Đại hội Mỹ thuật toàn quốc: Chưa bàn đến bản quyền!

Thứ tư, 22 Tháng mười hai 2004, 18:14 GMT+7
  • (TS)Mặc dù đã có Quy chế sao chép về tác phẩm tạo hình cũng như Công ước Berne đã được thực thi ở Việt Nam, nhưng trong lĩnh vực mỹ thuật, hiện tượng sao chép tác phẩm, vi phạm bản quyền vẫn ngày càng gia tăng. Tại Đại hội Mỹ thuật toàn quốc lần thứ VI diễn ra vào sáng mai (23/12), vấn đề này một lần nữa sẽ được đưa ra để bàn luận, tìm phương hướng giải quyết. Trước thềm Đại hội, PGS.TS Nguyễn Đỗ Bảo - TTK Hội Mỹ thuật Hà Nội đã có những trao đổi với TS về vấn đề này.

    Dai hoi My thuat toan quoc Chua ban den ban quyen
    Tượng đài Lý Thái Tổ

    Theo đánh giá của ông, Đại hội mỹ thuật toàn quốc lần này có giải quyết được những nhược điểm còn tồn đọng về hiện tượng sao chép tác phẩm, vi phạm bản quyền?

    Hiện tại, Đại hội đã có rất nhiều ý kiến đề cập đến những vấn đề này nhưng riêng ý kiến về bản quyền thì tôi chưa thấy có trong các bản tham luận. Phải chăng, hoạt động bản quyền đối với Việt Nam còn là vấn đề quá mới? Vì ngay các cơ quan có trách nhiệm về bản quyền còn phải tổ chức nhiều hội thảo, toạ đàm hay mời chuyên gia nước ngoài đến giúp Việt Nam nhận thức, tìm hiểu đồng thời tổ chức quản lý công tác bản quyền đó. Hội Mỹ thuật có đại diện tham dự những cuộc toạ đàm đó nhưng chỉ ở một mức độ nhất định, vì hoạt động bản quyền và Công ước Berne về bản quyền có tính chất quốc tế, tính chất pháp lý, nghiêng về phía biểu diễn, cụ thể là âm nhạc, sao chép băng đĩa.

    Dai hoi My thuat toan quoc Chua ban den ban quyen
    Tượng đài "Cảm tử cho Tổ quốc quyết sinh"

    Theo tôi, nguyên nhân là do hoạt động mỹ thuật là hoạt động hoàn toàn tự thân, mang tính chất cá nhân, chưa ở trình độ phổ cập. Đối với lĩnh vực âm nhạc có thể có các cuộc thi, giao lưu nhưng đối với mỹ thuật thì rất khó vì thưởng thức mỹ thuật hoàn toàn là thưởng thức chủ động. Bản quyền đối với mỹ thuật bao giờ cũng phải sau một bước và tại Đại hội này chưa thể nói gì về phương hướng giải quyết.

    Vi phạm bản quyền tác giả chính là vấn đề bức xúc nhất hiện nay đối với lĩnh vực mỹ thuật. Vậy mà tại Đại hội lại không có một bản tham luận nào đề cập đến vấn đề này trong khi Vụ mỹ thuật đã có QĐ về Quy ước sao chép tác phẩm tạo hình. Vậy, theo ông vướng mắc ở đâu?

    Quyết định về quy chế sao chép tác phẩm tạo hình mà Vụ Mỹ thuật đưa ra mới chỉ dừng ở mức độ đề cương. Còn trong thực tế, để thực hiện được phải đi đôi với cơ chế mà theo tôi hiện tại cơ chế đó chưa có. Ví dụ: Hội Mỹ thuật là cơ quan bảo vệ quyền lợi cho chính giới của mình phải được truyền bá tư tưởng, nội dung ngày càng cụ thể hơn, đi sâu hơn. Thậm chí, Hội có thể ngăn cấm, xử phạt chính những hoạ sĩ là hội viên mà lại ra tay giúp đỡ những người buôn bán tranh, các galery sao chép tranh của người khác. Nhưng trong việc này Hội cũng chưa làm được.

    Hoạ sĩ Trần Khánh Chương - TTK Hội Mỹ thuật Việt Nam

    Sẽ có những giải pháp mới trong Đại hội lần này

    Trong cơ chế thị trường và sự hội nhập quốc tế, bên cạnh những tác động tích cực còn bộc lộ nhiều mặt trái, một số vấn đề tồn tại đáng lưu ý như: Một số sáng tác còn hời hợt, dễ dãi, yếu bản lĩnh nghề nghiệp; một số khác chưa chú trọng giá trị văn hoá dân tộc, chạy theo thị hiếu tầm thường của người mua. Một số tác phẩm có cách biểu đạt khó hiểu, sao chép những phong cách nghệ thuật phương Tây đương đại không phù hợp với tâm lý, lối sống của người Việt Nam. Khuynh hướng hiện thực rất phổ biến nhưng chưa có nhiều sáng tạo mới để nâng cao chất lượng tác phẩm. Một số tác giả còn xa vời thực tiễn, quẩn quanh thực hiện một số đề tài đã thành lối mòn, thiếu đi sâu vào đời sống thực tế để lao động sáng tạo.

    Hiện tượng sao chép tác phẩm, vi phạm bản quyền có chiều hướng gia tăng. Số ít hoạ sĩ không chịu tìm tòi, còn rập khuôn phong cách của người đi trước. Xu hướng thương mại hoá chiều theo thị hiếu thấp kém còn tồn tại. Do đó, tại Đại hội lần này, Hội MTVN sẽ đưa ra những phương hướng giải quyết như: Tiếp thu truyền thống dân tộc và tinh hoa nhân loại, có tác dụng sâu sắc giáo dục con người, xác định rõ phương hướng chung của hoạt động mỹ thuật từ đó tổ chức nhiều chuyến đi thực tế hơn nữa, nâng cao chất lượng tấc phẩm hội hoạ, đồ hoạ, điêu khắc, mỹ thuật ứng dụng. Chú trọng đầu tư cho các tác giả trẻ có các bản thảo tốt về nghiên cứu, lý luận, phê bình mỹ thuật. Coi trọng việc phổ biến các tác phẩm có giá trị đến với đông đảo công chúng. Rút kinh nghiệm về triển lãm mỹ thuật khu vực trong những năm qua để nâng cao chất lượng tổ chức, trưng bày tác phẩm. Bên cạnh đó, nâng cao chất lượng giải mỹ thuật của Hội, giải thưởng triển lãm mỹ thuật khu vực và giải thưởng ngành phê bình mỹ thuật.


    Nhưng Quy chế sao chép tác phẩm tạo hình lại không áp dụng trong xây dựng tượng đài. Phải chăng tượng đài là một thể loại khó sao chép hay chỉ vì không mang tính thương mại?

    Dai hoi My thuat toan quoc Chua ban den ban quyen
    Một mẫu tượng đài đợc trưng bày tại bảo tàng

    Sao chép có rất nhiều cách hiểu. Đơn giản nhất là làm nguyên si một tác phẩm đã có sẵn nhưng chỉ áp dụng cho các nơi kinh doanh sao chép tác phẩm của các tác giả có tên tuổi. Còn các hoạ sĩ học lỏm lẫn nhau để sáng tác, sáng tạo nên những tác phẩm mẫu mực hơn, theo tôi là điều tốt. Đối với các tượng đài, nói về vấn đề có hay không sao chép rất khó. Tôi đưa ra một ví dụ: Tượng Lý Thái Tổ tương đối hoàn chỉnh về mọi mặt kể cả môi trường, quy hoạch không gian nhưng có người lại bảo tượng đó giống 90% tượng một vị thiền sư ở Nhật Bản, có một người khác lại cho rằng tượng đó giống đến 80% tượng của anh ta sáng tác. Như vậy, tượng Lý Thái Tổ chẳng giống ai cả, cái quan trọng là tố chất bên trong của bức tượng mà thôi.

    Nếu cứ theo những ý kiến vừa rồi của ông thì đối với những nhân vật lịch sử như Thánh Gióng, Quang Trung... chúng ta phải lấy hình tượng mẫu từ đâu cho chuẩn xác?

    Đối với những nhân vật lịch sử từ xa xưa khi không có tranh vẽ để lại hoặc thư tịch, tài liệu mất mát mà muốn xây dựng lại chỉ còn cách theo trí tưởng tượng. Nhưng mỗi người lại tưởng tượng theo một cách khác nhau. Cho nên, để bảo giống hoặc không giống đều là những ý kiến chủ quan. Thánh Gióng là một huyền thoại, không có thật nên lấy gì để căn cứ giống hay không giống. Còn nếu nói về tiêu chí đánh giá, chỉ còn cách được nhiều người thừa nhận. Nhưng để số đông thừa nhận, phải thể hiện được bản chất bên trong của các nhân vật lịch sử. Ví dụ như hai bức tượng Lý Thái Tổ, một ở Hà Nội, một ở Bắc Ninh cách nhau khoảng 30 cây số nhưng một ông thì mặt vuông chữ điền, còn một ông mặt lại dài.

    Cái dở của Bộ VHTT là chỉ quan tâm đến dáng vẻ, quần áo mà quên mất khuôn mặt. Trong khi đó, theo tôi, khuôn mặt lại quan trọng nhất, quyết định phần lớn hồn của bức tượng. Sau này con cháu chúng ta sẽ chẳng biết đâu là ông Lý Thái Tổ thật, đâu là ông Lý Thái Tổ không thật.

    Nhưng số đông mà ông vừa nói là số đông trong quần chúng nhân dân hay số đông trong một hội đồng giám khảo?

    Thực ra, cái số đông mà tôi nói cũng rất khái quát. Bởi lẽ tượng đài dựng nên để phục vụ ai? Chính là quảng đại quần chúng nhân dân lao động, vậy nhân dân lao động không thừa nhận là hỏng. Nhưng hội đồng giám khảo lại đại diện cho nhiều người, đương nhiên họ phải giỏi hơn đông đảo quần chúng. Vậy mà, nhiều khi chính hội đồng hay làm hỏng những việc cần đến ý kiến của hội đồng. Hỏng ở chỗ tất cả các hội đồng nghệ thuật thường chỉ được quy định ở mức độ tư vấn, ngay như Đại hội V trở về trước đều xếp hội đồng nghệ thuật của Hội là tư vấn cho Ban chấp hành. Tôi cho rằng quan niệm như thế là hoàn toàn sai. Đến Đại hội VI, những quy định đó đã được sửa trong điều lệ, đó là một bước tiến bộ của Hội MTVN. Hiện giờ, Hội đồng nghệ thuật của Hội MTVN phải có trách nhiệm trước Ban chấp hành và toàn thể hội viên về những vấn đề nghệ thuật mà mình quản lý, thẩm định.

    Xin cám ơn ông!

    • Trần Mạnh Hào (thực hiện)

    Việt Báo
    Ý kiến bạn đọc

    Viết phản hồi

    Nhận xét tin Đại hội Mỹ thuật toàn quốc: Chưa bàn đến bản quyền!

    Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Đại hội Mỹ thuật toàn quốc: Chưa bàn đến bản quyền! bằng cách gửi thư điện tử tới vietbao.vn. Xin bao gồm tên bài viết Dai hoi My thuat toan quoc Chua ban den ban quyen ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Đại hội Mỹ thuật toàn quốc: Chưa bàn đến bản quyền! ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề Tin Văn Hóa của chuyên mục Văn Hóa.

    Bài viết mới:

    Các bài viết khác:

       TIẾP THEO >>
    VIỆT BÁO - VĂN HÓA - TIN VĂN HÓA