi công là từ cầu Thị Nghè đến cầu Điện Biên Phủ, phía quận 1, dài khoảng 500m. Đến cuối năm 1996 đã có hơn 1.000 căn nhà được giải tỏa.

    Hai năm sau công trình đoạn này hoàn thành. Nhiều người rất mừng vì đây là tiền đề cho các đoạn còn lại. Nhìn đoạn đường ven kênh thông thoáng đã có thể mường tượng ra tuyến kênh NL-TN xuyên qua năm quận như thế nào.

    Vào ban đêm, hệ thống đèn rọi sáng xuống dòng kênh, nhìn con kênh ông Thuận nhớ lại ai cũng thấy phấn khích trong lòng và chờ đợi những đổi thay lớn lao của TP.

    ĐOAN TRANG - PHÚC HUY

    Kỳ sau: Những điều mang lại từ một dòng kênh

    Việt Báo
    Ý kiến bạn đọc

    Viết phản hồi

    Nhận xét tin Nhiêu Lộc - Thị Nghè: Bước qua những thử thách

    Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Nhiêu Lộc - Thị Nghè: Bước qua những thử thách bằng cách gửi thư điện tử tới vietbao.vn. Xin bao gồm tên bài viết Nhieu Loc Thi Nghe Buoc qua nhung thu thach ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Nhiêu Lộc - Thị Nghè: Bước qua những thử thách ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề Tin Xã Hội của chuyên mục Xã Hội.

    Bài viết mới:

    Các bài viết khác:

       TIẾP THEO >>
    VIỆT BÁO - XÃ HỘI - TIN XÃ HỘI