Chẩn bệnh tham nhũng

Chủ nhật, 28 Tháng mười một 2004, 13:08 GMT+7
  • Chan benh tham nhung
    TTCN - Báo cáo phát triển Việt Nam năm 2005 do Ngân hàng Thế giới công bố ngày 25-11 đã dành hẳn một chương dài 11 trang đề cập vấn đề tham nhũng.

    Hơn một năm qua, các nhà tài trợ đã tiến hành gặp gỡ, thảo luận với nhiều cơ quan, tổ chức chính phủ nhằm đưa ra những nhận định xác đáng nhất về tình hình tham nhũng tại VN. Tài liệu này sẽ phổ biến tại Hội nghị tư vấn các nhà tài trợ cho VN năm 2004 (ngày 1 và 2-12). Đây là lần đầu tiên vấn đề tham nhũng được đề cập rộng rãi và trở thành một chủ đề riêng biệt trong cuộc gặp gỡ hằng năm giữa Chính phủ và cộng đồng các nhà tài trợ (lược trích).

    Cơ hội tham nhũng vượt trách nhiệm giải trình của Chính phủ (*)

    Đánh giá về mức độ tham nhũng ở VN phần lớn dựa vào những cuộc khảo sát giữa các quốc gia. Mức độ tham nhũng ở VN tương đối phù hợp với những gì mà người ta dự đoán. Song kinh nghiệm của những nước trong giai đoạn tăng trưởng kinh tế nhanh cho thấy VN hiện đang ở vào một vị trí rất dễ bị tổn thương vì các cơ hội cho việc tham nhũng có thể còn phát triển nhanh vượt ra ngoài trách nhiệm giải trình của Chính phủ.

    Chỉ áp dụng các hình phạt cứng rắn không thôi chưa đủ giải quyết được vấn đề. Một chiến lược chống tham nhũng hiệu quả phải nhằm giảm cơ hội cho hành vi tham nhũng và tăng khả năng phát hiện những cá nhân có hành vi như vậy. Điều này đòi hỏi phải có một sự hiểu biết rõ các hành vi, thủ đoạn tham nhũng ở mọi lĩnh vực trong bộ máy Chính phủ.

    Trong khi đó, những cuộc khảo sát giữa các quốc gia chưa cung cấp đủ thông tin trong lĩnh vực này. Một nghiên cứu “chẩn đoán” do Ban Nội chính T.Ư tiến hành, bao gồm việc khảo sát các hộ gia đình, các doanh nghiệp và quan chức Chính phủ đang được thực hiện có vẻ hứa hẹn mang lại nhiều kết quả khả quan hơn.

    Trong khi chờ đợi kết quả nghiên cứu, những bằng chứng sẵn có cho thấy tham nhũng hiện đang lan rộng trong các dự án đầu tư hạ tầng, quản lý sử dụng đất và một số dịch vụ công bao gồm ngành giáo dục, y tế. Tham nhũng trong lĩnh vực quản lý thuế tương đối cao so với các nước cùng mức độ phát triển, tuy nhiên lĩnh vực tiếp cận dịch vụ công và mua sắm công có đỡ hơn.

    Cuộc điều tra chi tiết các dự án tài trợ đã phát hiện có dấu hiệu câu kết giữa các nhà thầu. Nhưng việc các gói thầu giống nhau cũng có thể là do phụ thuộc quá nhiều vào các định mức chi của doanh nghiệp nhà nước. Cuộc điều tra chi tiêu của chương trình 135 cho thấy không có nhiều sự thất thoát ngân sách do sai nguyên tắc nhưng có thể có sự lãng phí đáng kể trong việc phân bổ đối với các nhà thầu địa phương.

    Tham nhũng là một trong những thách thức nghiêm trọng nhất mà VN phải đối mặt. Mô hình phát triển dài hạn sẽ phụ thuộc rất nhiều vào việc Chính phủ VN có khả năng xử trí và khắc phục được vấn đề hay không. Tuy nhiên, VN không phải là nước duy nhất phải đối mặt với thách thức này. Xét trên phạm vi rộng, tham nhũng đang là một vấn đề phát triển. Sẽ là không chính xác nếu mô tả VN như một nước đặc biệt về vấn đề này. Bởi lẽ theo một số đánh giá chuẩn, mức độ tham nhũng ở VN giống như các nước ở cùng trình độ phát triển.

    Tuy nhiên, có một vài nước đi lệch khỏi xu hướng đó. Một số nước như Chile dường như ít tham nhũng hơn mức mà người ta dự kiến đối với những nước có mức phát triển như vậy. Một số nước khác thậm chí còn ít hơn nữa. Và theo thời gian, tham nhũng thật sự tăng lên ở các nước đang trong giai đoạn phát triển, lý do rất đơn giản là vì ở các nước đó những cơ hội hối lộ mở rộng nhanh chóng vượt ra khỏi trách nhiệm giải trình của Chính phủ. Do đó, một nước có tốc độ tăng trưởng nhanh như VN rất dễ xảy ra tham nhũng trong giai đoạn ngắn và trung hạn. Tuy nhiên, điều này sẽ có tác hại rất lớn đến viễn cảnh phát triển dài hạn bởi nó sẽ dẫn đến mất lòng tin đối với các nhà đầu tư và sự bất bình của xã hội. Một số dấu hiệu của sự mất lòng tin và sự bất bình như vậy đã bắt đầu được nhận ra. Do đó cần phải có biện pháp xử lý nhanh chóng và cương quyết.

    Người giàu chưa chắc đã đạo đức hơn

    Cuộc chiến chống tham nhũng ở VN vẫn dựa trên phương pháp trừng phạt, song hiện nay đang hướng sang trọng tâm mới là ngăn chặn. Những hình phạt (mặc dù không nhất thiết phải là tử hình) áp dụng cho những người lợi dụng chức quyền nhà nước rõ ràng là một biện pháp ngăn chặn. Nhưng các hình phạt sẽ không tạo ra được sự thay đổi khi mà qui mô của việc lạm dụng quyền hạn trở nên phổ biến. Tăng lương trong khu vực nhà nước cũng vẫn chưa đủ.

    Trước hết, chưa chắc người giàu hơn đã có tư cách đạo đức cao hơn. Thành công trong tăng trưởng kinh tế dường như sẽ càng làm cho VN trở nên dễ bị tham nhũng nhiều hơn trong những năm tới, vì những khoản lợi nhuận của tham nhũng sẽ ngày càng lớn hơn. Quá trình chuyển đổi thành công từ phương pháp trừng phạt sang phương pháp xử lý mang tính hệ thống đòi hỏi tiến bộ trên hai mặt: đó là giảm cơ hội nảy sinh các hành vi tham nhũng và tăng cường bắt những người tham gia tham nhũng. Nếu không đạt được tiến bộ trên thì ngay cả những hình phạt nặng cũng chắc chắn sẽ không hiệu quả.


    Mua sắm là một lĩnh vực cần được cải thiện. Hoàn thành pháp lệnh mua sắm, ban hành các hướng dẫn thực hiện hiệu quả và xây dựng những hồ sơ mua sắm mẫu là những điểm cần ưu tiên. Về trung hạn, cần có những tiến bộ hơn nữa trong việc giảm thanh toán tiền mặt trong các mua bán trực tiếp, đơn giản hóa thủ tục mua bán, ban hành hướng dẫn giải quyết tranh chấp và cải cách thủ tục của các ủy ban thầu.

    Hiện nay, Bộ Kế hoạch và đầu tư đang tích cực xây dựng và thử nghiệm một bản tin và trang web về mua sắm công. Hệ thống này sẽ lưu trữ thông tin của các nhà thầu tham gia vào công việc mua bán ở VN. Những người vi phạm các qui định về mua sắm công sẽ không được tiếp tục tham gia đấu thầu các hợp đồng công với thời hạn tương đương mức độ vi phạm. Nhưng những cải tiến trên đây sẽ không làm tăng tính minh bạch trong các dự án đầu tư nhỏ hơn ở cấp địa phương. Do vậy, kiểm toán chặt chẽ hơn và tăng cường sự tham gia của người dân là công cụ quan trọng để đấu tranh chống tham nhũng ở các cấp này.

    Một điều cuối nhưng không kém phần quan trọng là đấu tranh chống tham nhũng đòi hỏi củng cố quan hệ giữa cán bộ nhà nước và người sử dụng dịch vụ. Trang web và bộ máy chính phủ điện tử có thể làm giảm hành vi lạm dụng của cán bộ đối với doanh nghiệp. Cơ chế một cửa là công cụ then chốt làm tăng tính minh bạch trong việc cung cấp các dịch vụ hành chính.

    ----------------------

    Những đặc trưng của tham nhũng

    1. Tính chất, mức độ tham nhũng hiện nay diễn ra nghiêm trọng hơn rất nhiều so với chúng ta nhận ra đó là một nguy cơ.

    2. Tính phổ biến của tham nhũng rất cao, xảy ra ở nhiều cấp, nhiều ngành, nhiều địa phương, từ những dự án mang tính xã hội cho đến những lĩnh vực kinh tế nhạy cảm như dầu khí, ngân hàng...

    3. Tham nhũng ở địa bàn nông thôn tuy nhỏ nhưng lại thường liên quan đến đất đai, dễ tạo ra nhiều vụ khiếu kiện đông người, vượt cấp, kéo dài, chứa đựng những yếu tố bất ổn về an ninh.

    4. Chủ thể tham nhũng có địa vị xã hội ngày càng cao.

    5. Tham nhũng có dấu hiệu liên quan rất nhiều đến buôn lậu, lừa đảo, ma túy… vì chúng phải có bảo kê, mà người bảo kê tất phải được hưởng lợi, có trường hợp tới 60% phần lợi thu được.

    6. Tội phạm tham nhũng đã biết sử dụng những công nghệ thông tin hiện đại.

    7. Tham nhũng có đặc tính quốc tế rất cao.

    Bảy hiện tượng đáng lưu ý của tham nhũng:

    1. Tỉ lệ phát hiện rất thấp (chỉ khoảng 5%), tỉ lệ ẩn rất cao (tới 95%).

    2. Quyết tâm chống tham nhũng chung chung thì cao, nhưng đi vào những trường hợp cụ thể lại có biểu hiện chần chừ, thiếu quyết tâm.

    3. Tỉ lệ vụ tham nhũng do cấp huyện phát hiện rất thấp, cấp tỉnh thì lẻ tẻ, chủ yếu do cấp trung ương phát hiện.

    4. Có biểu hiện đấu tranh chống tham nhũng thường là ở “sân đối phương”, còn ở “sân nhà” đấu tranh rất thấp. Bộ về đánh ở tỉnh, tỉnh đánh ở huyện hay tỉnh này đánh ở tỉnh kia thì được, nhưng tỉnh mà lại đánh chính doanh nghiệp tại tỉnh mình thì kết quả rất hạn chế.

    5. Trong những dịp đại hội, những dịp bầu cử, hiệu quả đấu tranh chống tham nhũng đạt rất thấp so với những dịp khác.

    6. Có hiện tượng chần chừ, né tránh nhằm đối phó với nghị quyết 388 của Ủy ban thường vụ Quốc hội (về bồi thường oan sai), thà chọn giải pháp “an toàn” hơn là quyết liệt với tham nhũng, từ đó tạo ra một thái độ “vô cảm” trước nạn tham nhũng.

    7. Cơ quan truy tố, xét xử thường có kết quả rất “êm”, không đáp ứng được những yêu cầu, đòi hỏi, bức xúc của dư luận, cũng như không tương thích với tội phạm xảy ra.

    (Trích tham luận của đại tá NGUYỄN HÒA BÌNH - cục trưởng Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về trật tự quản lý kinh tế và chức vụ, Bộ Công an - trình bày tại hội nghị phòng chống tội phạm chiều 9-11-2004)

    TTCN

    ------------------

    (*) Tựa nhỏ trong bài do TTCN đặt

    Việt Báo
    Ý kiến bạn đọc

    Viết phản hồi

    Nhận xét tin Chẩn bệnh tham nhũng

    Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Chẩn bệnh tham nhũng bằng cách gửi thư điện tử tới vietbao.vn. Xin bao gồm tên bài viết Chan benh tham nhung ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Chẩn bệnh tham nhũng ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề Tin Xã Hội của chuyên mục Xã Hội.

    Bài viết mới:

    Các bài viết khác:

       TIẾP THEO >>
    VIỆT BÁO - XÃ HỘI - TIN XÃ HỘI