"Kiều Loan" của thi sĩ Hoàng Cầm

17:15 16/07/2005
Bấm ngay
Đăng Ký xem video hay mới nhất

Kieu Loan cua thi si Hoang Cam
Vừa qua, Nhà hát Tuổi trẻ dựng lại vở kịch thơ Kiều Loan qua bàn tay đạo diễn trẻ Anh Tú, không ít khán giả ngạc nhiên: "Ồ, té ra chúng ta có một vở kịch thơ hay đến thế suốt hơn nửa thế kỷ qua mà không ai hay biết", "Đến bây giờ chúng tôi mới biết thi sĩ Hoàng Cầm viết kịch". Thi sĩ Hoàng Cầm đi xe lăn đến Nhà hát xem đứa con tinh thần của mình "long đong lận đận" suốt 60 năm qua nay được "sống lại". Ông đã khóc sau đêm diễn của các nghệ sĩ trẻ: "Vậy mà tôi cứ tưởng số mệnh của Kiều Loan chỉ được có một đêm diễn duy nhất ngày ấy...".

Thi sĩ Hoàng Cầm tâm sự: "Người ta thường không làm việc được hoặc làm không thành khi mất bình tĩnh, khi quá uất ức, khổ đau. Còn tuổi trẻ của tôi, tôi đã làm được những điều mà đến giờ nhìn lại tôi cũng không tin nổi, trong cái sự sôi máu, sự uất ức đó". Ông bồi hồi nhớ lại:

- “Ngày đó, tôi 20 tuổi. Huy, anh bạn học của tôi có cô em gái tên là Minh Loan ở thị xã Phủ Lạng Thương (thị xã Bắc Giang bây giờ), cô ấy đẹp và rất ấn tượng, đến nỗi, dù đã có vợ rồi nhưng tôi vẫn thấy mê mẩn mỗi lần nhìn thấy cô ấy. Bố cô ấy là một ông nghị Bắc Kỳ tên là Tính đã mất, mẹ làm nghề buôn bán nên nhà cũng rất khá giả. Ngày ngày bọn sĩ quan Nhật hay đến nhà bà nghị chơi và bà thường bảo cô con gái út Minh Loan ra tiếp chuyện. Minh Loan 17 tuổi, có học lại xinh đẹp thế, mấy tay sĩ quan Nhật rất thích nhưng vẫn giữ khoảng cách và xử sự không đến nỗi thô bỉ. Vào một ngày tháng năm, tôi đến nhà không thấy Loan đâu, hỏi ra mới biết cô ấy bị sốt cao đang nằm trên gác. Hôm đó mấy thằng Nhật cũng đến, chúng xin phép bà nghị lên gác thăm Minh Loan. Sau khi thăm, chúng bảo rằng ở trại của chúng có thuốc chữa, bà nghị rất mừng. Chúng đi chừng 20 phút rồi quay trở lại tiến hành tiêm thuốc, xong việc chúng bảo rằng cứ để cho Minh Loan ngủ, khi nào cô tỉnh dậy mặc cô, đừng có đánh thức.

10h sáng hôm sau, Minh Loan vẫn nằm li bì như vậy. Bà mẹ lại gần cầm tay thấy mạch con gái mình không đập nữa liền gọi toáng lên: "Huy ơi, lên xem em gái con làm sao thế này". Huy tức tốc gọi cho một người bạn là một bác sĩ người Pháp là De Rélli. Ông De Rélli sau khi bắt mạch xong nước mắt ràn rụa: "Tôi không ghét gì người Nhật, nhưng một sĩ quan Nhật làm một việc như thế thật quá độc ác, nhất là với một cô gái như thế này. Tôi thành thật chia buồn với gia đình bà". Tôi ở lại cùng gia đình Huy cho đến khi tiễn Loan về bên kia thế giới, lòng tôi cứ ám ảnh mãi hình ảnh cô ấy, tôi cảm thấy như chính mình cũng mất mát, cũng tổn thương như đang mất một cái gì đó lớn lắm. Thù hận lại vụt lên ngùn ngụt, bọn phát xít giết người như không, ngẫm lại, tôi thấy dân tộc mình bao nhiêu nỗi đau như thế suốt ngàn năm Bắc thuộc, suốt trăm năm thực dân Pháp đè đầu. Và trong lịch sử, vẫn còn biết bao nhiêu nỗi đau như thế ngàn năm không hóa giải được, không chữ nghĩa nào làm vơi dịu. 10 ngày sau khi tiễn biệt Minh Loan, tôi đã viết nên Kiều Loan như vậy”.

Câu chuyện riêng của thi sĩ Hoàng Cầm và nội dung của vở kịch thơ Kiều Loan không giống nhau. Nàng Kiều Loan trong vở kịch này là một người chinh phụ chờ chồng 10 năm chinh chiến, và nàng phải giả điên giả dại từ quê nhà đến kinh đô Phú Xuân để tìm chồng. Nhưng khi tìm được, thì người chồng mà nàng yêu năm xưa giờ đã là một kẻ khác, người chồng chung thủy phò Tây Sơn thời hưng thịnh đã biến mất mà giờ đây là kẻ quay lưng khi triều đại đó suy tàn, để phục vụ triều đại mới của Gia Long Nguyễn Ánh. Hắn kiên quyết chọn áo phong hầu khi phải đặt câu hỏi lựa chọn giữa Kiều Loan bao năm thủy chung son sắt và những gì hắn đang đeo đuổi. Cho đến khi những thuộc hạ dưới trướng nhà Nguyễn, những người còn chút lương tâm và nghĩa khí đều bỏ mạng, hắn vẫn một mực trung thành, lấy máu nhân dân để lập công, coi mạng người như rác cỏ. Nàng Kiều Loan đã rút thanh bảo kiếm đâm vào kẻ phản bội và cuộc đời nàng không còn lối thoát dưới thanh gươm bạo tàn của chế độ phong kiến.

- “Cách đặt vấn đề của tôi là, việc triều Tây Sơn suy tàn là tất nhiên, bởi Quang Trung cũng chỉ có một người, nhưng qua đó tôi khắc họa nghĩa khí của những con người trung thành, họ có thể là một nhà nho, cũng có thể là một người phụ nữ hay một đứa trẻ. Sự trung thành đó chính là khí phách của toàn dân tộc suốt 4.000 năm. Triều đình nhà Nguyễn lập nên là tất yếu, nhưng việc trả thù một cách hèn hạ với những con người nghĩa khí, đó là một vết nhơ trong lịch sử, là một nỗi đau mà không văn chương nào, không nước mắt nào có thể khỏa lấp được. Tôi đã giải quyết vấn đề qua số phận Kiều Loan, một con người hư hư thực thực, sống trong một giai đoạn lịch sử chưa rành mạch, chống chèo giữa hai dòng nước ngược chiều, vật lộn giữa tình riêng và nghĩa chung, đấu tranh giữa thật và giả, như thể ta vẫn gặp nàng ở bất kỳ một thời điểm lịch sử nào, trong mọi nỗi đau của từng giai đoạn lịch sử trong cảnh nước mất nhà tan” - thi sĩ Hoàng Cầm bày tỏ.

"Vở kịch từ khi ra đời mới chỉ có 2 lần dàn dựng, lần thứ nhất chỉ duy nhất diễn 1 đêm ở Nhà hát Lớn Hà Nội vào năm 1946. Khi ấy, nghệ sĩ Tuyết Khanh đóng vai Kiều Loan, một vở kịch như định mệnh, tôi đã gặp bà ấy trong quá trình đi tìm kiếm diễn viên và đã nên vợ nên chồng (bà là vợ thứ 2, còn người vợ đầu và một đứa con của tôi đã bị bệnh chết trước Cách mạng tháng Tám). Ngày đó, vở kịch đã bán hết vé cho đêm thứ 2 và thứ 3, nhưng chỉ diễn được một đêm phải ngưng vì thực dân Pháp quá khích, thỉnh thoảng lại bắn, lại phá. Đồng chí Trần Duy Hưng bảo rằng: "Nếu còn tiếp tục, chúng mà ném lựu đạn vào rạp thì cả nghệ sĩ lẫn diễn viên chết oan, thôi đành gác lại". Và như thế, những tưởng nàng Kiều Loan yêu kiều của ông nằm trên trang sách và phủ bụi thời gian từ đó cho đến bây giờ”...

Năm 1948, ông cùng nghệ sĩ Tuyết Khanh và cô con gái 2 tuổi được đặt tên giống cô gái trong vở kịch thơ ấy lên chiến khu tản cư. Lúc này, nghệ sĩ Tuyết Khanh là diễn viên chính của Đoàn Văn nghệ tuyên truyền lưu động Việt Bắc. Một hôm ông bà nhận được tin của người mẹ của bà tản cư ra Kiến An, Hải Phòng nhắn tìm vì lạc nhau thời chiến. Mấy tháng trời bà Tuyết Khanh khóc lóc, sau đó quyết định về với mẹ. "Ba ngày sau em sẽ về, nếu anh không lo được tiền thì em vẫn cứ về. Em không thể chịu nổi nữa, nếu anh về với em thì càng tốt, nếu không cũng đành". Và bà Khanh đi từ ngày đó cùng với Kiều Loan bé nhỏ của thi sĩ Hoàng Cầm... "Bây giờ Kiều Loan của tôi đã hơn 60 tuổi, định cư ở Mỹ và đón mẹ sang ở bên ấy, về Việt Nam lần nào cũng ghé thăm tôi. Thỉnh thoảng bà Khanh về Hải Phòng nhưng không đồng ý cho tôi gặp. Bà không muốn nhắc lại chuyện quá khứ. Biết làm thế nào được, tôi hiểu tính bà ấy...".

Hôm vở Kiều Loan diễn cho thi sĩ Hoàng Cầm xem, ông đã không ngăn nổi xúc động và ông hoàn toàn bất ngờ về cách làm của lớp trẻ. Đây là tác phẩm tốt nghiệp của đạo diễn trẻ Anh Tú, người đã từng được biết đến qua Vũ nữ đêm giao thừa, nhưng là biết đến vì vở đó... thất bại nhiều hơn thành công. Nhiều đồng nghiệp ngạc nhiên vì Tú sau cú ngã ấy lại chọn Kiều Loan làm tác phẩm tốt nghiệp, một tác phẩm kịch thơ vừa khó, vừa là đề tài lịch sử - rất dễ nhìn ra những chỗ non yếu của đạo diễn cũng như diễn viên.

- Tôi không tin được vở kịch của mình những tưởng chết im ỉm trên giấy mà giờ sống lại hoành tráng, công phu và xúc động đến thế. Diễn viên diễn thơ rất trôi chảy, tình tiết khá sạch sẽ, đạo cụ rất công phu. Từng là một đạo diễn, nhưng nếu bây giờ Nhà nước có đầu tư tiền cho tôi, tôi cũng sẽ không làm được như vậy. Ngày xưa chúng tôi dựng sơ sài lắm. Chỉ có vài điều khi xem xong tôi đã gọi Anh Tú đến nhà để góp ý như thế này: thứ nhất là phải xoáy sâu hơn nữa một số chi tiết để nhân vật không nhạt, diễn nhiều sẽ không nhàm chán. Thứ hai là đoạn Kiều Loan đâm gươm vào tên phản bội, nên chỉ đạo cho diễn viên diễn xuất đúng tâm trạng, đó là lúc Kiều Loan dữ dội nhất, mãnh liệt nhất, dứt khoát nhất nhưng cũng đau khổ nhất. Đây cũng là điểm nhấn nhất của vở kịch, nên đầu tư nhiều thời gian hơn nữa cho đoạn đó. Nhưng nói chung là tôi rất hài lòng, hài lòng như mỗi lần tôi nghĩ về tuổi trẻ đã qua của mình vậy...

Nguyên Vũ

Việt Báo
contentlength: 11771
Chia sẻ
Bấm ngay
Đăng Ký xem video hay mới nhất

Video nổi bật

Clip: Hai thanh niên trổ tài đánh đu đầu xuân, một người lao thẳng xuống mương
00:00 / --:--

Bài được quan tâm

VẤN ĐỀ VăN HóA NÓNG NHẤT

Whitney Houston doi va nghiep

Whitney Houston: đời và nghiệp

Whitney Houston đã đột ngột qua đời , hãy vào đây để tổng kết lại những thăng trầm, scandal trong cuộc đời và sự nghiệp của Whitney..