CBQ sẽ tạo cơ hội cho các NXB hội nhập

05:40 31/08/2004
Bấm ngay
Đăng Ký xem video hay mới nhất

Đã hơn một tháng, kể từ khi Cục Bản quyền (CBQ) có công văn "khẩn" gửi các NXB thông báo về việc công ước Berne có hiệu lực và yêu cầu các đơn vị “tự điều chỉnh kế hoạch”, “tự liên hệ các đối tác để thỏa thuận việc sử dụng tác phẩm”. Nhưng theo dịch giả Đoàn Tử Huyến thì: “Đừng trông chờ vào sự năng động của các NXB, trừ NXB Trẻ và Kim Đồng, các NXB khác có sống bằng sách đâu mà quan tâm đến sách, họ sống bằng lịch, bằng văn hóa phẩm và bằng quản lý phí (chính xác hơn là bán giấy phép cho tư nhân)".

Vậy, người đọc Việt Nam biết trông chờ vào đâu khi nhu cầu đọc sách dịch ngày càng không thể thiếu trong cuộc sống hôm nay? Chúng tôi đã đem câu hỏi này đến gặp TS. Vũ Mạnh Chu - Cục trưởng CBQ tác giả VHNT (Bộ VHTT), Uỷ viên BCH Hội luật gia Việt Nam, để làm rõ vấn đề.

CBQ se tao co hoi cho cac NXB hoi nhap

TS. Vũ Mạnh Chu - Cục trưởng CBQ tác giả VHNT.

PV: Khi Công ước Berne có hiệu lực, ngoài những mặt thuận lợi ra, các đơn vị xuất bản chuyên về sách văn học nghệ thuật sẽ phải đối mặt với những khó khăn nhất định như sẽ gặp phải tình trạng hẫng hụt về bản thảo, trong khi chi phí bản quyền sẽ tác động trực tiếp đến giá thành xuất bản phẩm làm ảnh hưởng đến hoạt động xuất bản, đặc biệt là bạn đọc trong cả nước. Với chức năng, nhiệm vụ của mình, Cục đã có những biện pháp gì nhằm "tháo gỡ" cho sách dịch và tác quyền sách dịch?

TS. Vũ Mạnh Chu: Khó khăn sẽ nhiều đối với cả NXB và các cơ quan có thẩm quyền, bản thảo dịch từ nước ngoài sẽ ít đi, sách dịch sẽ giảm rất đáng kể trong khi nhu cầu đọc ngày càng tăng. Những sách có được bản quyền thì khả năng mua của bạn đọc không dễ dàng gì, bởi giá bản quyền sẽ làm đội chi phí xuất bản. Một số NXB vốn đã khó khăn do phải bươn chải trong cơ chế thị trường thì nay lại càng khó khăn hơn và cũng không loại trừ có NXB bị đứng trước khả năng mất cân đối về tài chính (may còn được trợ cấp từ lịch bloc).

Trong bối cảnh đó, tùy theo nhiệm vụ của mỗi cơ quan, tổ chức, các NXB phải tự vươn lên để thực hiện bổn phận. Theo chức năng của mình, CBQ tác giả VHNT sẽ coi trọng việc tạo ra cơ hội cho các NXB tự tin để hội nhập, bằng việc cung cấp, giải thích Công ước và pháp luật Việt Nam, trao đổi kinh nghiệm, đàm phán bản quyền; đảm bảo cho cuộc chơi công khai minh bạch, bình đẳng cùng có lợi; tạo điều kiện cho các NXB khai thác các lợi thế ưu đãi, ngoài ra còn chỉ dẫn mang tính định hướng về nguồn thông tin có thể và cần thiết cho việc tìm kiếm đối tác. Chẳng hạn, CBQ sẽ chỉ dẫn để họ khai thác bản quyền qua các webside, mục lục sách, hội chợ sách quốc tế, thông tin về các giải thưởng văn học, thành tựu khoa học-công nghệ thế giới thông qua các sứ quán Việt Nam tại nước ngoài cũng như các nhà khoa học và các tổ chức quản lý tập thể quốc tế.

Riêng các NXB trong thời gian này phải đương đầu với những việc không ai có thể làm thay được. Đó là việc tận dụng mọi nguồn thông tin để tìm kiếm những tác phẩm có giá trị, phù hợp với nhu cầu bạn đọc và có khả năng cân đối tài chính, nếu không nói phải có lãi về kinh tế để tiếp tục mua bản quyền. Việc đàm phán sẽ không dễ dàng, nghệ thuật thương thảo về bản quyền cũng là một bài toán khó, nhưng trong thực tế có một số NXB đã thành công ở một số hợp đồng, mang lại 1/3 doanh thu trong một năm cho NXB. Tuy nhiên, điều quan trọng để có những hợp đồng bản quyền có lợi phụ thuộc vào tài đàm phán của các NXB. Trong thực tế, NXB Kim Đồng đã từng đàm phán thành công khi giành độc quyền xuất bản bộ sách Đôrêmon, không phải trả tác quyền cho phía Nhật, số tiền đó được giữ lại làm quỹ Đôrêmon. Các đây vài năm, một đoàn nhà văn Mỹ sang Việt Nam, tại buổi làm việc với Hội Nhà văn Việt Nam, có nhà văn đã tuyên bố chỉ cần phía Việt Nam đề nghị, họ sẵn sàng cung cấp sách và chỉ cần nhận tác quyền tượng trưng.

Có thể đấy cũng là một mục đích khi họ muốn giới thiệu văn hóa của họ sang Việt Nam, nhưng ông nghĩ sao nếu nội dung của các tác phẩm ấy không phù hợp với quan niệm thẩm mỹ và đời sống tinh thần của người Việt Nam?

Mục đích của họ phù hợp với mong muốn của chúng ta là điều thuận lợi để dịch tác phẩm của họ xuất bản tại Việt Nam, góp phần giới thiệu văn hóa của các quốc gia trên thế giới đối với bạn đọc Việt Nam. Việt Nam là một quốc gia độc lập, tự chủ và toàn vẹn lãnh thổ, có đời sống văn hóa riêng, chúng ta phải bảo vệ nó và cùng với Unesco bảo vệ sự đa dạng của các nền văn hóa trong hội nhập. Vì vậy, phải lựa chọn để dịch xuất bản những tác phẩm có giá trị tiêu biểu, đặc trưng của nền văn hóa nhân loại. Phải biết từ chối khi được giới thiệu những tác phẩm không phù hợp với phong tục tập quán của dân tộc.

Các cam kết về dịch xuất bản bằng tiếng Việt đối với từng tác phẩm cụ thể cũng cần đặc biệt quan tâm, nhất là có "dịch trọn bộ" hay "từ bỏ" những phần, những đoạn không phù hợp với bạn đọc Việt Nam. Đây sẽ là việc làm không dễ, bởi các tác giả có tác phẩm gốc luôn muốn bảo vệ sự toàn vẹn tác phẩm của mình. Nhưng chúng ta cũng không thể khoan nhượng và phải đạt mục đích bằng "nghệ thuật thuyết khách" của mình. Không những phải cố gắng làm được điều đó, bởi có sự khác biệt về chế độ chính trị, đời sống sinh hoạt vật chất và tinh thần, pháp luật giữa các quốc gia trên thế giới mà mỗi dân tộc phải tự bảo vệ mình trong hội nhập.

Việt Nam là nước đang phát triển nên sẽ được hưởng chế độ ưu đãi theo Điều II và III tại phụ lục Công ước. Khả năng ưu đãi đó chỉ áp dụng trong trường hợp dịch tác phẩm để dùng vào việc giảng dạy, học tập hay nghiên cứu không mang tính chất vụ lợi. Vậy, chế độ ưu đãi này ngoài những điều kiện trên ra còn điều kiện nào nữa không, thưa ông?

Để có được ưu đãi, chúng ta phải thỏa mãn nhiều điều kiện quy định chặt chẽ, trong đó phải đảm bảo điều kiện "thời hạn" cần thiết về việc tác phẩm được lưu hành từ khi công bố và phải có giấy phép của nhà chức trách có thẩm quyền của Việt Nam cũng như phải trả tiền bản quyền trong trường hợp làm bản sao. Có thể ra hạn toàn bộ hay một phần của mỗi thời hạn 10 năm tiếp theo bằng một văn bản thông báo gửi Tổng Giám đốc Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO). Thời hạn nộp văn bản không quá 15 tháng nhưng không ít hơn 3 tháng trước khi kết thúc thời hạn 10 năm hiện hành. Hiện tại, CBQ đang chuẩn bị một văn bản hướng dẫn những điều liên quan đến việc thi hành công ước này.

Xin cám ơn ông!

Có một thực tế rõ ràng cho thấy khi Công ước Berne được thực thi thì thị trường sách Việt Nam sẽ "trong sạch" hơn, nhưng chuyện tác quyền vẫn sẽ do chính những đơn vị trực tiếp dịch, xuất bản, phát hành lo, tất nhiên khi đã có sự giúp đỡ của CBQ mà vẫn không mua được tác quyền thì người đọc Việt Nam sẽ là người đầu tiên bị thiệt. Mặc dù, được hưởng một số chế độ ưu đãi "có điều kiện" và do nhà chức trách của Việt Nam cấp giấy phép, nhưng cho đến thời điểm này "nhà chức trách" đó vẫn chưa được hình thành. Vậy ai sẽ đứng ra lo lắng cho việc truyền bá những trí thức mới nhất của nhân loại vào Việt Nam khi các NXB không đủ tiền mua chúng? Và nếu thế, tổ chức nào sẽ đứng ra làm nhiệm vụ môi giới, tư vấn giúp các nhà xuất bản và dịch giả trong việc khai thác, giao dịch ký kết bản quyền với các đối tác nước ngoài? Đây vẫn là những câu hỏi còn đang bỏ ngỏ...

  • Trần Mạnh Hào (thực hiện)

Phần trích Phụ lục Công ước Berne

Điều II

Hạn chế quyền dịch: 1. Giấy phép do cơ quan có thẩm quyền cấp; 2 đến 4. Điều kiện để cấp giấy phép; 5. Có thể cấp giấy phép cho những mục đích nào; 6. Kết thúc giấy phép; 7. Tác phẩm chủ yếu bao gồm minh hoạ; 8. Tác phẩm rút khỏi lưu thông; 9. Giấy phép dành cho tổ chức phát sóng.

1. Đối với các tác phẩm đã xuất bản dưới dạng in ấn hay các dạng sao in tương tự, một nước đã tuyên cáo là sẽ áp dụng khả năng nêu trên trong Điều khoản này, được phép thay thế độc quyền dịch quy định trong Điều 8 bằng một quy chế giấy phép không độc quyền và bất khả nhượng, do nhà chức trách có thẩm quyền cấp, theo các điều kiện dưới đây và phù hợp với Điều IV.

2 (a) Trừ điều quy định ở Đoạn 3, sau khi mãn hạn 3 năm hay một thời hạn dài hơn do Luật pháp quốc gia nói trên quy định kể từ lần xuất bản đầu tiên của tác phẩm, nếu người sở hữu quyền dịch không dịch hoặc cho phép dịch tác phẩm sang một ngôn ngữ thông dụng trong nước đó, thì bất cứ công dân nào của nước nói trên có thể xin được giấy phép để dịch tác phẩm đó sang ngôn ngữ đã nói và xuất bản dịch đó dưới dạng in ấn hay các dạng in sao tương tự.

b) Giấy phép cũng có thể được cấp theo Điều khoản này nếu tất những ấn bản của bản dịch sang thứ tiếng nói trên đã tiêu thụ hết.

3(a). Trong trường hợp dịch sang một thứ tiếng không thông dụng trong một hay nhiều nước phát triển thành viên Liên Hiệp, thì thời hạn một năm sẽ thay thế cho thời hạn 3 năm nói ở Đoạn 2.a.

b) Với sự chấp thuận của toàn bộ các nước phát triển là thành viên Liên Hiệp cùng một ngôn ngữ thông dụng chung , một nước nêu ở Đoạn 1 trên đây có thể trong trường hợp dịch sang ngôn ngữ đó , thay thế thời hạn 3 năm được nói trong Đoạn 2.a bằng một thời hạn ngắn hơn được ấn định do sự thoả thuận trên, tuy nhiên thời hạn đó không được quá một năm, dù sao các quy định của câu trên đây sẽ không được áp dụng trong trừơng hợp ngôn ngữ đó là tiếng Anh, Pháp hay Tây Ban Nha. Các Chính phủ đã ký kết những thoả thuận nói trên sẽ thông báo choTổng Giám đốc về những thoả thuận đó.

4(a). Những giấy phép nói ở Điều khoản này sẽ không được cấp trước khi hết một thời hạn phụ thêm là 6 tháng, nếu thời hạn chính để được cấp là 3 năm và là 9 tháng, nếu thời hạn chính để được cấp là 1 năm và được tính:

i. Kể từ ngày người xin giấy phép hoàn thành các thủ tục nêu trong Điều IV.1, hoặc là,

ii. Nếu không biết tên và địa chỉ của người sở hữu quyền dịch, thì kể từ ngày người xin đã gửi, thể theo quy định ở Điều IV.2 các đơn xin lên nhà chức trách có thẩm quyền cấp giấy phép đó.

b) Trong thời hạn 6 tháng hay 9 tháng nói trên, nếu một bản dịch sang thứ tiếng đang xin, lại được người sở hữu quyền dịch xuất bản hay cho pháp xuất bản, thì không giấy phép nào sẽ còn được cấp thể theo Điều khoản này.

5. Sẽ chỉ cấp giấy phép theo Điều khoản này để dùng vào việc giảng dạy, học tập hay nghiên cứu.

6. Nếu người sở hữu quyền dịch đã xuất bản hay cho phép xuất bản một bản dịch với giá tương ứng với giá thông thường được áp dụng trong nước đó cho các tác phẩm tương tự, nếu là bản dịch ra cùng một ngôn ngữ và trên cơ bản có cùng một nội dung như bản dịch được xuất bản nhờ có giấy phép, thì mọi giấy phép được cấp theo Điều khoản này sẽ chấm dứt. Những bản đã được in ra trước khi giấy phép hết hiệu lực có thể tiếp tục được lưu hành cho đến khi hết.

7. Đối với các tác phẩm mà phần chính là hình ảnh thì giấy phép dịch và xuất bản dịch phần ngôn ngữ cũng như in lại và xuất bản các hình ảnh chỉ có thể được cấp nếu các điều kiện nêu ở Điều III cũng được thoả mãn.

8. Không được cấp một giấy phép nào thể theo Điều khoản này khi tác giả đã thu hồi tất cả các phiên bản đã lưu hành tác phẩm của mình.

9(a). Cũng có thể cấp giấy phép dịch một tác phẩm đã được xuất bản dưới hình thức in ấn hay một hình thức sao in tương tự nào khác, cho một cơ quan phát thanh có trụ sở trong một nước nói ở Đoạn 1 sau khi cơ quan đó đã đệ đơn lên nhà chức trách có thẩm quyền ở trong nước nói trên và nếu hội tụ đủ các điều kiện sau đây:

i) Bản dịch phải được dịch ra từ một bản được in và mua sắm phù hợp với Luật pháp Quốc gia của nước nói trên;

ii) Bản dịch chỉ được dùng trong các buổi phát thanh dành cho việc giảng dạy hay cho việc phổ biến các thông tin có tính chất khoa học hay kỹ thuật dành cho các chuyên gia của một ngành riêng biệt nào đó;

iv) Tất cả việc sửdụng bản dịch đó đều không mang một tính chất vụ lợi nào.

b) Các bản ghi âm hay ghihình của một bản dịch do một cơ quan phát thanh thực hiện nhờ có giấy phép được cấp thể theo Đoạn này, cũng có thể được sử dụng bởi bất kỳ một cơ quan phát thanh nào khác có trụ sở trong nước mà nhà chức trách có thẩm quyền đã cấp giấy phép đó, với những mục đích và thể theo các điều kiện đã nêu ở Đoạn a) và có sự đồng ý của cơ quan này.

c) Nếu hội tụ đủ tất cả các tiêu chuẩn và điều kiện nêu trong Đoạn a thì giấy phép cũng được cấp cho một cơ quan phát thanh để dịch tất cả các văn bản bao hàm trong một tác phẩm nghe nhìn để thực hiện và phát hành bản dịch với mục đích duy nhất là sử dụng trong việc giảng dậy các cấp.

d) Ngoài những quy định từ Đoạn từ a đến c, các quy định khác ở các đoạn trên sẽ được áp dụng cho việc ban bố và thực thi tất cả các giấy phép được cấp thể theo Đoạn này.

Điều III

Hạn chế quyền sao chép: 1. Giấy phép cơ quan có thẩm quyền có thể cấp; 2. đến 5. Điều kiện để cấp giấy phép; 6. Chấm dứt hiệu lực giấy phép; 7. Tác phẩm thuộc phạm vi áp dụng của Điều này.

1. Những nước đã đưa ra tuyên bố sẽ sử dụng khả năng được nêu trong Điều khoản này sẽ được phép thay thế độc quyền sao in theo quy định ở Điều 9 bằng một quy chế các giấy phép không độc quyền và bất khả nhượng, do cơ quan có thẩm quyền cấp dưới những điều kiện dưới đây và phù hợp với Điều IV.

2(a). Đối với một tác phẩm mà Điều khoản này được ápdụng theo quy định ở Đoạn 7 và sau khi đã:

i) Hết kỳ hạn đã quy định ở Đoạn 3, được tính từ lần xuất bản đầu tiên của một ấn bản nhất định của tác phẩm, hoặc là,

ii) Hết một thời hạn dài hơn do Luật pháp quốc gia nói ở Đoạn 1 quy định và cũng được tính như trên. Nếu các phiên bản của ấn phẩm đó không được chính người giữ quyền sở hữu đem bán hoặc cho phép bán ở nước nói trên với giá tương đương với giá các tác phẩm tương tự thông thường trong nước đã nói, để đáp ứng đòi hỏi của đại chúng hoặc nhu cầu giảng dạy ở các cấp, thì mỗi người công dân của nước nói trên có thể xin được một giấy phép sao in văn bản ấn phẩm đó để bán cùng một giá và rẻ hơn, nhằm đáp ứng nhu cầu giảng dạy ở các cấp.

b) Cũng có thể được cấp giấy phép theo những điều kiện được quy định trong Điều khoản này để sao in và xuất bản một ấn bản đã được phát hành như đã nói ở Đoạn a nếu như sau khi hết hạn đã chỉ định mà các phiên bản có phép không còn được bán ra trong suốt thời gian 6 tháng ở nước đã nói, để đáp ứng đòi hỏi của đại chúng hpặc nhu cầu giảng dạy ở các cấp với một giá tương đương với giá bán các tác phẩm trong nước đó.

3. Thời hạn nói ở Đoạn 2.a.(i) là 5 năm, trừ những trường hợp sau đây:

i) Thời hạn đối với những tác phẩm thuộc khoa học chính xác, khoa học tự nhiên và về kỹ thuật sẽ là 3 năm.

ii) Còn đối với các tác phẩm thuộc lĩnh vực tiểu thuyết, thơ ca, các tác phẩm kịch, nhạc và các sách về nghệ thuật, thời hạn sẽ là 7 năm.

4(a). Trong trường hợp một giấy phép có thể được cấp sau thời hạn 3 năm, thì giấy pghép đó chỉ được cẩtheo Điều khoản này sau khi hết thời hạn một thời gian chờ đợi là 6 tháng.

i) Kể từ ngày người xin phép làm xong các thủ tục quy định ở Điều IV.1 hay

ii) Trong trường hợp không biết danh tính hay địa chỉ của người sở hữu quyền tái bản, thì thời hạn 6 tháng được tính kể từ khi người xin phép đã gửi các đơn lên nhà chức trách có thẩm quyền thể theo quy định ở Điều IV.2.

b) Trong những trường hợp khác và nếu Điều IV.2 được áp dụng thì giấy phép không được cấp trước khi mãn hạn một thời gian chờ đợi là 3 tháng kể từ ngày gửi các đơn xin cấp giấy phép.

c) Nếu trong trường hợp 6 hoặc 3 tháng chờ đợi ở Đoạn a và b tác phẩm được đem bán như đã nói ở đoạn 2.a thì không một giấy phép nào được cấp theo Điều khoản này.

d) Không một giấy phép nào được cấp nếu tác giả đã thu hồi tất cả các phiên bản của ấn bản được xin phép để sao in và xuất bản.

5. Không một giấy phép nào được cấp để sao in và xuất bản bản dịch một tác phẩm theo Điều khoản này trong những trường hợp sau:

i) Khi bản dịch đó không phải do người sở hữu quyền dịch xuất bản hoặc người được sở hữu quyền dịch cho phép xuất bản.

ii) Khi bản dịch không phải là ngôn ngữ thông dụng ở nước xin phép cấp giấy phép.

6. Nếu các phiên bản của một ấn bản của một tác phẩm được người sở hữu quyền tái bản đem bán hoặc cho phép bán ở nươc nói ở Đoạn 1 để áp dụng nhu cầu của đại chúng hoặc của việc giảng dạy các cấp với một giá tương đương với giá thị trường của những tác phẩm tương tự, thì mọi giấy phép đã được cấp theo Điều khoản này sẽ hết hiệu lực nếu ấn bản đó có cùng một ngôn ngữ và trong văn bản có cùng một nội dung như ấn bản đã được xuất bản nhờ có giấy phép. Những phiên bản in ra trước khi giấy phép hết hiệu lực có thể được tiếp tục lưu hành cho đến khi hết.

7(a). Ngoại trừ trường hợp ở Đoạn b những điều nói về các tác phẩm trong điều này chỉ được áp dụng đối với các tác phẩm được xuất bản dưới dạng in ấn hay sao in tương tự.

b) Điều này cũng được áp dụng cho việc sao bản dưới hình thức nghe nhìn những băng, phim được thực hiện một cách hợp pháp và được coi là tác phẩm được bảo hộ, và cũng được áp dụng cho việc dịch bản văn kèm theo sang một thứngôn ngữ thông dụng trong nước nơi xin giấy phép; dĩ nhiên là các băng, phim nói trên được thực hiện và xuất bản với mục đích duy nhất là dùng giảng dạy các cấp.

Các đơn vị, tổ chức hoặc cá nhân muốn có thông tin đầy đủ về Công ước Berne và phụ lục Công ước hãy gọi điện theo số máy: 04-8236908; Fax: 04-8432630 CBQ tác giả VHNT, 151 Hoàng Hoa Thám-Hà Nội.

Việt Báo
contentlength: 31199
Chia sẻ
Bấm ngay
Đăng Ký xem video hay mới nhất

Video nổi bật

Tục kéo vợ nhằm hóa giải việc thách cưới cao
00:00 / --:--

Bài được quan tâm

VẤN ĐỀ VăN HóA NÓNG NHẤT

Whitney Houston doi va nghiep

Whitney Houston: đời và nghiệp

Whitney Houston đã đột ngột qua đời , hãy vào đây để tổng kết lại những thăng trầm, scandal trong cuộc đời và sự nghiệp của Whitney..