Tết nhảy

Thứ tư, 14 Tháng hai 2007, 03:01 GMT+7
  • Tet nhay
    Các chàng trai, cô gái Dao chuẩn bị vào tết nhảy
    “Tháng nào chúng tôi cũng có tết nên Tết Nguyên đán cũng làm chỉ sơ sài thôi. Năm nay cả bản sẽ ăn tết ở nhà người khác nên tết ở nhà cũng đơn giản. Cũng có bánh chưng, thịt lợn, dưa hành nhưng không to bằng nhà người khác có tết nhảy đâu!”

    Ông Đặng Đình Điện - trưởng bản người Dao ở bản Hạ Thành, xã Tân Lập, huyện Thanh Sơn (Phú Thọ), cho hay.

    Ăn tết... quanh năm

    Theo trưởng bản Đặng Đình Điện, mỗi tháng người bản ông đều có tục ăn tết như tháng giêng ăn tết nguyên tiêu (hay gọi là rằm tháng giêng), tết hàn thực (3-3 âm lịch), tết đoan ngọ (5-5 âm lịch)... nên hầu như tháng nào trong nhà người Dao cũng có cỗ bàn linh đình và vui vẻ.

    Riêng Tết Nguyên đán thì người Dao cúng lễ khá sơ sài ở nhà vì cả bản đều phải tham dự, giúp đỡ một vài gia đình làm tết nhảy, lễ khoi tàn hay “lập tịnh cấp sắc” - một lễ nghi bắt buộc đối với đàn ông người Dao. Thế nhưng Tết Nguyên đán của người Dao kéo dài có khi đến hàng tuần, hàng tháng trời vì ba tục lệ này của người Dao thường diễn ra từ tháng chạp đến hết giêng hai.

    Cụ Lâm Thành, 86 tuổi, cho biết tục cấp sắc của người Dao có từ hàng trăm năm nay như lễ thành đinh của người dưới xuôi ngày trước. Cụ Lâm Thành cho hay năm nay gia đình cụ cũng làm lễ cấp sắc cho cháu đích tôn Lâm Văn Minh mới tròn 10 tuổi. Hỏi cụ lễ cấp sắc của Minh có to hơn lễ cấp sắc của cụ ngày xưa không, cụ Thành cười khà: “Bây giờ đủ cái ăn, cái mặc rồi chứ có phải như ngày xưa chúng tôi đâu. Hồi đó còn thực dân phong kiến nên chỉ có vài chai rượu, dăm ba con gà. Thế mà cũng có gia đình không lo nổi đâu, có người phải đến 50 tuổi mới làm được lễ cấp sắc đấy, tủi cực lắm! Năm nay làm lễ cho thằng Minh cũng đơn giản thôi, nhà sẵn gạo nếp, đủ gói một nồi bánh chưng, rượu độ mươi lít, lợn một con 50kg là cả bản say chuếnh choáng à!”.

    Trong dịp Tết Nguyên đán các bản làng người Dao ở Phú Thọ còn có tục lệ làm lễ khoi tàn. Tục lệ người Dao thờ các cụ tổ từ chín đời đổ về. Bàn thờ lớn hay gọi là “hồng lầu” bắt đầu được thờ từ ở nhà trưởng tộc. Các nhà khác chỉ được thờ bàn thờ nhỏ để cúng ma nhà, ma ngoài mà thôi. “Hồng lầu” được thờ luân phiên mỗi nhà trong vài năm, khi bàn giao cho nhà người khác cùng dòng họ thì phải tổ chức lễ khoi tàn.

    Các bàn thờ gốc của các họ người Dao đều có tranh thờ những con vật tổ. Như họ Lý thờ con chim cuốc, họ Triệu thờ con hươu, họ Bàn thờ con chim mỏ dài... Tuy nhiên tất cả 12 họ người Dao đều thờ chung bàn cẩu (con chó) là vật tổ của dân tộc mình. Mỗi khi nhà nào tổ chức lễ khoi tàn phải mua tranh và sắm bàn thờ mới.


    Nguồn gốc của tết nhảy

    Đây là lễ nghi độc đáo nhất của người Dao trong dịp Tết Nguyên đán. Theo trưởng bản Đặng Đình Điện, tết nhảy của người Dao nhằm luyện binh tướng (âm binh). Tương truyền xa xưa tổ tiên người Dao ở đại lục Trung Hoa khi vượt biển vào VN một số thuyền đã gặp gió bão, họ phải nhảy lên để xin thần tiên, chư phật và tổ tiên cứu giúp và xin hứa khi thoát nạn sẽ làm tết nhảy để tạ ơn.

    Mỗi năm tết nhảy thường được tổ chức ở nhà cái nên cả bản phải hiệp thương xem nhà nào được tổ chức, thường là luân phiên, bản đông người thì tổ chức tết nhảy ở nhiều nhà nên cả bản cứ luân phiên xúm lại làm giúp một nhà, vui như hội tết. Tết Nguyên đán phải kéo dài là vì thế.

    Trong tết nhảy, bà con trong gia tộc, họ hàng làng xóm mang thức ăn đồ uống đến gia đình tổ chức tết nhảy ăn tết. Trước là chúc gia chủ một năm may mắn, sau là vui hội cộng đồng, cùng ăn thịt, uống rượu và nhảy múa, hát giao duyên... Mỗi đợt múa hát có khoảng 20-40 người tham gia, càng đông càng vui.

    Thông thường mỗi lần tết nhảy như vậy, con trai, con gái trong bản có mặt đông đủ hết vì dịp này là tha hồ “đầu mày, cuối mắt” ngắm nhau rồi kéo nhau đi tình tự. Khi vào tết nhảy, tay trái người múa cầm một chiếc đóm, tay phải cầm một chiếc chuông để đánh nhịp. Vừa múa họ vừa hát những bài hát cổ xưa mô phỏng từ quá trình người Dao vượt biển vào VN, quá trình mưu sinh trên đất mới, dựng vợ gả chồng, sinh con đẻ cái trong từng gia đình nên truyền thống dân tộc, truyền thống gia đình hằng năm được ôn lại trong dịp tết nhảy.

    Ông Điện cho hay thời gian gần đây phong trào tự biên, tự diễn trong lễ tết nhảy khá xôm do có các đoàn viên thanh niên tham gia, họ đã tự sáng tác những bài hát mới như cổ vũ phong trào kế hoạch hóa gia đình, động viên thanh niên lên đường nhập ngũ, hoặc ứng khẩu cả thơ Bút Tre nên lễ tết nhảy rất vui!

    ĐỖ HỮU LỰC- VŨ ĐÌNH

    Việt Báo
    Ý kiến bạn đọc

    Viết phản hồi

    Nhận xét tin Tết nhảy

    Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Tết nhảy bằng cách gửi thư điện tử tới vietbao.vn. Xin bao gồm tên bài viết Tet nhay ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Tết nhảy ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề Mừng Xuân Mới của chuyên mục Tết.

    Bài viết mới:

    Các bài viết khác:

       TIẾP THEO >>
    VIỆT BÁO - TẾT - MỪNG XUÂN MỚI