Quân đội Cộng hoà Ai Len: Giã từ vũ khí

Thứ sáu, 29 Tháng bảy 2005, 19:26 GMT+7
  • Sau gần 4 thập kỷ đấu tranh vũ trang với 3.700 người chết, Quân đội Cộng hoà Ai Len hôm qua đã chính thức tuyên bố với thế giới rằng: cuộc chiến của họ đã tới hồi kết.

    Quan doi Cong hoa Ai Len Gia tu vu khi

    Chủ nghĩa cộng hoà có vũ trang tại Ai Len đã xuất hiện dưới nhiều vỏ bọc từ vài thế kỷ. Người sáng lập ra nó không ai khác chính là chiến binh ly khai Tin lành Wolfe Tone, người chết trong cuộc nổi loạn năm 1798.

    Tiếp bước "tấm gương" của Tone, một số nhóm ly khai nhỏ đã bắt tay với nhau trong cuộc nổi dậy năm 1916 nhằm chấm dứt sự thống trị của Anh tại Ai Len. Phong trào dù thất bại, nhưng đã châm ngòi cho một cuộc chiến dai dẳng khiến người Anh phải rút khỏi vùng đất bây giờ gọi là Cộng hoà Ai Len vào năm 1921.

    Trong vài thập kỷ sau đó, một thế giới ngầm của các nhóm người Ai Len kiểu "Đông-ki-xốt" vẫn tiếp tục tồn tại. Đã nhiều lần, rạn nứt xuất hiện trong nội bộ các nhóm này, thường chia thành hai phe tả và hữu mỗi khi đụng với vấn đề: tham gia chính trường hay tẩy chay chính trị?

    Một vấn đề gây mâu thuẫn trong nội bộ các nhóm vũ trang này là liệu mục đích quan trọng nhất của họ có phải là đẩy người Anh ra khỏi vùng đất Ai Len, hay bảo vệ người Thiên chúa giáo trước những cuộc tấn công của phần tử cực đoan? Một chiến dịch đã bắt đầu từ năm 1956 nhằm thành lập nên tổ chức IRA.

    Tuy nhiên, phải tới năm 1969, tổ chức này mới thực sự hoạt động và phát triển thành một trong những nhóm vũ trang lớn nhất, "thọ" nhất ở châu Âu. Hoạt động của nhóm này tiếp diễn trong gần 4 thập kỷ, cướp đi mạng sống của 1.700 người Bắc Ai Len, Anh, CH Ai Len và các nước khác ở châu Âu.

    Chính tại phố Bombay, thuộc địa phận Belfast là nơi tổ chức IRA đã hồi sinh và phát triển vào năm 1969, đánh dấu bằng việc những người trung thành đốt phá khu phố và giết chết một thành viên trẻ của IRA. Vào thời điểm đó, IRA đã xuất hiện sự chia rẽ. Một bên đi theo hướng riêng, cuối cùng mờ nhạt còn đa phần tham gia nhóm "IRA lâm thời" - một nhóm vũ trang mở rộng có phạm vi hoạt động rất lớn.

    Mục tiêu đầu tiên của nhóm này là phòng vệ. IRA cam kết bảo vệ những khu vực bị các phần tử trung thành tấn công. Nhưng chỉ ít lâu sau, tổ chức này phát triển thành Quân đội trong khi các phần tử trung thành vẫn tiếp tục hoạt động và tình hình xấu đi nghiêm trọng.

    Đến năm 1972, IRA, phần tử trung thành và các lực lượng an ninh lâm vào cuộc đụng độ quy mô lớn. 500 người thiệt mạng năm đó khi IRA chuyển từ mục tiêu phòng vệ sang tấn công nhằm vào sự rút lui của Anh.

    Bạo lực leo thang do sai lầm của các lực lượng vũ trang, điển hình là giam giữ không xét xử và vụ đấu súng đẫm máu năm 1972. Các phần tử trung thành cũng tiến hành nhiều vụ thảm sát, đôi khi ngược đãi nạn nhân người Thiên chúa giáo trên các đường phố vắng vẻ.

    Về phần mình, IRA đã "sáng tạo" ra kiểu đánh bom xe hơi, một loại hình bạo lực cướp đi mạng sống của rất nhiều thường dân vô tội. Một trong những vụ điển hình là vụ Ngày thứ 6 đẫm máu trong đó 9 người thiệt mạng tại Belfast khi IRA cho phát nổ 20 thiết bị chỉ trong hơn 1 giờ đồng hồ. Tiếp sau đó, hàng năm, các vụ giết chóc vẫn xảy ra, nâng tổng số người thiệt mạng lên 3.700 người. IRA chịu trách nhiệm cho gần 1/2 số này và bản thân IRA cũng mất hàng trăm thành viên.

    Vũ khí của IRA gồm có súng ngắn, súng trường, súng máy, bom cỡ lớn, thiết bị đặt bẫy mìn, lựu đạn, hoả tiễn và nhóm này có thể đã sử dụng các tên lửa chống máy bay SAM-7. IRA dùng những loại vũ khí này để giết binh lính, cảnh sát, quản giáo nhà tù, thẩm phán và quan toà, thương nhân...tất cả những người giúp tu sửa đồn cảnh sát, giúp các chính trị gia, những phần tử cực đoan trung thành, thông tín viên và cả thường dân.

    Nhân vật chính trị của IRA, Sinn Fein lúc đầu cũng chỉ hoạt động khá mờ nhạt, không hơn gì một "công cụ tuyên truyền". Nhưng càng về sau, chính trị càng trở nên quan trọng trong chiến lược của IRA, nhất là sau những cuộc biểu tình tuyệt thực năm 1981 khi Bobby Sands cùng 9 tù nhân CH Ai Len khác nhịn ăn cho tới khi chết đói trong nhà tù Maze.

    Vào thời điểm đó, phong trào của những người CH Ai Len nằm trong tay một nhóm lãnh đạo mới nổi ở phía Bắc do Gerry Adams và Martin McCuinness cầm đầu. IRA đã được tái cơ cấu, trở thành một tổ chức quy mô nhỏ hơn, chặt chẽ hơn và rất khó thâm nhập.

    Năm 1984, IRA tiến hành ám sát Thủ tướng Margaret Thatcher và các thành viên trong Nội các Anh khi những người này đang nghỉ tại Khách sạn Grand, Brighton nhân dịp hội nghị đảng Bảo thủ. Bà Thatcher may mắn sống sót nhưng 5 quan chức khác đã thiệt mạng.

    Cuối những năm 1980, IRA nhận được sự hỗ trợ to lớn về vũ khí từ chế độ Gaddafi tại Libya. Vũ khí mà Lybia chuyển tới gồm có súng máy, chất nổ dẻo Semtex, khiến nhóm này càng có điều kiện tăng cường bạo lực. Ngày càng có nhiều vụ đánh bom, đấu súng khiến lực lượng an ninh Anh phải đẩy mạnh chiến dịch truy lùng.

    Tiếp đó, IRA bắt đầu phái tay chân do thám chính phủ Anh và các lãnh đạo chính trị, tôn giáo Ai Len. Đã có những cuộc tiếp xúc bí mật giữa IRA với Bộ trưởng Bắc Ai Len William Whitelaww khi Gerry Adams, Martin McGuinness tới Chelsea năm 1972 trên một chiếc RAF. Những cuộc hội đàm này không đem lại kết quả gì song trong thập niên 1990, IRA bắt đầu tỏ dấu hiệu cho thấy họ muốn đối thoại. Song tổ chức này vẫn cam kết duy trì bạo lực và nhiều người không coi thiện chí đối thoại là nghiêm túc.


    Khi IRA gửi thư yêu cầu đối thoại tới John Major, Thủ tướng Anh đã không coi đó là dấu hiệu đáng mừng vì nó xảy ra đúng lúc một vụ tấn công bằng lựu đạn nhằm vào phòng nội các của ông tại phố Downing. Sự chấm dứt các chiến dịch quân sự của IRA năm 1994 là một bước tiến lớn nhưng chỉ sau đó 2 năm, họ lại quay về bạo lực với vụ đánh bom bến tàu Canary vì lý do chính phủ Anh không chịu đối thoại.

    Khi Tony Blair lên cầm quyền năm 1997, thời kỳ ngừng bắn thứ 2 được thực hiện. Nhưng kể cả sau Thoả thuận ngày thứ 6 tốt lành được ký kết năm 1998, IRA vẫn thỉnh thoảng tiến hành những vụ sát hại, cướp nhà băng.

    Có thực tế này một phần vì chính phủ Anh và Ai Len tin vào thành ý của Adams và McGuinness, cho rằng IRA cần có thời gian, sự an ủi để chuyển sang hoạt động về chính trị.

    Trước tuyên bố ngày hôm qua, Thủ tướng Blair đã bày tỏ sự hoan nghênh và hy vọng tiến trình hoà bình sẽ được phục hồi. Song một số lãnh đạo phe đối lập và Ngoại trưởng Bắc Ai Len Peter Hain thì vẫn cho rằng cần phải thận trọng: "Còn một quãng đường dài phải đi trước khi đạt được một giải pháp chính trị".

    10 năm gian nan

    31/8/1994: Ngừng bắn

    Sau tuyên bố của Phố Downing và những cuộc tiếp xúc với chính phủ của Thủ tướng John Major, IRA đã tạm ngừng cuộc đấu tranh vũ trang kéo dài 25 năm.

    9/2/1996: Đánh bom Bến tàu Canary

    Sau các cuộc tấn công nhằm vào trung tâm thủ đô London và Manchester, bạo lực tiếp diễn. Uy tín chính trị của lãnh đạo IRA Sinn Fein ngày càng tăng.

    20/7/1997: Ngừng bắn mới

    Sau chiến thắng của Tony Blair, một xung lực mới cho tiến trình hoà bình Bắc Ai Len đã xuất hiện, dẫn tới Thoả thuận ngày thứ 6 tốt lành vào năm 1998.

    30/4/1998: Sau Thoả thuận ngày thứ 6 tốt lành

    IRA từ chối chấm dứt hoạt động nhằm tăng sức ép đối với chính phủ và các lãnh đạo phe Hợp nhất.

    6/5/2000

    Đột phá mới dẫn tới cuộc thanh sát các kho vũ khí của IRA lần đầu tiên

    9/8/2001

    Các tuyên bố do IRA đưa ra làm người ta nghĩ nhóm này sẽ sớm ngừng hoạt động. Song các thành viên theo chủ nghĩa Hợp nhất đã phản đối và Quốc hội Bắc Ai Len bị hoãn.

    14/8/2001: Rút lại đề xuất

    Việc rút lại đề xuất ngừng hoạt động là một bước lùi trong tiến trình hoà bình. Nó phản ánh sự phẫn nộ của người Bắc Ai Len.

    16/7/2002: Kỷ niệm lần thứ 30 các vụ đánh bom ngày thứ 6 đẫm máu

    Chịu áp lực phải xin lỗi nạn nhân của vụ thảm sát

    30/10/2002: Ngừng hợp tác trong quá trình giải tán

    Đây là hành động đáp trả lại việc ngừng giải tán sau khi có tiết lộ về một nhóm gián điệp IRA tại Stormont. IRA nhấn mạnh lệnh ngừng bắn vẫn tiếp tục.

    6/5/2003

    IRA đưa ra văn bản dự thảo về chấm dứt xung đột vũ trang. Gerry Adams tuyên bố IRA đã "hoàn toàn có mục đích hoà bình".

    21/10/2003: Tái khởi động hợp tác

    Đây là động thái đáng kể nhất trong quá trình giải tán. Tướng John de Chastelaine, người giám sát tiến trình không đưa ra chi tiết về vấn đề vũ khí, khiến những người theo phái Hợp nhất phẫn nộ.

    9/12/2004

    IRA đồng ý cho phép các linh mục chứng kiến việc giải tán, thoả thuận bị đình trệ do vấn đề chứng cứ hình ảnh. Vụ sát hại Robert McCartney và vụ cướp nhà băng Belfast đã tác động đáng kể tới tiến trình này, mà thủ phạm tình nghi là IRA.

    2/2/2005

    IRA do chịu sức ép đã cực lực chỉ trích London, Dublin và phái Hợp nhất dân chủ.

    • Huyền Trang(Tổng hợp)

    Việt Báo
    Ý kiến bạn đọc

    Viết phản hồi

    Nhận xét tin Quân đội Cộng hoà Ai Len: Giã từ vũ khí

    Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Quân đội Cộng hoà Ai Len: Giã từ vũ khí bằng cách gửi thư điện tử tới vietbao.vn. Xin bao gồm tên bài viết Quan doi Cong hoa Ai Len Gia tu vu khi ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Quân đội Cộng hoà Ai Len: Giã từ vũ khí ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề Tìm Hiểu của chuyên mục Thế Giới.

    Bài viết mới:

    Các bài viết khác:

       TIẾP THEO >>
    VIỆT BÁO - THẾ GIỚI - TÌM HIỂU