Khi kịch không chỉ là kịch

14:54 26/08/2006
Bấm ngay
Đăng Ký xem video hay mới nhất

Khi kich khong chi la kich
Cảnh trong vở 100 phút cuối cùng của Hàn Mặc Tử. Ảnh: Nhà hát Tuổi Trẻ
Một vở kịch diễn ra trong rạp xiếc với các con thú và diễn viên nhào lộn chuyên nghiệp. Một vở kịch khác với lời thơ da diết và cảnh khỏa thân dưới trăng, những động tác trình diễn hình thể biểu hiện nỗi giằng xé tâm tư... Đã xuất hiện sự kết hợp các thể loại trong một vở kịch. Khi kịch không chỉ là kịch, khán giả có cơ hội thưởng thức những sản phẩm nghệ thuật tổng hợp độc đáo.

Múa, biểu diễn hình thể và khỏa thân

Một trong những yếu tố quan trọng của tác phẩm kịch là hành động. Xung đột kịch được triển khai thông qua các hành động này. Lạ hóa hành động kịch bằng cách thức trình diễn đa dạng của nhiều thể loại nghệ thuật sẽ tạo nên nét độc đáo riêng, gây sự chú ý của khán giả. Tùy theo từng tình huống mà đạo diễn lạ hóa hành động kịch theo những kiểu khác nhau. Có người sử dụng múa, có người chọn biểu diễn hình thể và thậm chí, dùng khỏa thân nghệ thuật để biểu đạt một ẩn ý nào đó.

Lạ hóa hành động kịch được các đạo diễn sử dụng khá nhiều trong các vở kịch gần đây. Người nổi tiếng với các thể nghiệm mới lạ trong kịch là đạo diễn NSƯT Lê Hùng. 100 phút cuối cùng của Hàn Mặc Tử là sự kết hợp giữa kịch, thơ và biểu diễn hình thể. Mặc dù không phải là "một cú sốc cho làng sân khấu nước nhà" như lời đồn đoán trước khi ra mắt nhưng 100 phút cuối cùng của Hàn Mặc Tử thêm một lần nữa nhấn mạnh con đường riêng mà NSƯT Lê Hùng đã chọn. Sự giằng xé trong tâm hồn thi nhân được đạo diễn chủ tâm thể hiện qua hình thể. Tuy nhiên, sự "lệch pha" giữa động tác hình thể và nét biểu cảm trên gương mặt diễn viên đã khiến khán giả chưa thực sự cảm nhận được nỗi tột cùng bi đát và niềm khát sống vô tận trong tâm khảm nhà thơ có cuộc đời đau thương bậc nhất trong lịch sử thi ca Việt Nam. Kịch diễn tả được nỗi đau đớn thể xác nhưng sự thăng hoa cảm xúc và bừng sáng tâm hồn của thi nhân chưa được lột tả.

Cảnh được xem là "gây tò mò" nhất cho khán giả là cảnh khỏa thân của những nàng thơ trong đời Hàn Mặc Tử đã được xử lý khéo léo. Tất cả chỉ là bóng chứ không phải là hình. Với những "chiếc bóng khỏa thân", mỗi khán giả có thể có cách nhìn khác nhau. Nhưng trước hết, nó đã táo bạo và lạ.

Tình yêu không thiên đường của đạo diễn Binh Hùng trên Sân khấu Idecaf TP.HCM lại sử dụng khá nhiều điệu múa được dàn dựng công phu. Trong một số cảnh, những động tác múa đã thay thế được hành động thông thường để diễn tả chủ đề kịch.

Nhạc và thơ góp phần vào lời thoại

Không phải do lời nói bất lực mà thơ và nhạc phải lên tiếng. Các đạo diễn sử dụng âm nhạc và thơ ca thay thế một phần lời thoại thông thường để tạo ra nét riêng cho kịch phẩm. 100 phút cuối cùng của Hàn Mặc Tử lạ hóa bằng cách đọc những vần thơ của Hàn Mặc Tử xen vào lời thoại. Tuy nhiên, có ý kiến cho rằng, những lời thơ giọng Huế vang lên trong không gian thoại giọng Bắc đã gây ít nhiều phản cảm cho khán giả khó tính.

Việc lạ hóa lời thoại bằng âm nhạc cũng tạo phản ứng nhiều chiều. Nếu là một vở nhạc kịch thuần túy thì mọi việc sẽ bình thường nhưng xen ca khúc vào thoại lại là vấn đề khác. Trước đây, trên sân khấu Idecaf có vở kịch Tin ở hoa hồng do NSƯT Thành Lộc dàn dựng sử dụng lời nhạc thay thế phần lớn lời thoại. Tuy không hoàn toàn là một vở nhạc kịch nhưng Tin ở hoa hồng cũng đòi hỏi khả năng hát của diễn viên.

Tương tự, sân khấu Idecaf cũng có Trái tim nhảy múa, Kẻ ghét đời, Huyền thoại nữ thần Lee Kim Chi và mới nhất là Tình yêu không thiên đường... đều mang màu sắc nhạc kịch với các đoạn ca khúc được sáng tác riêng để hát lên thay một số lời thoại. Ở đây, điểm yếu nhanh chóng bộc lộ với việc một số diễn viên nhép miệng không khớp lời nhạc. Tuy nhiên, điểm yếu này có lý do bất khả kháng là không phải diễn viên nào cũng có khả năng hát hay, ngoài ra việc hát thật còn phụ thuộc vào thiết bị kỹ thuật. Nhưng nói gì thì nói, việc hát nhép cũng làm cho ấn tượng về diễn xuất của diễn viên kém đi nhiều.

Không gian nghệ thuật sắp đặt và rạp xiếc

Trang trí thiết kế sân khấu để tăng hiệu quả kịch là việc bình thường và cần thiết. Thời gian gần đây, những "đạo diễn lắm chiêu" đã bước đầu sử dụng nghệ thuật sắp đặt tạo không gian kịch độc đáo. Cách đây 2 năm, NSƯT đạo diễn Lê Hùng đã chọn lối sắp đặt gây sự chú ý của khán giả ngay khi bước vào sảnh nhà hát khi dựng vở Con cáo và chùm nho. Một số diễn viên đứng im lìm dọc theo bậc cầu thang lối vào sàn diễn, một số diễn viên khác múa hát quanh đống lửa. Không khí thời cổ đại Hy Lạp được khơi gợi ngay từ đầu vở diễn, đánh thức mọi giác quan và làm khán giả thực sự đắm chìm vào không gian đương thời.

Mới đây, vở Hạnh phúc trên đồi hoa máu của đạo diễn Vũ Minh cũng gần với một cuộc sắp đặt nghệ thuật vì cách bố trí sân khấu lẫn vào khán giả và sử dụng ánh sáng xanh ma quái từ đèn cực tím. Sự thành công của 100 phút cuối cùng của Hàn Mặc Tử cũng có đóng góp rất lớn của yếu tố ánh sáng. Ánh sáng lúc này gần như đã trở thành một thực thể nghệ thuật độc lập. Ánh sáng huyền ảo của Nàng Trăng mơ ước một đời không với tới của thi sĩ "điên loạn" bao trùm không gian. Những ám ảnh, mặc cảm chia lìa và cảm xúc đau thương đến cùng với ánh trăng huyền ảo ấy. Còn Cậu bé rừng xanh của Idecaf thì đưa cả đoàn diễn viên vào rạp xiếc. Những con vật cùng với không gian rạp xiếc đã chinh phục không chỉ khán giả nhí mà còn thu hút cả người lớn. Sự tương hỗ giữa kịch và xiếc, không gian rạp xiếc đã tạo nên hương vị lạ. Tuy nhiên, không gian này có vẻ không phù hợp với những vở kịch lắng đọng triết lý mà chỉ phù hợp với những nội dung vui nhộn, dí dỏm dành cho thiếu nhi.

Cũ người mới ta

Xu hướng kết hợp nhạc, múa, biểu diễn hình thể, sắp đặt vào kịch không phải mới trên thế giới. Những liên hoan sân khấu thể nghiệm quốc tế còn giới thiệu những vở kịch phá cách nhiều hơn. Tùy theo tâm lý tiếp nhận của khán giả từng vùng miền, quốc gia mà sự khác biệt đó có thể kéo họ đến nhà hát hoặc làm cho họ "chạy trốn". Vấn đề lúc này là mỗi đạo diễn phải đủ độ nhạy để đo được phản ứng khán giả của mình.

Những kết hợp táo bạo để đa dạng phương thức biểu hiện kịch nói của các đạo diễn sân khấu Việt Nam hiện nay thực sự đáng biểu dương. Nhờ những phá cách của họ, khán giả được đưa đến những cảm xúc mới mẻ để thêm trân trọng sáng tạo nghệ thuật của nghệ sĩ. Tuy nhiên, việc sáng tạo phải hướng đến đáp ứng nhu cầu của công chúng. Người nghệ sĩ không thể chỉ sáng tạo cho thỏa mãn cái tôi ích kỷ hoặc chỉ để diễn báo cáo rồi... thôi. Vấn đề cốt lõi nhất cần phải được đặt ra khi làm mới, làm lạ kịch vẫn là làm thế nào để khi khán giả ra về, sợi tơ cảm xúc trong tâm hồn họ đã được chạm đến và những rung cảm ấy sẽ còn ngân nga mãi.

NSƯT Thành Lộc: Chấp nhận vất vả, miễn là khán giả được lợi

Đối với thế giới, xu hướng kết hợp nhiều loại hình nghệ thuật trong một vở kịch rất phổ biến. Gần đây, sân khấu Broadway, Mỹ xuất hiện vở nhạc kịch Mama Mia"s có phần thoại thông thường chiếm tỷ lệ cao. Điều này giúp sân khấu Idecaf an tâm vì cũng... khá gần với thế giới. Chúng tôi rất hạnh phúc khi nỗ lực làm mới được khán giả đón nhận nồng nhiệt.

Trái tim nhảy múa, Tin ở hoa hồng, Kẻ ghét đời và mới nhất là Tình yêu không thiên đường đều nhận được sự chia sẻ của khán giả. Các khán giả Việt kiều rất ngạc nhiên và bày tỏ cảm xúc rằng họ thực sự vui vì cảm nhận được sự đa dạng của kịch nói Idecaf.

Thực ra, xét đến cùng, đa dạng hóa phong cách luôn có lợi cho khán giả. Trước đây, khán giả thường thưởng thức các vở kịch một chiều, một màu, một gu. Dựng vở kịch kết hợp nhiều loại hình nghệ thuật luôn rất vất vả. Diễn viên của chúng ta chưa được đào tạo đa dạng, thiếu kiến thức và kỹ năng ca, múa. Nhưng anh em đều rất vui khi "làm mới" mình, có niềm hạnh phúc được khám phá lại năng lực, được thử thách và kích thích niềm hưng phấn sáng tạo nghệ thuật. Thực sự, mỗi diễn viên sống chết với nghề đều sẵn sàng chịu vất vả, miễn là làm lợi cho khán giả, đem đến cho họ những món ăn tinh thần quý báu.

Vinh Nguyễn

Việt Báo
contentlength: 12373
Chia sẻ
Bấm ngay
Đăng Ký xem video hay mới nhất

Bài được quan tâm

VẤN ĐỀ VăN HóA NÓNG NHẤT

Whitney Houston doi va nghiep

Whitney Houston: đời và nghiệp

Whitney Houston đã đột ngột qua đời , hãy vào đây để tổng kết lại những thăng trầm, scandal trong cuộc đời và sự nghiệp của Whitney..