Sẽ lùi thời hạn khắc ván, mạ vàng!

Thứ hai, 15 Tháng mười hai 2003, 13:54 GMT+7
  • Theo sự chỉ đạo của UBND thành phố HN, cuộc vận động sưu tầm, sáng tác câu đối đại tự cho Nhà Thái học đã kết thúc và triển lãm vào 13/12 vừa qua. Sau cuộc hội thảo nghe góp ý vào ngày 14/12, BTC dự kiến sẽ sớm chọn ra 4 cặp câu đối, 4 bức đại tự xuất sắc nhất; và trong vòng không quá 1 tháng sẽ hoàn thành các công việc còn lại. Phấn đấu có câu đối và đại tự để treo trong Nhà Thái học trước Tết Âm lịch 2004.

    Nhưng tất cả những dự kiến vội vã này đã phải lui lại sau những ý kiến khá gay gắt và cũng hết sức tâm huyết của các nhà văn hóa, các vị túc nho trong buổi hội thảo sáng 14/12.

    "Đây là chuyện để đời, không nên quá hấp tấp..."

    Se lui thoi han khac van ma vang
    Một số câu đối đem triển lãm.

    Đó là ý kiến của tất cả các vị đại biểu tham dự buổi hội thảo. "Hấp tấp" ở đây không chỉ về bản thân quỹ thời gian tiến hành cuộc vận động sưu tầm sáng tác, mà còn về những mục tiêu đặt ra để hoàn thành trong một buổi sáng. Theo ban tổ chức, có hai công việc quan trọng cần làm. Một, thống nhất lần cuối về tiêu chí tuyển chọn. Hai, một mặt, các đại biểu sơ bộ phân loại bằng cách khoanh tròn rồi đánh dấu A, B, C (theo chất lượng) vào cuốn tập hợp kết quả (mỗi đại biểu được phát một cuốn vào hôm trước hoặc đầu giờ buổi thảo luận). Tài liệu này sẽ được thu lại vào cuối buổi để giao cho một Hội đồng xét duyệt 15 hoặc 16 người (trong đó chỉ có 1 hoặc 2 người thuộc trường ĐH KHXH&NV). Mặt khác, Ban tổ chức sẽ đọc lần lượt các câu đối đại tự lên và đại biểu vị nào tán thành thì ... giơ tay (!).

    Trong quỹ thời gian hạn hẹp (gần 9 giờ sáng đến trưa) không nói cũng có thể hình dung được, yêu cầu công việc đưa ra lập tức bị phản đối bởi hầu hết những người tham gia. Phát biểu đầu tiên là GS Trương Đình Nguyên: "Tôi nhận được cuốn tập hợp kết quả sáng hôm qua. Tối qua tôi đã thức đến nửa đêm mà vẫn chưa thể đọc kỹ hết được. Tôi còn may vì chuẩn bị qua ở nhà, có vị còn đến đây mới bắt đầu vừa nghe, vừa đọc..."

    TS Cung Khắc Lược, vẫn còn run run vì vừa leo 8 "khúc" cầu thang mới lên được tầng 4, nói như trút cả nỗi lòng: "Cầm trên tay bản tập hợp này, thấy bảo phải góp ý ngay trong sáng nay mà tôi thấy không "đang tâm"! Chúng ta, những vị có mặt ở đây hôm nay, rồi sẽ chết cả, chỉ có con cháu chúng ta phải chịu hậu quả vì sự hấp tấp của chúng ta ngày nay".

    Chọn câu đối đại tự cho Nhà Thái học là một việc đại sự, liên can đến bộ mặt quốc gia. Xưa nay tất cả những sự kiện xung quanh việc tu sửa tôn tạo Văn Miếu Quốc Tử Giám đều phải tính toán kỹ càng vì đây là một điểm hết sức nhạy cảm của thành phố cũng như của cả nước. Với 118 đôi câu đối và 141 bức đại tự tập hợp từ cả 2 đợt (đợt I vào năm 2000), không thể trong một vài giờ buổi sớm mà mỗi người có thể đọc, hiểu, suy ngẫm, lại tâm đắc với câu nào được. Nói như GS Phan Văn Các thì "có phải là đọc tiểu thuyết đâu!". Rõ ràng chúng ta không nên để thời gian thúc ép. Đơn giản là không thể làm vài ba năm lại bỏ hoặc thay.

    Nhiều sai sót về ngữ nghĩa, văn phạm..

    Do thời gian gấp gáp, Ban tổ chức phải đính chính nhiều lỗi văn bản mà các vị túc Nho vạch ra. Ví dụ như có chỗ in nhầm, tráo đổi vị trí câu đối ca ngợi vua Lý Thánh Tông và vua Lý Nhân Tông. GS Trương Đình Nguyên đưa ra một ví dụ: "Văn tư võ bị" lại viết thành "Văn tư võ phục", và theo ông, mới xem qua, có hàng chục những chỗ sai như vậy.

    Tuy nhiên, không thể đổ lỗi đánh máy cho tất cả những sự lầm lẫn này. Ông Trần Lê Văn cho biết: "Ngay trưng bày ở triển lãm hôm 13/12 cũng có những câu lẫn lộn ngữ pháp tiếng Việt với ngữ pháp chữ Hán". Ông Ngô Đức Thọ còn bức xúc hơn: "Có câu dùng chữ "chí thánh" để ca ngợi Chu Văn An. Nếu tôi là người vào thăm Nhà Thái học mà đọc thấy đại tự có chữ ấy chắc tôi ... ngất xỉu! Xưa nay chỉ có Khổng Tử mới được tôn xưng với chữ Chí thánh này. Tại sao người ta lại có thể đặt ra những câu "hồn nhiên" như thế nhỉ! Có những câu chứng tỏ người viết hoàn toàn không hiểu gì về lịch sử thi cử của Việt Nam. Chẳng hạn câu nói về chuyện "kiến Văn Miếu, lập chế khoa"... từ thời mấy vị vua được thờ của chúng ta, trong khi việc lập chế khoa phải mấy trăm năm sau mới có. Ngộ nhỡ những câu như thế này bị lọt vào vòng sau, thì nói thật, tôi cũng phải xem lại sự tồn tại của chính tôi!”.


    Điều sai sót dễ nhận thấy là nhiều tác phẩm có mặt đợt này tỏ ra sai lệch so với tiêu chí thi cũng như động chạm đến những vấn đề nhạy cảm của lịch sử dân tộc. Ví dụ như những câu nói về chuyện “phá Tống bình Chiêm”, không những không nên khơi gợi ra mà còn lệch tiêu chí Ban tổ chức đưa ra là tôn vinh công lao đóng góp cho Văn Miếu nói riêng và với nền quốc học nói chung của các vị được thờ.

    Tránh tán dương chung chung

    Se lui thoi han khac van ma vang

    "Chu Thiên Sư Biểu" (mẫu mực bậc thầy ở Chu Thiên), một đại tự tôn vinh cụ Chu Văn An.

    Theo nhà nghiên cứu Phan Ngọc, câu đối đại tự trong nhà Thái học không nên chỉ là những lời ca ngợi chung chung, đặt vào đâu cũng được. Nó phải nói được điểm gì riêng trong công lao sự nghiệp của các vị được thờ. Mà trong số các tác phẩm dự thi thì con số tránh khỏi đặc điểm chung chung này, đáng tiếc, lại không nhiều! Ông Trần Bá Chí đặt câu hỏi nghi ngờ: "Hình như Ban tổ chức kiêng kỵ không nói đến "Thất trảm sớ" của Chu Văn An?! Trong khi đấy là một trong những điều cơ bản nói lên nhân cách mẫu mực, không tham quyền cố vị, dám can ngăn của ngài ... Chúng ta thờ Chu Văn An là vì như thế chứ vì cái gì?!".

    Theo đó, ý kiến của nhiều nhà nghiên cứu là nên có những seminar bàn về mỗi vị được thờ để chọn ra những điểm tiêu biểu của mỗi vị phù hợp với tiêu chí thành lập câu đối đại tự, rồi trên cơ sở đó để các vị túc nho chọn chữ nghĩa cho đúng với "miền", đúng "chất" của mỗi vị đó.

    Ông Bùi Duy Tân sơ bộ tổng kết những điều mà chữ nghĩa trong câu đối đại tự nên có hướng đề cập đến. Với Chu Văn An, đó là Thất trảm sớ, là đạo cao đức trọng của một người thầy...; với Lý Thánh Tông là công lao lập Văn Miếu, với Lý Nhân Tông là lập Quốc Tử Giám, với Lê Thánh Tông là mở nhà Thái học, lập bia Tiến sĩ , lập Tao Đàn...

    Ngoài những ý kiến tiêu biểu nêu trên, cuộc thảo luận còn sôi nổi quanh các vấn đề như có nên đại chúng hóa câu đối đại tự, có nên dùng quá nhiều điển tích để đến nỗi dân chúng đọc không ai hiểu gì, có nên đưa câu đối Nôm và Quốc ngữ vào hay không, nên dùng kiểu chữ nào, nên để cùng một người thể hiện toàn bộ số tác phẩm được sử dụng hay nên để nhiều phong cách thư pháp...

    Sẽ treo thử trước Tết Âm lịch!

    Sau những ý kiến gay gắt của buổi Hội thảo, Ban tổ chức đã quyết định lùi một số thời hạn ban đầu đưa ra quá vội vàng. Trước hết, sẽ không yêu cầu các nhà văn hóa, các vị túc nho phải hoàn thành sự đánh giá của mình ngay trong buổi sáng, mà sẽ trong mươi ngày tới. Cụ nào sức yếu thì cho gửi sau cũng được! Các cụ sẽ chọn, khoanh tròn 1 - 2 câu mình đánh giá cao, có thể đề nghị "nhuận sắc" (chỉnh sửa) một vài chữ chưa được hoàn hảo. Các cuốn tập hợp kết quả sau đó sẽ được thu lại trong niêm phong (chỉ PGS.TS Phạm Xuân Hằng, Hiệu trưởng trường ĐH KHXH&NV, biết và sẽ đánh mã số cho từng quyển như đánh mã số tuyển sinh!). Trình tự các công việc tiếp theo cũng theo đó mà lùi lại.

    Ông Hằng cho biết: "Chúng tôi sẽ thuyết phục lãnh đạo thành phố để không phải hoàn thành mọi sự trước Tết Âm lịch như dự kiến nữa. Mà chỉ cố gắng từ nay đến lúc đó chọn xong 4 cặp câu đối và 4 đại tự rồi viết trên giấy bồi treo thử để lấy ý kiến tiếp. Sang năm sẽ tính tiếp đến chuyện khắc ván, sơn son thiếp vàng..."

    • Doãn Diễm
    Việt Báo
    Ý kiến bạn đọc

    Viết phản hồi

    Nhận xét tin Sẽ lùi thời hạn khắc ván, mạ vàng!

    Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Sẽ lùi thời hạn khắc ván, mạ vàng! bằng cách gửi thư điện tử tới vietbao.vn. Xin bao gồm tên bài viết Se lui thoi han khac van ma vang ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Sẽ lùi thời hạn khắc ván, mạ vàng! ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề Tin Văn Hóa của chuyên mục Văn Hóa.

    Bài viết mới:

    Các bài viết khác:

       TIẾP THEO >>
    VIỆT BÁO - VĂN HÓA - TIN VĂN HÓA