Xem hát bội không lời

Thứ sáu, 30 Tháng ba 2007, 10:38 GMT+7
  • Xem hat boi khong loi

    Nằm trong kế hoạch nhằm đưa hát bội (tuồng) tiếp cận với khách nước ngoài, Nhà hát nghệ thuật hát bội TP.HCM mới đây đã giới thiệu vở diễn thử nghiệm Sanh vi tướng tử vi thần (Sinh làm tướng, chết làm thần). Điểm độc đáo của vở diễn này là hoàn toàn không có thoại. Cũng chính vì yếu tố này, mà hiện đang có nhiều ý kiến bàn bạc khá sôi nổi của những người trong nghề cũng như người xem.

    Sanh vi tướng tử vi thần (tác giả: NSƯT Hữu Danh, đạo diễn: NSƯT Trần Ngọc Giàu, diễn viên gồm các NSƯT: Kim Thanh, Ngọc Dung, Xuân Quang, Thương Danh, Linh Hiền, các nghệ sĩ Thanh Trang, Nguyễn Hòa, Quế Hương, Đông Hồ, Minh Cường...) là vở diễn mang tính thử nghiệm, không sử dụng lời thoại, không có tên nhân vật.

    Thông qua các lớp vũ đạo, trình thức biểu diễn tiêu biểu mang tính ước lệ - đặc trưng của nghệ thuật hát bội, kết hợp với âm nhạc, ánh sáng, kịch bản để xây dựng hình ảnh những tráng sĩ VN kiên cường bất khuất, chống giặc ngoại xâm. Qua vở diễn người xem có thể thấy: dù trong thời đại nào, hoàn cảnh nào, các thế hệ của dân tộc VN luôn sẵn sàng đứng lên chống lại quân xâm lược, hy sinh vì đất nước để bảo vệ giống nòi, giữ gìn non sông tổ quốc.

    Xem hat boi khong loi

    1 Có lẽ đây là lần đầu tiên trong lịch sử nghệ thuật hát bội VN, một vở diễn được dàn dựng hoàn toàn không có lời thoại. Đây quả thực là một thử thách nghiêm túc cho bất kỳ đạo diễn nào, kể cả Trần Ngọc Giàu, người được giới chuyên môn đánh giá là một trong những đạo diễn hàng đầu hiện nay của sân khấu TP.HCM. Đã có lào xào vài ý kiến, Trần Ngọc Giàu chuyên về kịch nói và cải lương, chứ còn với hát bội thì...

    Hiện nay, kịch nói nước ngoài đang cố gắng đơn giản hóa vở diễn, bớt lời nói đi, tăng thêm phần diễn hình thể

    Thế nhưng những hồ nghi ban đầu đã được giải tỏa, khi tấm màn sân khấu bắt đầu được kéo lên để khai diễn. Chỉ riêng phần thiết kế mỹ thuật, Trần Ngọc Giàu đã cho thấy ông nắm vững được về bộ môn nghệ thuật vốn dĩ được coi là “nghệ thuật bác học” của dân tộc như thế nào. Đó là một sân khấu thuần cổ, không bài trí phong cảnh như sau này, mà chỉ có một bục (bệ) đơn giản tại trung tâm trên sân khấu. Với một cách bài trí như thế, gợi nhớ lại thời hoàng kim của hát bội, khi những bậc thầy đã quá cố như Chánh Phẩm, Đội Tảo, Năm Đồ, Sáu Lai... lúc sinh thời còn tung hoành trên sân khấu.

    Xem hat boi khong loi

    Với dung lượng hơn 1 giờ đồng hồ, thông qua kết cấu của vở diễn, với các tuyến nhân vật trong Sanh vi tướng tử vi thần hình thành rõ nét giúp người xem dễ nắm bắt được nội dung. Trần Ngọc Giàu kết hợp khá nhuần nhuyễn các yếu tố kỹ thuật (ánh sáng, tiếng động) với yếu tố nghệ thuật - âm nhạc, các trình thức múa của hát bội, ngôn ngữ của hành động, của hình thể để thổi vào vở diễn một sức sống mới. Về mặt nào đó, người xem có cảm giác như xem một vở kịch câm (điều này cũng hoàn toàn không sai vì đặc trưng của hát bội là có tính ước lệ cao). Với những thử nghiệm như thế thì tin rằng, nếu giới thiệu cho khách nước ngoài, họ sẽ dễ dàng tiếp nhận nghệ thuật hát bội hơn. Đây là những điểm mạnh, không thể phủ nhận của Trần Ngọc Giàu và ê-kíp làm nghề.

    Xem hat boi khong loi


    2Tuy mang tính thử nghiệm, nhưng khi xem vở diễn xong không ít người đã tranh luận đặt ra vấn đề: Nếu không có lời như thế thì liệu có thể gọi đó là “hát bội”? NSND Đinh Bằng Phi phát biểu rằng: Cần trân trọng những ai có thiện chí muốn cách tân nhằm bảo tồn và phát triển hát bội, nhưng Sanh vi tướng tử vi thần khó có thể gọi là hát bội được. Ý kiến của ông là có lý, bởi là nghệ thuật biểu hiện, mang tính ước lệ cao, hát bội có tính tổng hợp gồm ca - vũ - nhạc kết hợp lại trên cơ sở của một kịch bản văn học.

    Xem hat boi khong loi

    Một giảng viên khác của Cao đẳng Sân khấu & Điện ảnh TP.HCM cũng nói: “Trong hát bội có nhiều làn điệu hay mà chỉ dùng vũ đạo, ánh sáng, âm thanh rồi giới thiệu cho người nước ngoài thì liệu họ có cảm nhận hết nghệ thuật này không?”. Ý kiến này cũng có cơ sở, bởi nếu đề cập vào vở diễn, nghệ sĩ Kim Thanh là người có giọng hát hay. Trong cảnh chị đóng vai bà mẹ đánh đòn con trai răn dạy không được chỉ lo cho mình mà phải nghĩ đến xã tắc giang sơn, nếu có lời để tăng thêm phần diễn xuất thì hiệu quả nghệ thuật chắc chắn sẽ tốt hơn. Ngay cả một vở diễn không có tên nhân vật, không có không gian, thời đại cụ thể (tuồng mà không có tích) làm cho những người xem có cảm giác đó sự vay mượn.

    Xem hat boi khong loi

    Về phía mình, đạo diễn Trần Ngọc Giàu nhấn mạnh đây mới chỉ là bước đi thể nghiệm ban đầu. Ông nói: “Lâu nay người xem vốn khó tiếp cận với hát bội một phần chính là do lời thoại của nó. Trong khi đó, xu thế của sân khấu hiện đại hiện nay, như kịch nói chẳng hạn, nước ngoài đang cố gắng đơn giản hóa vở diễn, bớt lời nói đi, tăng thêm phần diễn hình thể. Bước đi này không nằm ngoài thiện chí đơn giản để hiện đại hóa hát bội nhằm cho công chúng mà trước hết là công chúng nước ngoài đến với tuồng”.

    Xem hat boi khong loi

    Cách tân hát bội thực ra luôn được đặt ra từ hàng chục năm qua. Trong các thập niên 1960, 1970 tại miền Bắc có khá nhiều vở hiện đại phản ánh hai cuộc kháng chiến chống Pháp - Mỹ như các vở: Tội của ai? (Tống Phước Phổ); Chị Ngộ (Nguyễn Lai); Quay súng trở về (Hoàng Châu Ký)... Những vở diễn này lúc đó cũng gây nên một làn sóng tranh luận khá sôi nổi đối với vấn đề cách tân hát bội. Chính vì thế, việc khen chê đối với Sanh vi tướng tử vi thần là điều hết sức bình thường. Thử nghiệm nào cũng cần có thời gian để đúc kết, rút ra kinh nghiệm, để xem xét kỹ lưỡng nên hay không nên làm như thế, chứ không đơn thuần chỉ cho rằng hát bội vẫn còn sức sống ở lễ, hội đình làng, ở vùng sâu, vùng xa (không cần cách tân). Hay đơn giản hơn cho rằng “nghệ thuật này đã chết” tại các thành phố lớn rồi dẹp bỏ nó. Thử nghiệm của Nhà hát nghệ thuật hát bội TP.HCM rất cần có thêm nhiều ý kiến đóng góp nữa.

    Bài & ảnh: Hoàng Hoài Sơn

    Việt Báo
    Ý kiến bạn đọc

    Viết phản hồi

    Nhận xét tin Xem hát bội không lời

    Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Xem hát bội không lời bằng cách gửi thư điện tử tới vietbao.vn. Xin bao gồm tên bài viết Xem hat boi khong loi ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Xem hát bội không lời ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề Tác Giả & Tác Phẩm của chuyên mục Văn Hóa.

    Bài viết mới:

    Các bài viết khác:

       TIẾP THEO >>
    VIỆT BÁO - VĂN HÓA - TÁC GIẢ & TÁC PHẨM