Một vụ sao chép trong lĩnh vực nghiên cứu

Chủ nhật, 10 Tháng mười 2004, 23:12 GMT+7
  • Mot vu sao chep trong linh vuc nghien cuu
    Tô sứ vẽ phong cảnh Huế đô hiệu chữ nhật, triều Minh Mạng. Ảnh tư liệu của Trần Đình Sơn

    Vừa qua chúng tôi nhận được thư và bài viết của độc giả phản ánh về một số vụ xâm phạm bản quyền trong sáng tác văn học nghệ thuật. Đáng buồn là trong số đó có cả hiện tượng đạo văn, hoặc sao chép lẫn nhau trên lĩnh vực nghiên cứu qua một vài tác phẩm triết học, tâm lý học, lịch sử thế giới đã xuất bản mà chúng tôi sẽ đề cập các dịp tới.

    Riêng kỳ này, xin nêu một trường hợp liên quan tới cuốn Di sản thủ công mỹ nghệ Việt Nam của ông Bùi Văn Vượng từng được giới thiệu trong các năm qua như "một công trình rất đáng trân trọng". Nhưng đáng tiếc, công trình này đã sao chép phần biên soạn của nhà nghiên cứu Trần Đình Sơn ở các đề tài nêu dưới đây:

    Đề tài Khảo cứu về lịch sử đồ sứ men lam Huế của ông Trần Đình Sơn được in thành sách hoặc công bố qua nhiều bài đăng báo từ hơn 10 năm nay. Riêng bài Đồ sứ ký kiểu của triều Nguyễn (1802 - 1945) trên Văn hóa nguyệt san số Tết Ất Hợi 1995 (tạm gọi bản A) đã bị thạc sĩ Bùi Văn Vượng sao chép hầu như nguyên văn, không chú thích tên tác giả, đưa vào cuốn Di sản thủ công mỹ nghệ Việt Nam do NXB Thanh Niên in năm 2000 (bản B). Nếu bản A (của ông Sơn) đặt các tiêu đề theo niên đại các vua thời Nguyễn từ Gia Long, Minh Mạng trở đi, thì bản B (của ông Vượng) cũng vậy, chỉ đổi nhan đề thành: Đồ sứ hoa lam đặt mua theo kiểu của triều Nguyễn. Về nội dung, nếu đặt bản A (đồ sứ ký kiểu) cạnh bản B (đồ sứ hoa lam) sẽ thấy hai phần này do "một người viết" mà tác giả là ông Trần Đình Sơn. Để khác đi tí chút, từ trang 224 - 230 sách đã dẫn, ông Vượng "biên tập" một số câu, chữ cho có vẻ "mới", ví dụ: Bản A viết: "Đồ sứ ngự dụng được ghi hiệu Thiệu Trị niên chế, đề tài rồng mây rất đa dạng, đặc biệt là hình rồng cuộn tròn (viên long)... Hiệu chữ NHẬT vẫn còn được sử dụng tiếp". Thì bản B (ông Vượng) sao chép thành: Hầu hết các đồ sứ ấy có ghi hiệu Thiệu Trị niên chế với trang trí các đề tài rồng mây đa dạng, đặc biệt là hình rồng cuộn tròn, gọi là "viên long"... hiệu chữ "nhật" (?) vẫn được sử dụng" (!!!).

    Mot vu sao chep trong linh vuc nghien cuu

    Cuốn sách Di sản thủ công mỹ nghệ Việt Nam. Ảnh Diệp Đức Minh

    So sánh hai đoạn trên - ngoài mấy chữ "nhất là" đổi thành "đặc biệt", hoặc viên long (rồng cuộn tròn) để trong ngoặc đơn, thì bản B tháo ra để trong ngoặc kép - cần chú ý thêm: chữ NHẬT (mặt trời) bản A viết in hoa, tác giả bản B không hiểu nên mở ngoặc đơn đánh dấu hỏi sau chữ "nhật" (?). Nếu một nhà nghiên cứu hiểu biết chuyên sâu về đề tài đang thực hiện hẳn chẳng ai lại đi hạ một dấu hỏi nghi vấn vào chính bài viết của mình. Những đoạn tương tự về nội dung đồ sứ men lam trong sách ông Vượng đã không rời những gì ông Sơn đã viết đã in. Ngay cả lời nhận xét trong một bài thơ của Vua Tự Đức, hoặc phần dẫn cuốn Đại Nam thực lục chính biên dài cả hơn 10 dòng của bản A trích cũng được ông Vượng trích nguyên như thế. Chẳng lẽ "tư tưởng lớn gặp nhau" ngay cả những dòng trích dẫn vốn thường tùy thuận sự ngẫm nghĩ và chọn lựa riêng của từng người?

    Về đề tài thú chơi đồ xưa của người Việt, ông Trần Đình Sơn có bài đăng báo Thanh Niên nguyệt san (tạm gọi bản C) cách đây 11 năm (cuối năm 1993) cũng bị ông Vượng hầu như "sao y bản chính" đưa vào cuối sách. Thử so sánh:


    Mot vu sao chep trong linh vuc nghien cuu

    Vợ chồng nhà nghiên cứu Trần Đình Sơn (hàng sau) và hai học giả Vương Hồng Sển, Giản Chi (hàng trước), năm 1990

    Bản C viết: "Thú chơi đồ xưa phát sinh trong xã hội loài người rất lâu đời và khắp nơi trên thế giới. Người Trung Hoa bản tính rất hiếu cổ (...). Bên phương Tây, giai cấp thống trị, quý tộc từ thế kỷ 15 về sau đã say mê đua đòi tìm kiếm cổ vật của phương Đông" thì bản B của ông Vượng chép: "Một thú chơi sang trọng, thanh tao, thú vị phát sinh trong xã hội loài người ở khắp nơi trên thế giới từ rất lâu đời là thú chơi đồ cổ. Người Trung Quốc có bản tính hiếu cổ (...). Còn ở phương Tây các nhà cầm quyền và giới quý tộc phong kiến ngay từ thế kỷ XV, đã say mê tìm kiếm cổ vật của phương Đông". Hai đoạn trên đổi chữ Trung Hoa thành Trung Quốc, bên phương Tây thành: ở phương Tây... Xem ra, phần "biên tập" của ông Vượng ở đoạn này và các đoạn khác không đáng là bao. Nội dung chủ yếu mà bản B chép lại của bản C là về: "trường phái cổ đồ", phổ biến ở miền Bắc, tức bày biện đồ xưa đúng quy cách mỹ thuật cổ điển, theo 3 điều kiện "cổ, quý, kỳ" ảnh hưởng Trung Hoa. Và "trường phái sưu tập" thịnh hành ở miền Nam chịu ảnh hưởng Âu Mỹ với những hiện vật xưa không đắt tiền lắm nhưng khi góp thành bộ sưu tập đầy đủ sẽ hóa ra vô giá.

    Những phân tích và trình bày nét đặc thù của từng "trường phái" trên đưa đến kết luận là "xét cho cùng, thú chơi đồ xưa, vốn có tính văn hóa rất cao..." của bản C cũng được "gút lại" ở bản B trọn gói! Vì thế bản C của ông Sơn đã chạy sang "công trình rất đáng trân trọng" của ông Vượng mang theo cả những lỗi in sai. Ví dụ: tên của các vị sáng lập "trường phái sưu tập" trước đây như kỹ sư Dương Văn Khuê (đúng ra là Vương Văn Khuê), hoặc Tổng đốc Nguyễn Văn Định (đúng ra là Vi Văn Định) đều được bản B in theo (ở các trang 1.157 và 1.153)...

    Liệu cuốn Di sản thủ công mỹ nghệ Việt Nam dày gần 1.200 trang, in rất đẹp ở bề ngoài này, bên trong có còn "lẫn lộn" phần biên soạn của ai nữa không? Nếu 4 năm qua sách nhận được nhiều lời khen thì những gì nó sao chép vừa phát hiện hôm nay thật đáng chê trách và phê phán.

    (Xem tiếp vào kỳ sau: Nhà nghiên cứu Trần Đình Sơn và các nhà khoa học khác nói gì?)

    Giao Hưởng

    Việt Báo
    Ý kiến bạn đọc

    Viết phản hồi

    Nhận xét tin Một vụ sao chép trong lĩnh vực nghiên cứu

    Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Một vụ sao chép trong lĩnh vực nghiên cứu bằng cách gửi thư điện tử tới vietbao.vn. Xin bao gồm tên bài viết Mot vu sao chep trong linh vuc nghien cuu ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Một vụ sao chép trong lĩnh vực nghiên cứu ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề Tin Văn Hóa của chuyên mục Văn Hóa.

    Bài viết mới:

    Các bài viết khác:

       TIẾP THEO >>
    VIỆT BÁO - VĂN HÓA - TIN VĂN HÓA