Hướng đến chân lý sẽ vượt qua cái bóng của mình

Thứ năm, 09 Tháng hai 2006, 02:31 GMT+7
  • Góp ý dự thảo văn kiện đại hội X

    Huong den chan ly se vuot qua cai bong cua minh

    Tác giả Nguyễn Trung

    TT - Trong thư phản hồi cho tôi có lẽ là của một sinh viên viết: Chọn hướng đi quay lưng với mặt trời thì làm sao vượt qua cái bóng của mình? Ôi, thà bạn ấy xát muối vào ruột của tôi còn hơn! Trong các ý kiến phản hồi, cũng có những ý kiến cho rằng chừng nào nước ta chưa chấp nhận thay đổi hệ thống, sẽ không có cách gì khắc phục được quốc nạn tham nhũng và những bất cập khác của hệ thống chính trị và bộ máy quản lý đất nước. Có một số câu hỏi được đặt ra khá gay gắt.

    Cách mạng hay cải cách?

    Mỗi quốc gia có một hoàn cảnh lịch sử, văn hóa và bối cảnh quốc tế riêng, không có một công thức chung nào cho việc thay thế hay sửa đổi một hệ thống. Tuy nhiên, về đại thể, trí tuệ cơ bản của thế giới có hai cách xử lý những vấn đề của hệ thống: (1) cách mạng, (2) cải cách.

    Đối với sự nghiệp phát triển một đất nước, một nền kinh tế..., cách mạng thường là phá thì dễ và xây thì khó. Trên thế giới, theo hiểu biết của tôi, chí ít từ Cách mạng Pháp năm 1789 cho đến nay là như vậy.

    Kết cục Cách mạng Pháp 1789 như thế nào, các bạn đã biết: nó không dựng lên được tòa nhà nó mong muốn và đã thiết kế, nhưng nó góp phần quan trọng mở ra một quá trình phát triển mới.

    Cách mạng Tháng Mười Nga sau 70 năm xây dựng thành công chính quyền xô viết, cuối cùng vẫn phải đi tới cải cách, và đau đớn thay là Liên Xô đã đổ vỡ trong cải cách. Đã 15 năm hay gần 20 năm cải cách rồi mà nước Nga ngày nay vẫn còn khắc phục chưa xong những đổ vỡ đầy ác mộng, vẫn chưa lấy lại được vị thế siêu cường đã từng có.

    Tuy nhiên, bình tĩnh ngẫm nghĩ lại thì cơn đại hồng thủy này là có thể hiểu được: cuộc sống vô cùng phong phú và vận động không ngừng, tư duy của con người thường không đuổi bắt kịp, sự hụt hẫng nào cũng phải trả giá.

    Trong khi đó Trung Quốc (đi trước ta 10 năm) và VN cũng phải cải cách, và cho đến nay hai nước đã đạt được những thành công đầu tiên để tìm đường đi tiếp.

    Như thế lại thêm chuyện mới: cải cách cũng có nhiều đường, với những hệ quả hay kết quả khác nhau. Song dù thế nào cũng đã ló ra một điều: cải cách đúng là qui luật của phát triển.

    Tôi tin như vậy: cải cách đòi hỏi phải có những quyết định quyết liệt, nhưng giải pháp và thực hiện thì phải kiên định và kiên trì, cải cách có nhiều điều không có tiền lệ nên phải rất độc lập tự chủ và sáng tạo, bất kỳ giải pháp và phong cách “mì ăn liền” nào cũng sẽ lĩnh đủ như các nước Liên Xô, Đông Âu đã từng lĩnh đủ.

    Có đi tiếp con đường đổi mới?

    Huong den chan ly se vuot qua cai bong cua minh
    Trong ảnh: Một phần chung cư cao tầng trị giá 66 tỉ đồng ở Hà Giang đã đi vào hoang phế (ảnh tư liệu chụp cuối năm 2004), là một trong rất nhiều công trình dở dang đã biến Hà Giang thành đại công trường do những chủ trương duy ý chí
    Nhận xét chung nhất của tôi là: 20 năm đổi mới, chúng ta đã và đang bắt tay vào cải cách hệ thống. Những gì 20 năm đổi mới đã làm nên, có căn nguyên cơ bản nằm trong những thay đổi, đổi mới và sự phát triển mới của hệ thống.

    Theo tôi, kết luận cần rút ra là: cái gì sai, cái gì còn tồn tại thì sửa tiếp, cái gì đã sửa mà chưa đến nơi đến chốn thì quyết làm cho dứt điểm, cái gì phải hướng tới thì cố vươn lên đạt lấy. Tóm lại, con đường tiếp tục khắc phục những yếu kém thuộc về hệ thống là tiếp tục đẩy mạnh công cuộc đổi mới.

    Tuy nhiên, câu hỏi nghiêm khắc đặt ra là: Đảng Cộng sản VN có thể đi tiếp trên con đường đổi mới hay không? Nghĩa là có tiếp tục khắc phục được những yếu kém thuộc hệ thống không?

    Tôi thừa nhận cải cách để khắc phục những vấn đề thuộc về hệ thống là cực kỳ khó, càng những bước về sau càng khó, khó nhất là làm sao cho cải cách của hệ thống chính trị và quản lý nhà nước tiến kịp với cải cách và phát triển của kinh tế.

    Có thể kể ra nhiều lắm, song những vấn đề lớn nhất (theo sự hiểu biết của tôi) có lẽ tựu trung lại là:

    “Làm như hiện nay là cả Đảng và Nhà nước cùng yếu đi. Hệ thống chính trị và hệ thống quản lý nhà nước được tổ chức và vận hành như hiện nay đang tạo ra những vùng “chồng lấn” hoặc những “khoảng trống” rất lý tưởng cho tha hóa, cho bất cập và cho mọi tệ nạn tham nhũng hoành hành...”

    Nguyễn Trung

    (1) Hiện nay hiệu quả khu vực kinh tế nhà nước còn thấp - nhất là trong các doanh nghiệp nhà nước, còn rất nhiều điều không hợp lý đang tồn tại trong nó.

    (2) Mối quan hệ giữa sự lãnh đạo của Đảng và hoạt động của nhà nước pháp quyền thế nào là tối ưu cho sự phát triển đất nước? Hiện nay vừa chưa có câu trả lời thỏa đáng, vừa chưa đưa ra được một mô hình ưu việt nào khả thi. Đây thật sự là một vấn đề khó đối với một nước kém phát triển, do nhiều nguyên nhân chủ quan, khách quan khác nữa...

    (3) Chống tham nhũng không đạt được kết quả mong muốn, nguyên nhân chính là mầm mống của tham nhũng nằm trong hệ thống - những việc đã làm được trong chống tham nhũng phần lớn mới chỉ thuộc phạm vi xử lý “phần ngọn”.

    (4) Sự xuống cấp trên những phương diện nhất định về văn hóa - xã hội có nhiều nguyên nhân sâu xa nằm trong hệ thống, không thể đơn giản trút mọi tội lỗi lên cơ chế thị trường.

    (5) Vấn đề tồn tại lớn nhất mang tính hệ thống nằm ngay trong những vấn đề thuộc nhiệm vụ xây dựng Đảng. Những vấn đề tồn tại lớn nhất này ảnh hưởng sâu xa đến toàn bộ đời sống mọi mặt của đất nước.

    ...

    Xin để ngỏ những vấn đề này cho sự thảo luận rộng rãi đãi cát tìm vàng, hoặc dành cho những bài viết, những cuốn sách mới cần viết ra...

    Cầm quyền hay nắm mọi quyền lực?

    Trong thư phản hồi cho tôi, có lẽ là của một sinh viên, viết: Chọn hướng đi quay lưng với mặt trời thì làm sao vượt qua được cái bóng của mình?

    Ôi, thà bạn ấy xát muối vào ruột tôi còn hơn!

    Tuy nhiên, ngẫm nghĩ thêm, tôi càng tin là hướng mặt về phía chân lý dứt khoát sẽ vượt qua được cái bóng của mình!

    Quả thật trong cuộc sống hiện nay có quá nhiều chuyện dùng dằng nửa ở nửa về - nhân danh yêu cầu “Đảng phải lãnh đạo toàn diện”, nhân danh xây dựng “nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa”...

    Những chuyện nhân danh như thế khiến tôi nghĩ: đang tồn tại cách hiểu rất sai lệch về sự lãnh đạo toàn diện của Đảng. Không hiếm trường hợp cụm từ “xã hội chủ nghĩa” gán cho nhà nước pháp quyền bị lợi dụng làm bình phong hay sự biện hộ cho những việc làm chẳng dính dáng đến, thậm chí là trái với thể chế của nhà nước pháp quyền sơ đẳng nhất.


    Kết luận cần rút ra không phải là xóa bỏ khái niệm lãnh đạo toàn diện. Đã là đảng lãnh đạo thì phải chịu trách nhiệm toàn diện, phải lãnh đạo toàn diện. Nhưng Đảng phải tạo ra cho mình phẩm chất và khả năng làm đúng, làm thật tốt trách nhiệm toàn diện, lãnh đạo tốt toàn diện.

    Tuyệt đối không được biến tướng nhiệm vụ trọng đại này sang “nắm toàn diện”, cũng như đừng biến tướng nhiệm vụ của “đảng cầm quyền” thành nắm mọi quyền lực! Hiến pháp hiện hành của nước ta không cho phép làm như thế.

    Điều lệ Đảng hiện hành cũng không cho phép làm như thế! Khắc phục những yếu kém còn tồn tại trong hệ thống phải bắt đầu từ khắc phục sự nhầm lẫn này. Nhưng xin nói ngay, chuyện này không dễ, vì nó đối kháng quyết liệt với quyền lực và quyền lợi.

    Song cũng xin thưa trên thế giới có nhiều đảng cầm quyền ở những nước khác nhau, nhất là ở các nước phát triển, đã giải quyết tốt ở mức này mức khác bài toán khó này; nguyên nhân chính có lẽ là họ làm được cái việc chuyện nào đi chuyện ấy, ai làm đúng việc nấy, đảng là đảng thật sự, nhà nước là nhà nước thật sự, không thể vừa là đảng vừa là nhà nước, càng không thể đảng trong đảng, nhà nước trong nhà nước!

    Tất cả bắt buộc phải làm việc trong khuôn khổ của hiến pháp! Như thế rõ ràng là bài toán khó này có lời giải. Chẳng có một định luật hay qui luật nào bắt Đảng Cộng sản VN không được học hỏi các đảng cầm quyền trên thế giới cách giải bài toán khó này! Câu chuyện còn lại vẫn là cái tâm và trí tuệ cần phải có để tạo ra ý chí đi tới lời giải đúng.

    Đối với chế độ chính trị có một đảng, thì còn phải xây dựng các đoàn thể quần chúng trở thành người đại diện thật sự và có thẩm quyền của các tầng lớp nhân dân khác nhau, có tiếng nói của chính mình đối với Đảng, đối với mọi công việc của đất nước, chứ không phải là biến họ thành những cánh tay nối dài của Đảng.

    Lời giải thật ra phần lớn đã nằm trong tầm tay của Đảng: hiến pháp, điều lệ Đảng và nhiều bộ luật hiện hành khác của Nhà nước! Phải học tập lại, làm lại cho đúng và tiếp tục hoàn thiện toàn bộ thể chế hiện có của đất nước.

    Hệ thống pháp luật hiện hành của nước ta chưa thể nói là hoàn chỉnh, nhưng khá đầy đủ, cái khó nằm ở chỗ việc thực thi pháp luật nhiều khi bóp méo hoặc vô hiệu hóa pháp luật hoặc các thể chế tốt.

    Bàn về sự thay đổi hay chuyển hóa của hệ thống, không thể bỏ qua vấn đề vai trò cá nhân của con người trong hệ thống - ở mọi cấp, mọi thang bậc trong hệ thống. Bên trên tôi đã nói đôi lời về sự bạc nhược của mỗi cá nhân.

    Tới đây xin nhấn mạnh từng cá nhân trong hệ thống quyết tâm đổi mới, không có lý do gì không thực hiện được đổi mới. Người đảng viên Đảng Cộng sản VN lại càng phải như vậy. Vai trò cá nhân của đồng chí Tổng bí thư Trường Chinh đối với Đại hội VI là một tấm gương sáng cho toàn Đảng noi theo.

    Nếu từng cá nhân trong hệ thống không có cái tâm và trí tuệ tạo ra ý chí đổi mới, thì đành phải để cho cuộc sống dạy dỗ, chăm sóc thôi - với sự trả giá của tất cả, trước hết là dân!

    Chỗ đang đứng ở thời điểm hiện nay của cải cách hệ thống không phải là vạch xuất phát của con số “không”. Sự thật là đất nước ta đã đi được một đoạn đường có ý nghĩa quyết định trong cải cách hệ thống.

    Đòi hỏi quan trọng hơn nhiều là phải ý thức đúng các mặt tốt hoặc xấu trong những việc đã làm, và xin đừng lúc nào quên những bước càng về sau càng khó, càng đòi hỏi nhiều phẩm chất và trí tuệ - nhưng phải đi tiếp, chứ không thể quay ngang hoặc quay lùi! Đảng nhất thiết phải đi đầu trong sống và làm việc theo pháp luật!

    Vậy là bài toán khó nhất này là về Đảng hiển nhiên có lời giải. Ắt những vấn đề khó khác cũng phải có lời giải.

    NGUYỄN TRUNG

    -----------------

    Kỳ sau: Người tài chưa được trọng dụng hay bị đố kỵ?

    Từ nền kinh tế khép kín và bao cấp chuyển sang nền kinh tế thị trường với tất cả các thành phần kinh tế và hội nhập vào kinh tế thế giới - dứt khoát đó là cải cách hệ thống!

    Từ quản lý nhà nước của nền kinh tế chỉ huy, sang quản lý nhà nước bằng pháp luật và theo qui luật của thị trường - dứt khoát đó là cải cách hệ thống!... Suy nghĩ theo hướng này, sẽ tìm thấy Đảng và Nhà nước ta đã tiến hành nhiều cải cách khác thuộc về hệ thống!

    Bây giờ, với việc phấn đấu gia nhập Tổ chức Thương mại thế giới (WTO), nước ta đang phải chủ động dấn thêm một bước quan trọng nữa trong cải cách toàn bộ hệ thống luật pháp, hệ thống quản lý và hệ thống chính sách của đất nước - đấy là những bước cải cách hệ thống rất quan trọng! Đó là những bước tiến rất quan trọng trên con đường cải cách hệ thống.

    Nhưng còn nhiều chuyện nhận thức chưa tới tầm, còn nhiều việc dùng dằng nửa ở nửa về, còn nhiều chuyện mỗi người không làm đúng việc của mình, còn nhiều vùng chồng lấn hoặc nhiều hiện tượng giẫm đạp lên nhau trong phân công công việc và trong làm việc của hệ thống chính trị và hệ thống quản lý nhà nước, còn nhiều việc làm sai...

    Trong toàn Đảng và toàn dân còn nhiều hiện tượng kỷ cương phép nước chưa giữ được như hiến pháp và luật pháp hiện hành qui định. Trong Đảng còn nhiều việc chưa làm được như điều lệ của Đảng đòi hỏi đối với toàn Đảng nói chung cũng như đối với từng đảng viên nói riêng...

    Tất cả những chuyện này đều có nguyên do từ hệ thống, có những phương diện tệ hại đến mức đang hình thành hay xuất hiện những “văn hóa” bệnh hoạn (“văn hóa phong bì”, “văn hóa quan hệ”, “văn hóa bằng thật học giả”, “văn hóa nói dối”...)!

    Việt Báo
    Ý kiến bạn đọc

    Viết phản hồi

    Chủ đề liên quan: Hướng đến chân lý sẽ vượt qua cái bóng của mình

    Nhận xét tin Hướng đến chân lý sẽ vượt qua cái bóng của mình

    Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Hướng đến chân lý sẽ vượt qua cái bóng của mình bằng cách gửi thư điện tử tới vietbao.vn. Xin bao gồm tên bài viết Huong den chan ly se vuot qua cai bong cua minh ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Hướng đến chân lý sẽ vượt qua cái bóng của mình ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề Tin Xã Hội của chuyên mục Xã Hội.

    Bài viết mới:

    Các bài viết khác:

       TIẾP THEO >>
    VIỆT BÁO - XÃ HỘI - TIN XÃ HỘI