ĐHQGHN được thành lập từ cách đây 100 năm?

Chủ nhật, 04 Tháng sáu 2006, 18:12 GMT+7
  • Bài viết của Nhà Giáo dục lão thành Lê văn Giạng trao đổi về năm thành lập Đại học Quốc gia Hà Nội đã được dư luận quan tâm. Trong số thư bạn đọc gửi về TS, bên cạnh những ý kiến đồng tình của các giáo sư trong và ngoài ĐHQGHN, con có bài viết của TS. Phạm Quang Tung từ Ban Khoa học Công nghệ của ĐHQGHN cãi chính một vài cứ liệu lịch sử và phản bác những luận điểm của ông LVG. Để góp phần làm sáng tỏ vấn đề đang bàn cãi và rộng đường dư luận, chúng tôi xin trích giới thiệu nội dung từ hai bài viết của tác giả PQT gửi về toà soạn.

    1. Về quyết định năm thành lập ĐHQGHN

    Phải nói ngay rằng ĐHQGHN đã rất thận trọng khi quyết định chọn ngày thành lập Đại học Đông Dương (16-5-1906) làm mốc thời gian kỷ niệm 100 năm ngày thành lập của mình.

    ĐHQGHN đã tổ chức một số cuộc hội thảo, xin ý kiến rộng rãi các nhà khoa học và quản lý giáo dục về vấn đề trên. Ông Lê Văn Giạng đã được mời tham dự và phát biểu ý kiến tại hội thảo ngày 1-2-2002. Sau đó, ngày 20-2-2002 ông Lê Văn Giạng gửi tiếp một bức thư viết tay (5 trang) cho ĐHQGHN.

    Sau đó, ĐHQGHN đã thành lập một đề án nghiên cứu khoa học về việc xác định ngày thành lập và ngày truyền thống của ĐHQGHN. Ngày 14.6.2003 ĐHQGHN tổ chức họp Hội đồng khoa học đánh giá, nghiệm thu đề án nói trên, với sự tham gia của nhiều nhà khoa học, nhà quản lý giáo dục lão thành,các giáo sư sử học.

    Hội đồng đã thống nhất kiến nghị với lãnh đạo ĐHQGHN xác định ngày 16.5.1906 là ngày thành lập ĐHQGHN, đồng thời chọn ngày 15.11.1945 là ngày truyền thống của ĐHQGHN.

    Sau đó, ĐHQGHN đã báo cáo các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền, và ngày 15. 6. 2004 Văn phòng Chính phủ có công văn thông báo ý kiến của Phó Thủ tướng Chính phủ rằng: “Đồng ý Đại học Quốc gia Hà Nội tổ chức kỷ niệm 100 năm ngày thành lập Trường Đại học Đông Dương – tiền thân của Đại học Quốc gia Hà Nội”.

    2. Đại học Đông Dương: định kiến, ngộ nhận và sự thực lịch sử

    Về sự thành lập ĐHĐD, ông Lê Văn Giạng cho rằng năm 1902 người Pháp lập ra trường Y Dược tại Hà Nội, và “... năm 1906 vì lý do chính trị (...) Toàn quyền Đông Dương là Beau ra nghị định gọi trường Y Dược đó là Université”. Đây quả thực là một ngộ nhận xuất phát từ chỗ không nắm chắc sử liệu. Chúng tôi đã sưu tầm được văn bản Nghị định số 1514a do Toàn quyền Đông Dương Paul Beau ký ngày 16.5.1906 tại Trung tâm lưu trẩửơi ngoại tại Aix-en Provence (Pháp), trong đó, Điều 1 ghi rõ: "Nay thành lập ở Đông Dương, với tên gọi Trường Đại học (Université) một tập hợp các khoá đào tạo bậc đại học cho các sinh viên xứ thuộc địa và các nớc láng giềng." Điều 7 của Nghị định này cũng ghi rõ ĐHĐD gồm 5 trường thành viên (Ecole supộrieure) là Trường Luật và Hành chính (Ecole superieure de Droit et Administration), Trường Khoa học (Ecole supộrieure des Sciences), Trường Y khoa (Ecole superieure de Medecine), Trường Xây dựng dân dụng (Ecole superieure du Génie Civil) và Trường Văn khoa (Ecole superieure des Lettres). Như vậy hoàn toàn không có chuyện ĐHĐD chỉ là sự đổi tên gọi của Trường Y Dược – như ông Lê Văn Giạng đã thông tin tới độc gỉa.

    Sau một thời gian chuẩn bị, ĐHĐD đã khai giảng năm học đầu tiên vào khoảng cuối tháng 11 năm 1907, với tổng số sinh viên được tuyển mới là 193, trong đó có 94 sinh viên chính thức, bao gồm cả 37 sinh viên năm thứ nhất của Trường Cao đẳng Y khoa.

    Sau một năm hoạt động, ĐHĐD gặp nhiều khó khăn, trong đó, đáng kể nhất là sức ép từ phái thực dân bảo thủ, trong đó có người kế nhiệm Paul Beau là Toàn quyền Klobukowski, và buộc phải tạm ngừng hoạt động.

    Trong thời gian 9 năm tiếp theo, chỉ có các trường thành viên như Trường Y khoa, Trường Luật và Pháp chính, Trường Công chính vv... vẫn tiếp tục đào tạo. Dù vậy, ĐHĐD không hề bị đóng cửa bởi bất cứ một quyết định chính thức nào của chính quyền thuộc địa. Càng không có chuyện Toàn quyền Paul Beau, vì "gọi trường Y Dược nói trên là Université là quá lố" nên "phải huỷ bỏ nghị định trên", như ông Lê Văn Giạng viết trong bài báo của mình.

    Sau chiến tranh Thế giới I, Toàn quyền Albert Sarraut tái khẳng định lại mô hình ĐHĐD và lập thêm nhiều trường cao đẳng mới, đều đặt vào trong ĐHĐD với tư cách là trường thành viên.

    Đúng như ông Lê Văn Giạng đã viết, cơ cấu tổ chức của ĐHĐD không giống như phần lớn các trường đại học ở Pháp lúc đó. Tuy nhiên, không phải vì vậy mà ĐHĐD "không có một người đứng đầu" và "không có một tổ chức nào để đại diện cho ĐHĐD" như ông Lê Văn Giạng khẳng định. Khi mới thành lập (1906) ĐHĐD do Hội đồng Quản trị (Conseil d’Administration) điều hành. Hội đồng này do Tổng Giám đốc Nha Học chính chủ toạ. Đến ngày 8. 5. 1907 Paul Beau ký một nghị định lập ra Hội đồng Phát triển Trường Đại học (Conseil de Perfectionement de l’Université) thay thế cho Hội đồng Qủan trị, đứng đầu vẫn là Tổng giám đốc Nha Học chính. Cơ cấu này được duy trì cho tới sau Thế chiến I.

    Trong thời kỳ 1923-1938 chính quyền thuộc địa từng bước điều chỉnh cơ cấu tổ chức, lập ra Văn phòng ĐHĐD (1938). Trước đó, ngày 21. 2. 1936 Toàn quyền Đông Dưng đã ký Nghị định thành lập Hội đồng kỷ luật của ĐHĐD. Ngày 9.9.1938, Toàn quyền Đông Dương đã ra Nghị định thành lập Hội đồng Qủan trị Đại học Đông Dưng, tuy vẫn trực thuộc Nha Học chính nhưng có nhiều quyền tự chủ trong điều hành trường đại học. ĐHĐD có ngân sách chung cho tất cả các trường thành viên, được cấp từ ngân sách của Liên bang Đông Dương. Như vậy, thực sự đó là một thiết chế giáo dục hiện hữu, một mô hình tổ chức trường đại học đặc biệt.


    3. Đại học Quốc gia Việt Nam: sự kế thừa ĐHĐD trên tầm cao mới

    Chúng tôi xin làm rõ hai điểm:

    Thứ nhất, ĐHQGVN được khai giảng vào ngày 15-11-1945 tại toà nhà cũ của ĐHĐD ở số 19 phố Lê Thánh Tông hiện nay có liên quan, kế thừa ĐHĐD hay không?

    Biên bản phiên họp ngày 4-10-1945 của Hội đồng Chính phủ ghi rằng: "Cụ Hồ nói: nên thông cáo rằng chính phủ sắp mở cửa lại Trường Đại học." Và: "Hội đồng quyết nghị: đến 15-11-1945, Trường Đại học sẽ mở cửa." Thế là đã rõ: trong quan niệm và chỉ đạo của Chủ tịch Hồ Chí Minh và Hội đồng Chính phủ VNDCCH không có việc thành lập mới mà chính là mở cửa lại Trường Đại học, và "Trường Đại học" được nói tới ở đây chỉ có thể là ĐHĐD đã có từ chế độ cũ, bởi lẽ cho đến lúc đó chưa hề có bất cứ một thiết chế nào khác trên đất Việt Nam có danh xưng là "Trường đại học"cả.

    Ngày 15-11-1945 Lễ khai gỉang đã được tổ chức long trọng với sự tham gia chủ toạ của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Tại buổi lễ này Hồ Chủ tịch đã phát bằng tốt nghiệp cho sinh viên Trường Y Dược, những người vừa hoàn thành nốt chương trình học tập bị gián đoạn bởi cuộc đảo chính Nhật-Pháp (9.3.1945). Sự kiện này cũng cho thấy rõ là Trường Đại học Quốc gia Việt Nam đã mặc nhiên thừa nhận sự kế thừa liên tục ĐHĐD. Tính kế thừa này còn thể hiện rõ ở mô hình và cơ cấu tổ chức của nhà trường. Trường Đại học đặt trực tiếp dới sự chỉ đạo của Nha Đại học vụ do TS. Nguyễn Văn Huyên làm Giám đốc, đồng thời do Hội đồng quản trị đại học trực tiếp quản lý. Trường ĐHQGVN lúc khai giảng cũng có 5 Ban là: Y khoa, Khoa học, Văn khoa, Chính trị xã hội và Mỹ thuật. Như vậy, c mô hình tổ chức đại học đa ngành, đa lĩnh vực của ĐHĐD cũng tiếp tục được kế thừa tại Trường ĐHQGVN.

    Thứ hai, điều cần nhấn mạnh là Trường ĐHQGVN không chỉ kế thừa mà còn phát triển ĐHĐD trên tầm cao mới, ở chỗ xác định sứ mệnh của nhà trường trên các nguyên tắc văn hoá của chế độ mới là: dân tộc, khoa học và đại chúng.

    Theo báo cáo của Bộ trưởng Bộ giáo Quốc gia Giáo dục thì trong năm học mới, Trường ĐHQGVN có 1.149 sinh viên đăng ký chính thức và 270 sinh viên dự thính.

    Từ những gì đã trình bày ở trên thì nhất định không thể cho rằng Trường ĐHQGVN và ĐHĐD không có liên quan gì trực tiếp với nhau về tổ chức, nhiệm vụ và về truyền thống cần kế thừa - như ông Lê Văn Giạng nhận định.

    Cần nói thêm rằng trường ĐHTHHN được thành lập vào năm 1956 chính là thực thể kế thừa trực tiếp của Trường ĐHQGVN, cả về cơ sở vật chất, đội ngũ các nhà khoa học và nội dung, phương thức đào tạo. Điều này ông Lê Văn Giạng và tất cả những ai quan tâm tới lịch sử giáo dục đại học Việt Nam hiện đại thừa nhận.

    4. Việc Đại học Quốc gia Hà Nội kỷ niệm 100 năm ngày thành lập là đúng hay sai?

    ĐHQGHN đã được thành lập theo Nghị định số 97/CP của Chính phủ ngày 10-12-1993. Vậy tại sao không lấy mốc thời gian này để kỷ niệm ngày thành lập của ĐHQGHN? Sự thực là năm 1993 ĐHQGHN đã được Chính phủ thành lập trên cơ sở sắp xếp và tổ chức lại một số trường đại học và viện nghiên cứu khoa học ở Hà Nội, trước mắt là Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội I và Trường Đại học Sư phạm Ngoại ngữ. Như vậy, đây không phi là sự thành lập một thực thể hoàn toàn mới, mà là sự tái tổ chức những thực thể đã có từ trước. Vì vậy, sẽ là không xác đáng nếu lấy mốc thời gian đó để “tính tuổi” cho ĐHQGHN. Ông Lê Văn Giạng cũng hoàn toàn nhất trí như vậy, nên trong bức thư ngày 20/2/2002 ông đã đề nghị lấy mốc thành lập ĐHQGHN từ 15.11.1945, còn trong bài báo vừa rồi trên Tiền phong Chủ nhật thì ông cho rằng nên lấy mốc thành lập Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội (1956).

    Vấn đề cốt yếu nhất trong lập luận của ông Lê Văn Giạng là: giữa ĐHĐD, ĐHQGVN và ĐHQGHN không có liên quan gì trực tiếp với nhau về tổ chức, về nhiệm vụ và về truyền thống cần kế thừa. Thiết nghĩ những gì đã trình bày ở trên đủ cho thấy tính kế thừa và liên tục phát triển trong mô hình, cơ cấu tổ chức suốt 100 năm từ ĐHĐD đến ĐHQGHN. Còn về truyền thống cần được kế thừa? Theo tôi nghĩ, có ít nhất hai truyền thống lớn, xuyên suốt đã liên tục được kế thừa và phát triển từ ĐHĐD đến ĐHQGHN, đó là truyền thống học thuậttruyền thống yêu nước.

    Như vậy, việc ĐHQGHN thừa nhận ĐHĐD và Trường ĐHQGVN là những tiền thân của mình, tổ chức kỷ niệm 100 năm ngày thành lập và 60 ngày truyền thống không chỉ có cơ sở khoa học chắc chắn, mà còn mang nhiều ý nghĩa sâu sắc.

    • Phạm Hồng Tung

    Việt Báo
    Ý kiến bạn đọc

    Viết phản hồi

    Nhận xét tin ĐHQGHN được thành lập từ cách đây 100 năm?

    Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết ĐHQGHN được thành lập từ cách đây 100 năm? bằng cách gửi thư điện tử tới vietbao.vn. Xin bao gồm tên bài viết DHQGHN duoc thanh lap tu cach day 100 nam ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc ĐHQGHN được thành lập từ cách đây 100 năm? ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề Nhận Định của chuyên mục Xã Hội.

    Bài viết mới:

    Các bài viết khác:

       TIẾP THEO >>
    VIỆT BÁO - XÃ HỘI - NHẬN ĐỊNH