"Khai tử" di tích - nên chăng?

Thứ hai, 10 Tháng mười 2005, 11:26 GMT+7
  • Từ Dự thảo Luật Kinh doanh bất động sản

    Khai tu di tich nen chang
    Hiện nay, dư luận đang có nhiều lo ngại về dự thảo Luật Kinh doanh bất động sản có thể sẽ khiến hàng nghìn di tích bị "khai tử". Tuy nhiên, trên thực tế, cũng có không ít di tích đã thật sự "chết" từ lâu...

    Lần đầu tiên, có một dự thảo Luật dám đề cập đến vấn đề "phát mãi" đất đai của các công trình văn hóa (trong đó có các di tích, chỉ trừ các di tích đã được xếp hạng). Đó là dự thảo Luật kinh doanh bất động sản.

    Dư luận bày tỏ sự lo ngại là lẽ đương nhiên. Tuy nhiên, ở một khía cạnh khác, chúng tôi lại thấy rằng hiện đang có hàng vạn, thậm chí hàng chục vạn m2 đất nằm ngoài vòng pháp luật, bị chiếm dụng công khai mà không biết giải quyết thế nào, bởi vì trên giấy tờ, nó vẫn là đất đai của thánh của thần (đất di tích).

    Xử lý những diện tích này chúng ta phải đụng đến vấn đề chưa hề được đặt ra trong bất cứ văn bản nào: khai tử di tích!

    Điều 5, Khoản 15 về "Điều kiện nhà, công trình xây dựng được đưa vào kinh doanh" ghi: "Không nằm trong vùng phải giải tỏa theo quy hoạch hành lang bảo vệ an toàn công trình, không vi phạm vào khu vực cấm xây dựng, khu vực di tích đã được xếp hạng".

    Báo Văn hóa (ra ngày 29-9-2005) bình luận: "Nếu theo quy định trên thì mọi người sẽ hiểu ngay rằng, những khu vực di tích chưa được xếp hạng (hàng nghìn di tích, chiếm phần lớn trong tổng số di tích) sẽ bị đưa vào kinh doanh bất động sản. Và điều này nếu được thông qua thì hàng nghìn di tích sẽ đứng trước nguy cơ bị xóa sổ".

    Những di tích "ma"

    Lộn đi lộn lại mấy vòng trên quãng đường một chiều phố Tràng Thi, tôi vẫn không tìm được đình Anh Mỹ (32 - Tràng Thi), mà theo sổ sách, thì đó là một ngôi đình đẹp, tiêu biểu của Hà Nội. Nay thì ngay địa chỉ của ngôi đình cũng là "địa chỉ ma", từ số 12 qua một loạt nhà là đến luôn số 40 (Bệnh viện Việt-Đức).

    Lần theo danh mục kiểm kê di tích, chúng tôi lại đến các số 24, 50 - Hàng Bạc. Số 24 là một căn nhà nông choèn cao đến bốn tầng của một công ty du lịch... Số 50 có hai nhà, một là cửa hàng chép tranh, một là quán nước, và một cái ngõ nhỏ, đi sâu vào bên trong cũng chỉ gặp những nhà là nhà của người ta.

    Một người đàn ông trung tuổi ở đầu ngõ 50 vỗ vỗ vào trán một lúc lâu mới nhớ ra: Đúng đây là đình thờ tổ nghề vàng bạc, tôi nhớ hồi nhỏ hay chơi trong sân đình, có một cái lư hương rất to ở giữa. Người ta vào ở dễ đến 40 năm rồi, nhưng hình như vẫn còn chừa phần "thượng điện" ở tít bên trong, để tôi dẫn vào thắp hương.

    Chúng tôi cùng vào xem, bấy giờ thì chính ông ta cũng ngã ngửa ra vì chẳng còn "thượng điện" đâu nữa, trên thực địa, nó đã là một ngôi nhà (đang xây dở, đã lên đến 2 tầng).

    "Thế thì chỉ còn có mỗi bức tường này thôi!"- ông kết luận. Bức tường xây bằng gạch, lở lói, còn giữ được vài nét trang trí trên trụ, sở dĩ chưa bị phá nốt vì nó được "tận dụng" làm tường chung của 2 ngôi nhà. Mặt ngoài tường người ta đóng đinh treo một tấm gương lên biến thành quán cắt tóc vỉa hè!...

    Dạo một vòng quanh Hà Nội, cầm bản kiểm kê các di tích trong tay để đối chiếu, chúng tôi thấy danh sách các "di tích ma" mỗi lúc một dài thêm. Di tích ở 20 Bảo Khánh là nhà hàng 4 - 5 tầng, không tìm thấy bất cứ dấu tích gì liên quan. Có di tích có cả một tổ dân phố ở gọn bên trong. Có nơi biến thành trường học, nhà trẻ, trụ sở của cơ quan Nhà nước... Rất nhiều di tích đã "chết" thật sự từ lâu mà không được "khai tử".

    Một vài suy nghĩ

    Hiện nay chưa có quy định nào về việc khai tử các di tích. Đây là vấn đề rất mới, rất nhạy cảm, nhưng chúng ta không thể "lờ" nó đi.

    Bên cạnh nỗi đau xót trước sự hủy hoại một tài sản văn hóa, chúng tôi, trong một suy nghĩ ít thực dụng nhất cũng nhìn thấy hàng vạn mét vuông đất bị trôi nổi, đất của thánh thần thành đất của "trời cho"!

    Vừa nghe nói đến đề xuất "khai tử di tích", rất nhiều nhà quản lý đã lè lưỡi "Tượng thờ dù đổ vẫn thiêng. Miếu thờ bỏ vắng vẫn nguyên miếu thờ".

    Đúng thế, "Của Bụt mất một đền mười". Khai tử một di tích có lẽ cũng như báo tử một con người, cần phải hết sức thận trọng, chính xác thậm chí phải tiến hành khai quật để thăm dò. Dù rất đau, nhưng nếu đủ can đảm nhìn thẳng vào thực tế thì đã đến lúc chúng ta phải làm việc này. Khai tử các di tích cũng chính là dịp chúng ta "tổng kiểm kê" lại các di tích sau hàng chục năm "quản" nó trên giấy.



    Nên chuyển 53 di tích sang bên... quản lý nhà đất!

    Phỏng vấn ông Hoàng Hải, chuyên viên quản lý di tích quận Hoàn Kiếm, Hà Nội, người đầu tiên đặt vấn đề "khai tử" cho các di tích và đưa ra một danh sách lên tới 53 di tích chỉ tính riêng trên địa bàn quận này.

    * Căn cứ vào đâu mà ông tìm được 53 di tích bị biến dạng gần như hoàn toàn?

    - Chúng tôi căn cứ vào danh mục kiểm kê di tích (một số có hồ sơ, ảnh chụp từ thời Pháp thuộc hoặc từ những năm 50 - 60 của thế kỷ trước). Trên tổng số 170 di tích "nguyên vẹn" trên giấy tờ thì có tới 165 di tích bị lấn chiếm, chiếm tỷ lệ... 97%! Đặc biệt có 53 di tích đã biến dạng hoàn toàn không còn dấu vết vật chất.

    * Một suy luận đơn giản là khi đã có hồ sơ di tích trong tay, tại sao các ông không kiến nghị các cấp chính quyền "tống cổ" hết những kẻ lấn chiếm ra khỏi ranh giới của di tích?

    - Tình trạng nêu trên là một tồn tại lịch sử bởi nhiều nguyên nhân khách quan. Có một thời do tình hình khan hiếm đất đai, thành phố đã bố trí cho một số cơ quan vào ở trong di tích. Cùng thời điểm đó, những hộ dân đi khai hoang xây dựng kinh tế miền núi trở về, rồi thì bão lụt năm 1971, rồi thì một số người đi sơ tán chiến tranh trở về năm 1972... cũng đều vào trong di tích để ở.

    Hậu quả là đến nay, toàn quận có tới 2.200 người ở trong di tích. Trong đó có 130 hộ có hợp đồng với cơ quan nhà đất hẳn hoi, trên 20 hộ có hợp đồng nhà với cơ quan văn hóa. Bên cạnh đó còn có 24 cơ quan, đơn vị, trường học, trạm y tế cũng đang sử dụng đất trong di tích.

    * Hy vọng rằng mai đây thành phố sẽ có kinh phí để di dời các hộ dân này. Lúc đó thì thậm chí còn có thể tính đến việc phục hồi và phục dựng lại cả 53 di tích đã biến dạng?

    - Các di tích này không có khả năng khôi phục vì: Một là phải tính đến việc nhân dân có nguyện vọng phục hồi hay không? Nếu như ở làng thì mỗi làng có cái đình cái chùa, nếu bị mất đi, họ rất muốn xây lại. Đằng này di tích từ thời xa xưa, một số là của các phường nghề cũ, nay cuộc sống thay đổi, các phường nghề ấy không còn, người cầu cúng cũng không có. Đấy là lý do rất quan trọng.

    Hai là trên thực địa, chúng đã biến dạng, hoặc biến mất hoàn toàn, theo khảo sát của chúng tôi thì không có khả năng khôi phục lại.

    Thứ ba là trên địa bàn quận, di tích cũng có nhiều rồi, ngay cả những di tích còn sờ sờ ra đấy, mà còn không bảo vệ được do thiếu kinh phí, huống hồ là...

    * Nghĩa là phải tính đến chuyện "khai tử?

    - Đối với các hộ dân ở từ lâu trong di tích đã biến dạng không còn yếu tố thờ cúng, đề nghị Thành phố và quận có kế hoạch kiểm kê và điều tra từng diện tích để chuyển phần đất này sang một cơ quan quản lý nhà đất, ký hợp đồng, nhằm quản lý và tận thu nguồn thuế đất nhiều năm trôi nổi, tránh sự trao đổi chuyển nhượng mua bán bất hợp pháp.

    * Quan điểm của ông rất mới mẻ, táo bạo, hy vọng sẽ nhận được sự đồng thuận của dư luận. Nếu khai tử di tích, theo ông, phải làm như thế nào?

    - Theo tôi, khai tử di tích cũng phải làm thận trọng, chặt chẽ như xếp hạng di tích vậy. Phải thành lập các Hội đồng khoa học tập hợp tài liệu, lập hồ sơ về di tích, nêu lên thực trạng của nó, và kiến nghị "khai tử". Hồ sơ này phải được "thẩm định" bởi các cơ quan chức năng, sau đó ra quyết định di tích đó có được "khai tử" hay không.

    * Từ khi các ông nêu kiến nghị trên đã có phản hồi gì chưa?

    - Chưa, tôi cũng không biết chủ trương ở bên trên ra sao.

    * Xin cảm ơn ông!

    Theo Thể thao & Văn hóa

    Việt Báo
    Ý kiến bạn đọc

    Viết phản hồi

    Nhận xét tin "Khai tử" di tích - nên chăng?

    Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết "Khai tử" di tích - nên chăng? bằng cách gửi thư điện tử tới vietbao.vn. Xin bao gồm tên bài viết Khai tu di tich nen chang ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc "Khai tử" di tích - nên chăng? ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề Tin Văn Hóa của chuyên mục Văn Hóa.

    Bài viết mới:

    Các bài viết khác:

       TIẾP THEO >>
    VIỆT BÁO - VĂN HÓA - TIN VĂN HÓA