Ouverture “Chào mừng” của Trọng Bằng...đạo nhạc?

Thứ sáu, 18 Tháng tám 2006, 15:40 GMT+7
  • Dư luận đặt nghi vấn về việc Ouverture “Chào mừng” của nhạc sĩ Trọng Bằng “vô tình” có chỗ hao hao giống tác phẩm của hai thiên tài âm nhạc Nga hiện đại là Chostakovitch và Prokofiev.

    Ouverture Chao mung cua Trong Bang dao nhac

    Một tiết mục giao hưởng của Nhà hát Nhạc Vũ kịch VN. Ảnh: N.Đ.Toán

    Vụ việc gần đây lại ồn ào, nhất là sau khi một số nhạc sĩ góp ý lên Hội đồng Giải thưởng Quốc gia.

    Báo Tiền phong nhận được bài viết của một nhà lý luận âm nhạc- kèm tổng phổ và phần tiếng của các bản nhạc.

    Để rộng đường dư luận chúng tôi đăng bài viết này và xin nhường phần đánh giá cho độc giả, các nhà chuyên môn, nhạc sĩ...

    Giao hưởng số 5 của Chostakovitch và Ouverture Chào mừng của Trọng Bằng đều viết cho dàn nhạc giao hưởng. Về hình thức, tất cả các tác phẩm trong thể loại giao hưởng đều có biên chế dàn nhạc lớn, song khác nhau là khuôn khổ cấu trúc hình thức và cách trình bày.

    Tác phẩm là bản giao hưởng thường có nhiều chương với những đặc điểm khác nhau, thông thường là 4 chương. Ouverture là chương mở đầu độc lập của tác phẩm giao hưởng. Và chỉ có một chương cũng đã có thể trình diễn.

    Vụ Trọng Bằng "đạo nhạc": Cứ để dư luận và công luận làm rõ sự thật

    Chào mừng của Trọng Bằng viết ở dạng Ouverture còn “Giao hưởng số 5” của Chostakovitch gồm 4 chương. Tâm điểm để dư luận ì xèo chính là chương 4.

    Chủ đề được coi là linh hồn của tác phẩm. Là trung tâm của tác phẩm, chủ đề sẽ được nhắc đi nhắc lại nhiều lần. Chủ đề chính của Ouverture Chào mừng bắt đầu từ bè trầm (Violoncelles và Contrebasses) với đều đặn những nốt móc đơn được cấu thành từ bước nhảy quãng 4 đúng (nốt Rề xuống Là), đặc điểm này kéo dài trong suốt 5 ô nhịp của chủ đề chính.

    Khi bè trầm được gần một ô nhịp thì giai điệu chính của chủ đề xuất hiện bắt đầu từ âm lấy đà (nốt móc đơn) cuối ô nhịp thứ nhất: Là Rê Mi Lá… sau đó giai điệu được tiếp tục triển khai theo chiều hướng đi lên cho tới hết ô nhịp thứ 3 (hết tiết 1).

    Sang đến ô nhịp thứ 4, tiết nhạc 2 giai điệu lại diễn tiến theo chiều đi xuống. Về phối khí, ở tiết 1 khai thác âm hưởng kèn đồng sau đó sang tiết 2, giai điệu chính được chuyển sang cho bộ gõ (Flute và Hautbois) thể hiện, giai điệu bắt đầu từ âm Sol diễn tiến đi xuống về âm Rê.

    Khá ngạc nhiên là tuyến giai điệu, cấu trúc giai điệu và phối khí của hai nhạc sĩ Trọng Bằng và Chostakovitch khá “tâm đầu ý hợp”. Chostakovitch bắt đầu bằng một chùm hợp âm kéo dài trong trọn ô nhịp đầu và nối sang một nốt đơn của ô nhịp thứ 2, đây có thể coi là hợp âm mở đầu chương nhạc.

    Chính vì có sự xuất hiện của chùm hợp âm kéo dài này mà chủ đề chính của chương 4 Giao hưởng số 5 được bắt đầu từ ô nhịp thứ 2, muộn hơn so với Chào mừng 1 ô nhịp. Còn về độ dài chủ đề chính và cách xây dựng tuyến giai điệu thì hoàn toàn giống nhau: cũng dài 5 ô nhịp và chia thành 2 tiết nhạc (tiết 1 - 3 ô nhịp, tiết 2 - 2 ô nhịp).


    Giai điệu chính của chủ đề xuất hiện từ cuối nhịp thứ 2, từ âm Là nốt móc đơn (Ouverture của Trọng Bằng cũng giống vậy): Là Rê Mi Fa… Ở đây có điểm khác là thay vì nốt Fa như của Chostakovitch thì Trọng Bằng nhảy lên nốt La. Còn hướng tiến hành của tuyến giai điệu ở tiết 1 này cũng theo chiều đi lên.

    Sang tiết 2, Chostakovitch bắt đầu tiến hành nét giai điệu theo chiều hướng đi xuống, điều này cũng được Trọng Bằng sử dụng trong tác phẩm của mình. Một điểm giống nhau đáng chú ý nữa là phần đệm đều đặn quãng 4 đúng bước nhảy từ Rề xuống Là với độ dài của nốt tương ứng một nốt đơn như ở trong tác phẩm của Trọng Bằng cũng thấy có ở Chostakovitch.

    Xin được lưu ý là trong cả 2 tác phẩm, ngoài giai điệu chính, thì phần đệm chỉ duy nhất có đặc điểm bước nhảy quãng 4 duy trì đều đặn suốt 5 ô nhịp của chủ đề chính.

    Điểm khác là thay vì bè trầm bộ dây đảm nhận phần bè đệm, ở đây Chostakovitch sử dụng nhạc cụ gõ có định âm tên là Timbales. Ngoài ra, trong việc khai thác màu sắc nhạc cụ, tiết 1 của Chostakovitch cũng sử dụng kèn đồng nhưng dày hơn: ngoài Trompette và Trombone, Chostakovitch còn thêm kèn Tuba.

    Sau khi trình bày chủ đề chính, cả hai nhạc sĩ tiếp tục phát triển chủ đề này trong khoảng từ 13 – 15 ô nhịp sau đó đến phần nhắc lại chủ đề chính, tất nhiên trong nguyên tắc sáng tác giao hưởng thì cứ mỗi lần nhắc lại thường có thay đổi (chỉ trừ phần tái hiện thì có thể có tái hiện nguyên dạng).

    Ở đây hai nhạc sĩ đã đồng cảm và cùng chung quan điểm thống nhất giao cho bè trầm của bộ dây (Violonceles và Contrebasses) trình bày. Bên cạnh đó, phần bè đệm với liên tục những quãng 4 đúng đi xuống đã có ở cả hai tác phẩm thì tới phần nhắc lại chủ đề chính Chostakovitch không tiếp tục khai thác, còn Trọng Bằng lại vẫn duy trì và lúc này ông chuyển giao cho nhạc cụ gõ có định âm Timbales thể hiện (giống như Chostakovitch ở lần trình bày chủ đề chính).

    Ngoài ra, trong phần nhắc lại chủ đề chính của cả 2 tác phẩm còn có thể thấy những phần bè đệm giống nhau như ở các nhạc cụ còn lại của bộ dây (Violon 1, Violon 2, Viola), các chùm nốt kép liên tiếp nhắc đi nhắc lại 2 nốt La và Sol thăng …

    Nguyễn Huy

    Việt Báo
    Ý kiến bạn đọc

    Viết phản hồi

    Nhận xét tin Ouverture “Chào mừng” của Trọng Bằng...đạo nhạc?

    Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Ouverture “Chào mừng” của Trọng Bằng...đạo nhạc? bằng cách gửi thư điện tử tới vietbao.vn. Xin bao gồm tên bài viết Ouverture Chao mung cua Trong Bang dao nhac ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Ouverture “Chào mừng” của Trọng Bằng...đạo nhạc? ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề Tin Văn Hóa của chuyên mục Văn Hóa.

    Bài viết mới:

    Các bài viết khác:

       TIẾP THEO >>
    VIỆT BÁO - VĂN HÓA - TIN VĂN HÓA