Nghệ nhân thẩm âm

13:00 13/03/2005
Bấm ngay
Đăng Ký xem video hay mới nhất

Nghe nhan tham am

TTCN - Ông Dương Ngọc Sang - thợ đúc đồng là nghệ nhân duy nhất ở miền Trung VN đang lưu giữ một ngón nghề vô tiền khoáng hậu: nghề thẩm âm.

Ông Sang (làng Phước Kiều, xã Điện Phương, huyện Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam) vừa được Nhà nước phong tặng danh hiệu “Nghệ nhân”. Hơn một thập niên qua dẫu cho nghề đúc Phước Kiều lắm nỗi thăng trầm, ông Sang vẫn ngày đêm miệt mài với những sản phẩm đồng đúc của làng nghề; lặn lội khắp các miền xuôi ngược để chỉnh âm cho những bộ chiêng, cồng bị lạc tiếng...

Từ thời Nguyễn, Phước Kiều là một vùng đất rộng chừng 6 mẫu, dân cư sống quần tụ bằng nghề đúc đồng thủ công. Trên đại hồng chung còn lại tại nhà cụ Dương Nhi ở thôn Đông Kiều có ghi năm đúc vào triều Minh Mạng năm thứ nhất (1820), ca ngợi tài nghệ đúc đồng tinh xảo của các nghệ nhân trong làng. Dưới triều vua Tự Đức, nhiều thợ đúc nổi tiếng trong làng được vời ra kinh đô Huế đúc tiền đồng và những phẩm vật gia dụng, trang trí cho vương triều. Gần 200 năm sau đó, nghề đúc ở Phước Kiều ngày càng phát triển và ổn định với sự du nhập của tinh hoa nghề đúc từ khắp các vùng cùng sự tiến bộ không ngừng của các thế hệ thợ đúc địa phương.

Ông Dương Ngọc Truyền, chủ nhiệm HTX nhôm đồng Điện Phương, nhớ lại: “Năm 1987-1988 là thời điểm cực thịnh của làng nghề đúc đồng Phước Kiều. Hằng năm làng cho ra đời 200 tấn sản phẩm đồng đúc. Tên tuổi làng nghề vang xa. “Trống Lâm Yên, chiêng Phước Kiều”, câu nói dân gian truyền tụng sự đặc biệt của âm thanh cồng chiêng nơi đây. Chiêng và thanh la là hai thứ “đặc sản” của Phước Kiều với độ ngân vang xa nhất của những thang âm chuẩn mực.

Nhờ kỹ thuật pha kim và trình độ thẩm âm bậc thầy của các lão nghệ nhân trong vùng, hai loại nhạc khí này của Phước Kiều được khách hàng khắp nơi đánh giá không đâu sánh bằng”. Thực tế cho thấy đến tận bây giờ chiêng và thanh la của Phước Kiều vẫn là số 1. Sản phẩm đồng đúc mang “thương hiệu” Phước Kiều được bày bán tại gần 25 cửa hàng dọc theo trục quốc lộ 1A từ Vĩnh Điện (huyện Điện Bàn) tới Nam Phước (huyện Duy Xuyên), thu hút khách hàng khắp trong và ngoài nước. Trọng lượng chuẩn, tiếng bi - hỉ giàu cảm xúc và không bị lạc âm dù để lâu ngày... là những nét độc đáo rất riêng của chiêng Phước Kiều qua mấy thập kỷ nức tiếng trong thiên hạ. Có thời điểm làng Phước Kiều tràn ngập những sư tăng các chùa chiền các vùng Nam - Bắc, người dân tộc thiểu số các miền cao, có cả người Lào và Campuchia đến tá túc chờ mua chiêng và thanh la. Hàng đúc không kịp để bán...

Tên tuổi của Phước Kiều gắn liền với một nghệ nhân đúc đồng mang tên Dương Ngọc Sang, còn gọi là Chín Sang. Sự hưng thịnh bao đời của Phước Kiều chắc chắn dành một phần lớn ghi lại công lao của ông. Khắp dải đất miền Trung rộng lớn, hiện thời chỉ duy có Phước Kiều là “sở hữu” được đệ nhất nghệ nhân thẩm âm cồng chiêng này.

Bắt đầu từ hơn 50 năm trước, bước chân chàng trai 15 tuổi Dương Ngọc Sang đã theo cha và anh đến những vùng hẻo lánh dọc dải Trường Sơn như Lao Bảo, Tà Rụt, A Lưới, A Sao, Tắc Pỏ, Trà Bồng, Bù Đăng, Bảo Lộc... để làm cái nghề chỉnh sửa âm thanh cho những bộ thanh la, cồng chiêng bị mất tiếng, lạc âm cho đến khi nào êm cái tai của già làng buôn sóc, cho vừa cái bụng của người vùng cao mới thôi. Đêm về, lò đúc đồng nhà họ Dương chập chờn ánh lửa, người thợ trẻ Chín Sang miệt mài học cách pha kim, tỉ mẫn gọt giũa từng chút bột đồng để cho ra đời những sản phẩm truyền thống, kiếm tìm những cung bậc âm thanh mới.

Ngày ngày tiếng chiêng, tiếng thanh la từ ngôi nhà anh tùng xòe lúc gần lúc xa, khi trong khi đục. Đấy là thời khắc người thợ Chín Sang hòa quyện hồn mình vào thế giới của những âm giai kỳ diệu để luyện tai, trau dồi kỹ năng khám phá và thẩm thấu âm thanh. Sau bao năm lăn lộn trong nghề đúc đồng, lúc đã thạo nghề, bước chân người thợ lại tiếp tục lên đường khắp miền xuôi ngược để làm bạn với những chiêng cồng, bền bỉ đi tìm những thang âm kinh điển, thẩm định và khôi phục giá trị chuẩn mực nhất cho những cung bậc âm thanh.

Ông nói: “Người thẩm âm phải phân biệt được thần thái của âm thanh. Chúng không đơn giản, mỗi tiếng có một cái hồn riêng”. Theo ông, độ chuẩn xác của âm thanh nhạc khí phụ thuộc vào hai yếu tố chính, đó là kỹ thuật pha kim và trình độ thẩm âm. Đôi tai ông nghe và hiểu được âm thanh cồng chiêng của từng miền đất. Ông giải thích: “Mỗi vùng, miền có từng âm điệu và cách sử dụng nhạc cụ khác nhau. Chẳng hạn như vùng cao Quảng Nam dùng bộ thanh la hai chiếc, Gia Lai - Kontum dùng bộ sáu chiếc, Lộc Nam, Lộc Bắc (Lâm Đồng) và Bù Đăng (Bình Phước) thường sử dụng bộ tám chiếc. Mỗi âm điệu gắn với điệu nhảy và phong tục của từng nơi”.

Không chỉ biểu diễn nghề thẩm âm và những vũ điệu vùng cao, nghệ nhân Dương Ngọc Sang còn sở hữu những tuyệt tác đồng đúc. Bộ thanh la đối âm hai chiếc được đặt cách nhau 4 tấc, dùng dùi giẻ đánh vào chiếc này, vài giây sau chiếc kia cũng ngân vang. Hai âm thanh cộng hưởng vào nhau ở thời điểm cuối cùng, vút cao lên hư không rồi rơi vào tĩnh lặng. Độc đáo hơn là bộ thanh la sáu chiếc từ lớn đến nhỏ đặt sát nhau dưới đất, chỉ dùng một ống lồ ô gõ xuống nền, bất ngờ một chuỗi âm kéo dài rền vang như bất tận. Ai ngã giá bao nhiêu ông cũng không bán bởi ông xem bộ nhạc cụ ấy là gia bảo của cả dòng tộc.

Chưa có ai trong vùng thay thế được lão nghệ nhân Dương Ngọc Sang trong nghề lấy tiếng cho chiêng, kể cả 10 đứa con trai của ông đều có tiếng trong nghề đúc đồng nhưng cũng chịu! Đã sắp qua cái tuổi “cổ lai hi” nhưng ông Sang chưa tìm được người thừa kế, nguy cơ thất truyền những giá trị văn hóa phi vật thể ở Phước Kiều là có thật.

VIỆT TRUNG

Việt Báo
contentlength: 8369
Chia sẻ
Bấm ngay
Đăng Ký xem video hay mới nhất

Bài được quan tâm

VẤN ĐỀ VăN HóA NÓNG NHẤT

Whitney Houston doi va nghiep

Whitney Houston: đời và nghiệp

Whitney Houston đã đột ngột qua đời , hãy vào đây để tổng kết lại những thăng trầm, scandal trong cuộc đời và sự nghiệp của Whitney..