“Hiệp sĩ” thầm lặng

Chủ nhật, 19 Tháng mười một 2006, 12:05 GMT+7
  • Hiep si tham lang
    NSND Nguyễn Công Nhạc (phải) nhận bằng hiệp sĩ văn hóa nghệ thuật

    Mới đây Đại sứ Pháp tại VN đã trao tặng Huân chương Hiệp sĩ văn hóa nghệ thuật cho ông Nguyễn Công Nhạc vì những đóng góp cá nhân trong sự phát triển nghệ thuật múa đương đại ở VN.

    Nguyễn Công Nhạc là nghệ sĩ thứ ba của VN nhận danh hiệu này sau cố đạo diễn Lê Mạnh Thích và nhà thiết kế Minh Hạnh.

    Không có dáng dấp bệ vệ của một giám đốc, cũng không có thể hình của một nghệ sĩ múa, thoạt nhìn người phụ trách Nhà hát Nhạc vũ kịch VN (VNOB), NSND Nguyễn Công Nhạc, trông như một... bác lái xe ôm nào đó với vóc dáng nhỏ bé, gầy gò và ăn mặc thật xuềnh xoàng.

    Thế nhưng ông Nhạc đã có hơn 20 năm lãnh đạo VNOB từ lúc nó “thảm hại” nhất, bên bờ vực của “tồn tại hay không tồn tại”, cho đến hôm nay nhà hát đã có nhiều đóng góp cho nền nghệ thuật hàn lâm và đương đại của VN, đã hợp tác với nhiều nhà hát và nghệ sĩ múa của Pháp, Đức, Anh, Thụy Điển... để dàn dựng nhiều vở opera, ballet và múa đương đại gây được tiếng vang.

    Trước khi ông Nhạc lên đường sang Thụy Điển tham dự tour lưu diễn vở opera Trường học tình yêu của Mozart, dự án hợp tác giữa VNOB và Nhà hát Norrlands Operan của Thụy Điển, chúng tôi đã có cuộc trò chuyện với “hiệp sĩ” thầm lặng này.

    * Từ giai đoạn “thảm hại” nhất cho đến hôm nay, ông đã phải làm gì để giờ đây VNOB đã có nhà hát riêng, đã lên lịch biểu diễn cả năm, đã có nhiều cuộc hợp tác với các nhà hát trên thế giới và hình thành nên bộ môn nghệ thuật múa đương đại VN?

    Hiep si tham lang
    Cùng với Ea Sola sau đêm diễn Hạn hán và cơn mưa 2
    - Đấy quả thật là một câu chuyện dài. Sau những năm đầu của đổi mới, VNOB giống như nhiều bộ môn nghệ thuật hàn lâm hay truyền thống khác, luôn đứng bên bờ vực của tồn tại hay phải phá bỏ. Những buổi biểu diễn của chúng tôi lúc đấy nghệ sĩ và nhạc công có khi lên đến 200 người mà khán giả ngồi xem bên dưới chỉ lèo tèo chưa đến 20 người. Các nghệ sĩ đều phải diễn hết mình dù trong lòng thì thật tê tái.

    Vào những ngày ấy, Đoàn Nghệ thuật múa phương Bắc của Úc sang VN biểu diễn. Đây là đoàn múa đương đại của biên đạo múa rất nổi tiếng Cheril Stock. Họ đã đem đến một phong cách nghệ thuật múa đương đại đầy cởi mở, đột phá và gần gũi hơn rất nhiều so với nghệ thuật múa ballet cổ điển. Nhận lời mời của chúng tôi, bà Cheril Stock đã sang VN giúp nhà hát xây dựng bộ môn nghệ thuật múa mới mẻ này và chọn một số nghệ sĩ sang Úc học. Trong khoảng thời gian 7-8 năm, bà đã dàn dựng cho nhà hát ba vở múa Qua miền đất lạ, Em là người phụ nữ Việt NamPhượng hoàng.

    Sau bước khởi đầu đó, bộ môn múa đương đại thật sự hình thành khi hai biên đạo múa nổi tiếng của Pháp là Régine Chopinot và Bernadette Tripie (có mẹ là người Việt) sang giảng dạy và dựng vở cho nhà hát. Họ đã dàn dựng cho chúng tôi nhiều vở kịch mang đi biểu diễn ở châu Âu và tham dự cả ba kỳ Festival Huế vừa qua.

    Chưa kể sau mỗi khóa học, họ chọn hai nghệ sĩ giỏi nhất gửi sang Pháp học về múa đương đại và hầu hết các bạn ấy đều trở thành những biên đạo múa thành công như Lê Vũ Long, Hồng Phong, Minh Thôn, Hà Thế Dũng hay Tuyết Minh, Ly Ly... Chính thế hệ này đã tạo nên bộ mặt cho bộ môn nghệ thuật múa đương đại tại VN trong mấy năm qua.

    Trong số đó, phải kể đến nhóm múa khiếm thính Nơi Đến của Lê Vũ Long, người đã từ bỏ điện ảnh để sống trọn với múa đương đại và đã dàn dựng nhiều vở múa mang được những thông điệp xã hội đương đại như Nơi đến, Mắt bãoChuyện của chúng mình. Nhóm múa Nơi Đến đã từng được mời đi biểu diễn ở nhiều nước và sang năm 2007 sẽ tiếp tục được mời sang Mỹ.

    Trẻ hơn một chút, hiện nay có nhóm ba biên đạo trẻ Văn Hiền, Anh Đức và Thi Ngọc, đều thuộc thế hệ 8X, mới học ở Pháp về và cũng đầy nhiệt huyết. Bộ ba này đã dàn dựng một vở múa có cái tên rất độc đáo + 84 - chính là... mã số điện thoại của VN, như một cách thể hiện bản sắc, tình yêu quê hương theo một tư duy rất mới.

    Trong vở múa + 84 gần như không có biên giới ngăn cách giữa nghệ sĩ và khán giả; các diễn viên lôi kéo khán giả cùng hòa nhập và tham dự với mình, dù chỉ là những động tác đơn giản nhất. Vở múa này, theo dự tính, sẽ được lưu diễn tại các trường đại học ở VN.

    Có thể nói các bạn trẻ của nhà hát chúng tôi đã mang đến một cách tư duy mới, một cách tiếp cận mới các vấn đề xã hội hiện tại bằng múa đương đại...

    * Hơn mười năm trước Nguyễn Thủy Ea Sola đã từ chối hợp tác với VNOB, nhưng năm ngoái chị đã chủ động hợp tác dàn dựng vở Hạn hán và cơn mưa 2, phải chăng những thay đổi của VNOB, đặc biệt là ở múa đương đại, đã thuyết phục được chị?


    Hiep si tham lang
    Vở opera Trường học tình yêu đang lưu diễn tại Thụy Điển
    - Năm 1993, khi Ea Sola mới về VN, chị cho rằng VNOB không phù hợp với dự án múa đương đại của chị. Sau đó, Thủy đã biên đạo năm vở diễn Hạn hán và cơn mưa, Ngày xửa ngày xưa, Cánh đồng âm nhạc, Thế đấy thế đấyKhúc nguyện cầu mà các nghệ sĩ múa đa số là diễn viên không chuyên, những nghệ nhân lớn tuổi sống ở Thái Bình, Nam Định.

    Dù không hợp tác với Ea Sola nhưng trong suốt thời gian đấy tôi luôn chia sẻ, động viên và rất trọng thị những khát vọng sáng tạo của Thủy, người đã giới thiệu bản sắc VN ra thế giới bằng nghệ thuật múa và bằng một cách nói hoàn toàn khác với truyền thống. Năm 2004, Thủy trở lại VN và lúc đó chúng tôi mới thật sự làm việc với dự án Hạn hán và cơn mưa 2 do L"espace (Trung tâm Văn hóa Pháp tại Hà Nội) tài trợ.

    Với dàn diễn viên trẻ chuyên nghiệp và được đào tạo bài bản của VNOB, Hạn hán và cơn mưa 2 gây nên một tác động mạnh ở những nơi vở từng đến diễn. Đấy là một vở múa đương đại cả về phong cách lẫn nội dung, là cái nhìn của thế hệ trẻ hôm nay về cuộc chiến tranh đã qua và cả những cuộc chiến trên thế giới hôm nay.

    Năm 2005, Hạn hán và cơn mưa 2 đã lưu diễn khắp nước Pháp và nhận được những phản hồi rất tích cực. Năm 2006, vở đã du diễn ở Đức, Singapore và Mỹ. Năm 2007, các trường đại học ở Mỹ tiếp tục mời Hạn hán và cơn mưa 2 sang diễn. Thủy Ea Sola sẽ tiếp tục có một dự án mới với VNOB nhưng chắc phải đến năm 2008 mới thực hiện được.

    * Thế những dự án hợp tác khác như vở opera Trường học tình yêu của Mozart đang lưu diễn và gây tiếng vang tại Thụy Điển?

    - 13 năm hợp tác với Pháp đã đem đến một đẳng cấp mới cho tất cả các nghệ sĩ của nhà hát. Chúng tôi đã có ba vở opera và ba vở ballet cổ điển, trong đó có những vở từng đi biểu diễn quốc tế, gây được chú ý như Romeo và Juliet, Điệu múa gió mùa, Kẹp hạt dẻ (biên đạo múa Philip Cohen dàn dựng) hay vở ballet đương đại Mùa xuân thiêng liêng (biên đạo người Pháp gốc Việt Phạm Minh dàn dựng).

    Sau Pháp, Viện Goethe của Đức cũng hợp tác với chúng tôi dựng nhiều vở cổ điển và đương đại. Hội đồng Anh hỗ trợ về múa đương đại và mới đây nhất là Quĩ Sida của Thụy Điển với dự án phát triển opera và ballet. Thành quả đầu tiên của dự án hợp tác năm năm này chính là Trường học tình yêu, một vở opera cổ điển của Mozart với những cảm nhận đương đại, do ba nghệ sĩ solist VN biểu diễn, đang gây được những ấn tượng rất tốt tại nước bạn.

    Năm tới, chúng tôi sẽ tiếp tục dựng vở diễn khó hơn: Người Hà Lan bay của Wagner (Đức) và vở ballet Con chim lửa... VNOB cũng sắp tham dự dự án thành lập hiệp hội opera bốn nước trong khu vực là Thái Lan, Singapore, Malaysia và VN.

    * Còn vai trò của “hiệp sĩ” thầm lặng Nguyễn Công Nhạc đằng sau những thành công của VNOB...

    - Giải thưởng này như một ghi nhận sự hợp tác Pháp - Việt và cố gắng của cả một tập thể có tôi trong đó và với tôi đấy là một niềm vui. Tôi gần như là người cuối cùng của thế hệ múa đầu tiên của VN: năm 1959 học trường múa, 1964 về trường múa giảng dạy rồi đi du học Liên Xô bảy năm. Về nước lại sang VNOB giảng dạy và quản lý đến nay. Tôi cũng tham gia dàn dựng và biên đạo một số vở của nhà hát.

    Đến hôm nay khi VNOB đã có chỗ đứng vững chắc, đã có nhiều cuộc hợp tác quốc tế thành công, đã góp phần đào tạo một thế hệ nghệ sĩ múa và biên đạo tài năng, đã ít nhiều xã hội hóa, tôi lại càng vui hơn. Đầu năm 2007 tôi nghỉ hưu rồi, chắc sẽ tập trung cho công việc giảng dạy và sáng tác nhiều hơn.

    Tôi đã cùng với nhạc sĩ Nguyễn Thiên Đạo và đạo diễn Đặng Nhật Minh xây dựng một dự án chào mừng 1.000 năm Thăng Long. Trước mắt sẽ là vở opera Mỵ Châu - Trọng Thủy (đã xong kịch bản) và sau đó sẽ dựng thành phim truyện...

    Trong tuần Hội nghị APEC tại Hà Nội, Nhà hát Nhạc vũ kịch VN sẽ biểu diễn một chương trình giao hưởng và hợp xướng (do nhạc trưởng người Nhật Kubota chỉ huy) chiêu đãi các vị khách quí.

    LÂM HUY thực hiện

    Việt Báo
    Ý kiến bạn đọc

    Viết phản hồi

    Chủ đề liên quan: “Hiệp sĩ” thầm lặng

    Nhận xét tin “Hiệp sĩ” thầm lặng

    Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết “Hiệp sĩ” thầm lặng bằng cách gửi thư điện tử tới vietbao.vn. Xin bao gồm tên bài viết Hiep si tham lang ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc “Hiệp sĩ” thầm lặng ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề Tin Văn Hóa của chuyên mục Văn Hóa.

    Bài viết mới:

    Các bài viết khác:

       TIẾP THEO >>
    VIỆT BÁO - VĂN HÓA - TIN VĂN HÓA