Cải tổ - thách thức thiên niên kỷ của LHQ

Thứ tư, 01 Tháng mười 2003, 10:42 GMT+7
  • Cai to thach thuc thien nien ky cua LHQ
    Đại Hội đồng Liên hợp quốc.

    (TS) Trong phiên họp Đại Hội đồng LHQ lần thứ 58 ở New York mới đây, tất cả 191 quốc gia thành viên đều nhất trí rằng, LHQ đã không hoàn thành sứ mạng của mình và cần phải thay đổi. Song, một lần nữa, vấn đề thay đổi như thế nào lại gây chia rẽ sâu sắc. Tổng thư ký LHQ Kofi Annan cho rằng, việc cải tổ định chế này là một thách thức quyền lực quan trọng nhất từ trước đến nay.

    Cấp thiết

    Trong phiên họp Đại Hội đồng lần 58 tại New York hôm thứ ba tuần trước, Tổng thư ký (TTK) LHQ Kofi Annan đã kêu gọi các nước thành viên tiến hành cải tổ sâu rộng LHQ. Ông cũng đề xuất thảo luận về tiêu chuẩn thông qua việc sử dụng vũ lực sớm để đối phó với các nguy cơ nhất định như các nhóm khủng bố vũ trang và vũ khí hủy diệt hàng loạt. Ý tưởng này có thể sẽ buộc Mỹ trở lại tầm kiểm soát của LHQ.

    Mục đích của cải tổ là nhằm ngăn chặn cái mà ông Annan gọi là một sự gia tăng việc sử dụng vũ lực đơn phương và bất hợp pháp trong tương lai. Một trong những cải tổ rõ rệt nhất là mở rộng HĐBA, bao gồm các quốc gia lớn từ châu Á, châu Phi và châu Mỹ La Tinh và châu Âu. Việc mở rộng đã bị trì hoãn trong nhiều năm vì những bất đồng về việc sẽ đưa nước nào vào Hội đồng Bảo an (HĐBA). Đã có những kêu gọi tăng cường sức mạnh của Đại Hội đồng LHQ và các ủy ban kinh tế của LHQ. Nhưng cải tổ HĐBA vẫn là vấn đề chủ chốt.

    Có thể nói, chưa bao giờ, việc cải tổ lại đặt ra cấp thiết như lúc này. Và chưa bao giờ tầm ảnh hưởng của LHQ đối với an ninh và hoà bình thế giới lại thể hiện rõ như lúc này.

    Trong lúc này, giới lãnh đạọ quốc tế vẫn tiếp tục nhấn mạnh đến vai trò chính của LHQ , cả ở Iraq lẫn ở trên trường quốc tế nói chung. Tổng thống Nga Vladimir Putin cho rằng, chỉ có sự tham dự trực tiếp của LHQ trong công cuộc tái thiết tại Iraq mới cho phép dân chúng nước này quyền tự định tương lai của mình.

    Ông Putin nhấn mạnh đến vai trò trung tâm của LHQ trên trường quốc tế nhất là trong lãnh vực hoạt động tập thể. Đã có một cuộc tranh luận về việc làm thế nào để LHQ có thể đối phó với hành vi quân sự đơn phương trong tương lai. Ngoài ra, Đại Hội đồng đã́ bàn về việc trong hoàn cảnh nào thì LHQ có thể cho phép một cuộc tấn công phủ đầu.

    Tất cả những cuộc bàn luận này có vẻ chỉ mang lý thuyết khi mà sự hiện diện của LHQ ở Iraq chỉ còn có khoảng 10 người. Trong phiên họp, Thủ tướng Ấn Độ Atal Bihari Vaijpayee kêu gọi LHQ đóng một vai trò tối quan trọng trong tiến trình tái thiết chính trị và kinh tế của Iraq. Ngoại trưởng Anh Jack Straw thì cho rằng, ông hy vọng nghị quyết mới của HĐBA sẽ tăng cường vai trò của LHQ. Tuy nhiên, tại Iraq, LHQ không thể hoàn thành được nhiệm vụ nếu không có nhân viên quốc tế chứ chưa nói đến chuyện mở rộng vai trò.

    Bất đồng kinh niên

    Cai to thach thuc thien nien ky cua LHQ

    LHQ chưa hoàn thành sứ mạng gìn giữ hoà bình và an ninh thế giới.

    Ông Annan kêu gọi Hội đồng tập trung chú ý vào cuộc khủng hoảng của chính LHQ ngày càng trầm trọng bởi chia rẽ về cuộc chiến Iraq, nhằm cải tổ và hoàn thiện định chế lớn nhất hành tinh này. Với mục đích đó, ông Annan đã gửi thư cho lãnh đạo các nước yêu cầu họ tham dự vào phiên họp cấp bộ trưởng của Hội đồng, bắt đầu vào ngày 23/9. Tổng thống Mỹ và Pháp hai đối thủ chính trong cuộc chiến Iraq - đã để tâm đến lời kêu gọi của ông Annan, song Thủ tướng Anh Blair thì không.

    Trong bài phát biểu trước Đại Hội đồng, ông Annan chỉ trích, các nước đã mở ra các cuộc tranh luận "cũ rích và chẳng đi tới đâu" về những vấn đề chẳng hề liên quan đến nhân loại. Tất cả những vấn đề đó đều được quyết định bởi Hội đồng Bảo an (HĐBA) - với đại diện của chỉ 5 trong số 191 quốc gia - trong khi đó 15 thành viên HĐBA đang cố tiến tới một thoả thuận về cải tổ. Song, như đánh giá ông Annan, hội đồng hiện nay là thiếu tính pháp lý, đặc biệt trong mắt các nước đang phát triển. Các nước này cho rằng, cơ cấu thành viên của hội đồng là lỗi thời và còn nhiều hạn chế, một cơ cấu vẫn còn nặng về phản ảnh tương quan địa chính trị vào thời điểm LHQ được thành lập, cuối Thế chiến II. Chỉ có 5 nước, Mỹ, Trung Quốc , Anh và Nga - có ghế thường trực và quyền phủ quyết trong HĐBA, trong khi 186 thành viên LHQ khác phải thay phiên nhau ngồi 10 ghế còn lại, và không thể phủ quyết đối với quyết định của Hội đồng.

    Thất bại trong việc giành được sự hậu thuẫn của HĐBA trong cuộc chiến Iraq, ông Bush giờ đây lại cố thuyết phục hội đồng ủy nhiệm cho liên quân tại Iraq hiện nay, tức biến lực lượng này thành lực lượng đa quốc gia với hy vọng sẽ khuyết khích nhiều nước viện trợ quân sự và tài chính hơn nữa. Nhưng ngay cả khi hội đồng tán thành thông qua nghị quyết này thì tình trạng thiếu tính pháp lý của HĐBA hiện nay rất có thể sẽ khiến cho nghị quyết đó không thể phát huy hiệu quả.

    Đòi ghế trong HĐBA

    Những quốc gia có mật độ dân lớn nhất thế giới, từ nước giàu như Nhật Bản, Đức tới những nước đang phát triển như Ấn Độ hay Brazil, phần lớn thời gian đều không có mặt trong HĐBA. Do đó, các nước này có mặc cảm bị gạt ra ngoài lề những quyết định của LHQ.

    Nhật Bản lập luận, không có lý do gì mà một cường quốc kinh tế lớn thứ hai thế giới lại không được đóng góp tiếng nói của mình vào những quyết định có ảnh hưởng tới nền kinh tế toàn cầu. Ấn Độ cũng có lý do của mình: nước này là đại diện cho các nước châu Á đang phát triển.

    Anh và Pháp cho biết, họ muốn Đức cần được trao ghế thường trực. Song đối với một số nước, sẽ là hợp lý nếu EU có 1 đại diện thay vì 3 nước trên. Theo họ, điều này sẽ giúp cho hội đồng trở nên bớt cồng kềnh hơn. Song cả Anh và Pháp đều không ai chịu rời chiếc ghế của mình.

    Về phần mình, ông Annan cho rằng, nếu HĐBA không củng cố tính hợp pháp thì càng ngày càng có nhiều nước tự trao cho mình quyền hành động đơn phương chống lại những nước mà họ cho là mối đe doạ của mình, và do đó, mối đe doạ tới an ninh toàn cầu ngày một lớn.

    Có hay không quyền phủ quyết?

    Cai to thach thuc thien nien ky cua LHQ
    Chưa hết bất đồng về cải tổ.

    Tất cả các nước (bao gồm cả 5 nước thành viên thường trực) đều khẳng định, họ ủng hộ đề xuất mở rộng HĐBA. Tuy nhiên, trong báo cáo của mình, Tổng thư ký Annan lại phàn nàn, sau 10 năm bàn bạc, tổ soạn thảo phương sách cải tổ đã không đạt được một tiến bộ nào. Họ chưa thể đi tới nhất trí về việc chọn ra thành viên thường trực mới, và nếu chọn ra được thì nước đó có nên được hưởng quyền phủ quyết hay không. Có nhiều khó khăn khác nhau. Đơn cử, Pakistan sẽ nổi cơn thịnh nộ nếu Ấn Độ được trao ghế (vì điều này cũng có nghĩa trao quyền cho Ấn Độ phát triển vũ khí hạt nhân); hay Argentina và Mexico phản đối việc Brazil giành ghế; và Nam Phi và Ai Cập sẽ điên tiết nếu Nigeria trở thành thành viên thường trực...

    Quyền phủ quyết của 5 nước thường trực từ lâu đã gây ra nhiều khó khăn cho HĐBA khi muốn đi tới một quyết định nào đó. Một giải pháp được đề xuất nhiều nhất là không nước nào có quyền phủ quyết, thay vì đưa ra phủ quyết đối với bất kỳ một thành viên thường trực mới nào. Song, đối với Nga, điều này là không thể chấp nhận bởi quyền phủ quyết của họ là một trong số lý do khẳng định ảnh hưởng của mình.


    Một số nước đặt câu hỏi liệu các ứng cử viên giữ ghế thường trực trong HĐBA có nên được giao theo trọng trách của nước đó hay không. Các thành viên thường trực có thể sẽ đứng ra chịu trách nhiệm những cuộc xung đột lớn trên thế giới. Những muốn thế, họ cần có kinh nghiệm. Một số ứng cử viên nặng ký như Brazil lại chưa quen với sứ mạng này. Vậy, liệu các thành viên mới hoặc có làm tăng nguy cơ an ninh toàn cầu hoặc đứng ngoài cuộc vì sợ làm mếch lòng một nước nào đó hay không? Và cuộc cải tổ vì thế sẽ trở nên vô nghĩa?

    Hạn chế số thành viên, nên chăng?

    THÀNH VIÊN VÀ CHỦ TỊCH HĐBA NĂM 2003

    Tháng

    Chức chủ tịch

    Kết thúc nhiệm kỳ

    1

    Pháp

    Thường trực

    2

    Đức

    31/12/04

    3

    Guinea

    31/12/03

    4

    Mexico

    31/12/03

    5

    Pakistan

    31/12/04

    6

    Nga

    Thường trực

    7

    Tây Ban Nha

    31/12/04

    8

    Syria

    31/12/03

    9

    Anh

    Thường trực

    10

    Mỹ

    Thường trực

    11

    Angola

    31/12/04

    12

    Bulgaria

    31/12/03

    Cameroon

    31/12/03

    Trung Quốc

    Thường trực

    Chile

    31/12/04

    Các nước Angola, Chile, Đức, Pakistan và Tây Ban Nha bắt đầu nhiệm kỳ thành viên 2 năm từ 1/1/2003

    10 thành viên luân phiên HĐBA do Đại Hội đồng bâu ra, mỗi nước có nhiệm kỳ 2 năm.

    Ngoài ra, một câu hỏi khác cũng được đặt ra về uy tín của LHQ trong việc ngăn chặn chiến tranh và nạn diệt chủng. Năm 1999, ông Annan từng chỉ trích các thành viên LHQ về việc ngăn chặn nạn diệt chủng của người Tutsis ở Rwanda năm 1994 và nạn thảm sát người Hồi giáo Bosnia ở Srebrenica năm 1995. TTK LHQ đồng thời kêu gọi các nước thành viên tán thành kiện toàn năng lực gìn giữ hoà bình của LHQ nhằm tổ chức này có thể phản ứng nhanh nhạy và hiệu qủa hơn. Các nước đều tán thưởng đề xuất này, kêu gọi các nước thành viên, đặc biệt là các thành viên HĐBA, đóng góp thêm quân, khí tài và tiền cho lực lượng mũ nồi xanh. Song trong bản báo cáo năm nay, ông Annan đã mở rộng đối tượng kêu gọi ra toàn Đại Hội đồng: “Kết quả đạt được cho đến này vẫn chưa thể được coi là khả quan. Mặc dù cộng đồng quốc tế đã giám sát các cuộc thảm sát ở Cộng hoà Dân chủ Congo và Liberia song phản ứng của chúng ta rõ ràng là thiếu quyết đoán và chậm trễ". Hôm thứ ba tuần trước, HĐBA bắt đầu xem xét lời kêu gọi của TTK LHQ về việc gửi 15.000 quân mũ nồi xanh tới Liberia.

    Thủ tướng Blair cho rằng, thế giới không thể không có LHQ. Điều này cũng đúng với các cơ quan chuyên trách của tổ chức này. Song với cơ cấu hiện nay, LHQ có nguy cơ ngày càng xa rời vấn đề an ninh toàn cầu, như tiền thân của nó là Liên minh các quốc gia. Và sứ mạng ngăn chặn chiến tranh, diệt chủng và chế độ độc tài của nó sẽ không thể hoàn thành.

    • Lam Sơn (Tổng hợp)

    Tin liên quan:

    Hiến chương Liên Hợp Quốc
    Lịch sử phủ quyết
    Vì sao Mỹ cần LHQ tại Iraq?
    Trụ sở LHQ tại Iraq bị đánh bom
    LHQ tuyên bố tiếp tục sứ mệnh tại Iraq
    LHQ sẽ giảm số lượng nhân viên tại Iraq.
    Tổng thư ký Kofi Annan kêu gọi cải tổ HĐBA LHQ

    Việt Báo
    Ý kiến bạn đọc

    Viết phản hồi

    Nhận xét tin Cải tổ - thách thức thiên niên kỷ của LHQ

    Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Cải tổ - thách thức thiên niên kỷ của LHQ bằng cách gửi thư điện tử tới vietbao.vn. Xin bao gồm tên bài viết Cai to thach thuc thien nien ky cua LHQ ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Cải tổ - thách thức thiên niên kỷ của LHQ ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề Tìm Hiểu của chuyên mục Thế Giới.

    Bài viết mới:

    Các bài viết khác:

       TIẾP THEO >>
    VIỆT BÁO - THẾ GIỚI - TÌM HIỂU