Thương khó - vở kịch nói và vở opera đầu tiên ở VN?

Thứ sáu, 17 Tháng mười hai 2004, 20:00 GMT+7
  • Thuong kho vo kich noi va vo opera dau tien o VN
    Các diễn viên "Thương khó" - những "nghệ sĩ SK" đầu tiên?
    Vừa qua, nhà nghiên cứu sân khấu Lê Thành Hiền đã sưu tầm được 30 - 40 vở kịch cổ, ra đời vào đầu thế kỷ 20, trong có có vở Thương khó (1912). Đây có thể là vở kịch nói sớm nhất được biên soạn và dàn dựng tại VN, ngoài ra còn có một bản chuyển thể sang opera.

    Vở kịch Thương khó mà chúng tôi sưu tầm được vừa qua - ông Lê Thanh Hiền viết - bao gồm: Một kịch bản Thương khó gồm 150 trang in năm 1912, tái bản lần thứ hai năm 1915, tái bản lần ba năm 1923, cùng tại Quy Nhơn; hai là một tập sách ảnh vở Thương khó gồm 38 kiểu các lớp diễn in năm 1913 tại Sài Gòn; ba là một kịch bản Opera thương khó. Như vậy cho thấy trò diễn tích Thương khó trước đây rất đa dạng và phong phú.

    Theo Đề dẫn ở đầu sách kịch Thương khó (in tại Quy Nhơn năm 1912), thì vào năm 1632, dân làng Oberammergau, trong xứ Bavaria, thuộc nước Đức hợp lực làm nên kịch Thương khó diễn để dâng tạ Đức Chúa Trời đã che chở cho dân làng ấy thoát khỏi đại dịch. Kịch diễn tích về Chúa Jesus. Và chỉ bằng tiền hảo tâm ở những người xem kịch mà dân làng xây được một hội trường đủ chỗ cho hàng ngàn người ngồi. Về sau cả nước Đức theo làng Oberammergau làm kịch Thương khó. Dần dần kịch Thương khó trở thành tích trò dân gian vượt ra ngoài biên giới, phổ biến rộng rãi khắp năm châu.

    Cũng theo sách dẫn trên cho biết, kịch Thương khó du nhập VN do J.B.Tòng biên soạn - dàn dựng, tập liền trong vòng năm tháng thì xong, đem công diễn tại Sài Gòn năm 1912, được nhiều thành phần xã hội cùng hào hứng đón xem hoan hỷ. Mỗi lần diễn có từ ba đến bốn nghìn người xem.

    Sau đó bản trò tích Thương khó mau chóng lan truyền. Vào đầu hàng năm kỳ Lễ Thánh, đến tuần cuối các xứ đạo đều có tổ chức diễn kịch Thương khó ở sân trước nhà thờ, mỗi đội trình bày bản trò Thương khó của họ mình. Đây là hình thức sinh hoạt sân khấu không thể thiếu trong đời sống tinh thần của nhiều đồng bào cả nước (Lê Thanh Hiền).

    Chúng tôi đã có cuộc trò chuyện với ông Lê Thanh Hiền để làm rõ thêm giá trị của các vở kịch này:

    + Như ông nói, Thương khó là một vở kịch dân gian của toàn thế giới, chứ không phải là sáng tạo riêng của ông J. B Tòng?

    - Đúng vậy, vở kịch này dựa trên một cốt truyện có sẵn rất quen thuộc trên thế giới, và vừa qua còn được chuyển thể thành phim (phim Sự khổ nạn của Chúa Jesus(?)).

    Nhưng ông J.B Tòng là người đã có công biên kịch, đạo diễn vở kịch này từ đầu thế kỷ với sự tham gia của 70 "diễn viên nghiệp dư", toàn là nam giới. Một vở kịch hay với những tình tiết và những câu thoại hóm hỉnh như trong Hồn Trương Ba, da hàng thịt...


    Sau này còn có bốn người khác viết lại với cách hành văn khác nhau.

    + Theo ông, đây có phải là vở kịch đầu tiên được dàn dựng tại Việt Nam?

    - Theo một số sách thì ngày chủ nhật 25-4-1920 là một ngày đáng kỷ niệm trong lịch sử diễn kịch ở nước ta, trong lịch sử quốc văn của ta nữa. Ngày ấy là ngày người VN diễn lần thứ nhất một bản cổ kịch Pháp dịch ra tiếng VN tại Nhà hát Lớn Hà Nội. Đó là một vở hài kịch Molière .

    Nhưng thực tế, vở Thương khó đã được biểu diễn từ năm 1912.

    + Thương khó được chuyển thể sang opera như thế nào?

    - Tôi có sưu tầm được vở opera này, nó ra đời năm 1933, dài 13 trang, lời thơ, gồm 29 khúc hát theo giai điệu đã đặt định.

    + Như vậy không phải đến những năm 1950- 1960 opera mới đến VN qua các vở của Liên Xô. Điều gì tạo nên hứng thú của ông khi mày mò trong những tư liệu cũ?

    - Tôi chỉ tìm những gì mà người ta bỏ sót hoặc đánh giá sai. Đó là cách làm tư liệu của tôi.

    Gần đây trên dư luận nói nhiều về người phụ nữ VN đầu tiên viết tiểu thuyết- bà Huỳnh Thị Bảo Hòa với Tây phương mỹ nhân (1927), nhưng từ mấy năm trước tôi đã công bố rằng, người đầu tiên phải là bà Đạm Phương nữ sử với bi tình tiểu thuyết Kim tú cầu (in trên báo Trung Bắc Tân Văn vào các số từ tháng 5 đến tháng 7-1923).

    Lại nữa, nhiều sách nghiên cứu viết về tác giả sân khấu Nguyễn Đình Nghị (1886-1954), nói rằng ông chỉ có bốn vở kịch. Tôi lên Thư viện Quốc gia tìm thì đúng là chỉ có bốn tập kịch, nhưng trong đó có một tập in liền hai vở, mà lại không ghi rõ ở bên ngoài. Thành ra, các nhà nghiên cứu chỉ lướt qua... bìa sách, và bỏ sót cả một vở (là vở Thiên chúa Giáng sinh!). Điều tôi muốn nói nữa là các tư liệu quý về văn hóa VN nằm rất nhiều trong các nhà xứ mà ít có người khai thác.

    Theo Thể thao và Văn hóa

    Việt Báo
    Ý kiến bạn đọc

    Viết phản hồi

    Nhận xét tin Thương khó - vở kịch nói và vở opera đầu tiên ở VN?

    Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Thương khó - vở kịch nói và vở opera đầu tiên ở VN? bằng cách gửi thư điện tử tới vietbao.vn. Xin bao gồm tên bài viết Thuong kho vo kich noi va vo opera dau tien o VN ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Thương khó - vở kịch nói và vở opera đầu tiên ở VN? ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề Sân Khấu Điện Ảnh của chuyên mục Văn Hóa.

    Bài viết mới:

    Các bài viết khác:

       TIẾP THEO >>
    VIỆT BÁO - VĂN HÓA - SÂN KHẤU ĐIỆN ẢNH