Đối phó cúm gia cầm: Tamiflu, Relenza có phải là thần dược?

Thứ năm, 27 Tháng mười 2005, 11:30 GMT+7
  • Nhiều nước đã nhập hoặc tính chuyện sản xuất thuốc Tamiflu mà không đợi nhượng quyền để dự phòng nguy cơ đại dịch cúm gia cầm... Tamiflu có phải là thần dược? Dưới đây là bài viết của Bác sĩ Nguyễn Đình Nguyên, Viện nghiên cứu Y khoa Garvan, Sydney, Australia gởi riêng cho TS. Bài viết chỉ phản ảnh quan điểm riêng của tác giả...

    Trước sự cảnh báo dồn dập của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) về một đại dịch cúm A/H5N1 có thể xảy ra ở người, các nước đổ xô nhau đi mua Tamiflu, một loại thuốc kháng vi-rút được coi là hữu hiệu trong việc điều trị cúm A, trong đó có cúm gia cầm - về dự trữ. Do nhu cầu cao, nhưng lại chỉ có một hãng dược Roche (Thụy Sĩ) độc quyền sản xuất, nên thuốc trở nên khan hiếm. Trước sức ép nói trên, Roche tính đến việc chia sẻ bản quyền sản xuất cho một số nước khác.

    Kỳ thực, Tamiflu và Relenza - một loại thuốc "anh em" với Tamiflu - có tác dụng điều trị cúm, trong đó có cúm gia cầm A/H5N1 như thế nào, bài viết này nhằm trả lời câu hỏi cấp thiết đó...

    Tamiflu, Relenza: Chỉ mới kháng vi-rút, chưa phải đặc trị…

    Tamiflu là tên biệt dược hay tên thương mại do của một hoá dược kháng vi-rút có tên là gốc là oseltamivir. Tamiflu hiện do hãng bào chế Roche được cấp bản quyền độc quyền sản xuất. Tamiflu được chứng minh trong phòng thí nghiệm và trên lâm sàng là có khả năng ức chế được kháng nguyên bề mặt neurominidase của vi-rút cúm. Do đó trên thực tế, oseltamivir có tác dụng kìm hãm được cả vi-rút cúm A và cúm B.

    Doi pho cum gia cam Tamiflu Relenza co phai la than duoc

    Sơ đồ cấu trúc của vi-rút H5N1

    Vắn tắt về cấu trúc của vi-rút A/H5N1, là một loại vi-rút được xếp vào loại vi-rút cúm nhóm A, có cấu trúc kháng nguyên bề mặt là H5 (haemaglutinin, HA, phân nhóm phụ 5) và N1 (neuraminidase, NA phân nhóm phụ 1).

    Nguyên lý căn bản của các thuốc kháng vi-rút là không nhằm để tiêu diệt vi-rút mà chỉ có thể ngăn cản quá trình nhân lên hoặc phát triển của chúng trong cơ thể vật chủ (ở đây là người).

    Đồng cơ chế tác dụng với oseltamivir còn có một loại kháng vi-rút khác là zamanivir mà có tên biệt dược là Relenza do hãng Glaxo-SmithKline sản xuất. Tuy nhiên, thị trường lại ưa chuộng sử dụng Tamiflu hơn vì Tamiflu là thuốc viên uống, sử dụng tiện lợi; trong khi đó Relenza là thuốc hít qua mũi, nên cách sử dụng bất tiện hơn nhiều. Và cũng cần nói thêm là hiện nay trên thị trường chỉ có hai loại biệt dược này là thuốc có tác dụng ức chế kháng nguyên bề mặt neurominidase của vi-rút cúm A, B mà thôi.

    Như vậy Tamiflu, Relenza hay bất kỳ một thuốc kháng vi-rút nào khác đều là hoạt chất kháng vi-rút không đặc hiệu và càng không phải là thuốc đặc hiệu trị cúm gia cầm A/H5N1.

    Do bệnh cúm A/H5N1 ở người hiện vẫn còn lẻ tẻ, rải rác nên chưa có một thử nghiệm lâm sàng nào có thể tiến hành để nghiên cứu tác dụng của thuốc điều trị cúm A/H5N1 cho bệnh nhân. Tuy nhiên, cùng là vi-rút cúm nhóm A, nên giới khoa học và lâm sàng đã đề nghị sử dụng hiệu quả của Tamiflu và Relenza trong điều trị cúm A nói chung để áp dụng điều trị cho bệnh nhân bị nhiễm A/H5N1. Một số kết quả lâm sàng thu lại khả quan, nhưng như đã đề cập, những điều trị như thế này mới chỉ là những thử nghiệm trong những điều kiện khác nhau, chưa đủ tiêu chuẩn để trở thành một bằng chứng khoa học cho tham khảo.

    Tamiflu, Relenza: Một giải pháp tình thế

    Doi pho cum gia cam Tamiflu Relenza co phai la than duoc

    Thuốc trị cúm Relenza, một lọai thuốc kháng vi-rút tương tự như Tamiflu nhưng là dạng thuốc hít qua mũi, chớ không phải viên để uống như Tamiflu

    Trong khi một đại dịch cúm gia cầm A/H5N1 đang lan tràn trong nhóm gia cầm thông qua loài lông vũ, đã có hiện tượng vượt rào cản chủng loại lây bệnh trực tiếp sang người.

    Thế nhưng nhân loại vẫn chưa xác định được cơ chế trực tiếp lây bệnh như thế nào, mà chỉ dừng lại ở quy kết nguy cơ; mà khả năng cao nhất có thể là do tiếp xúc trực tiếp với gia cầm bị mắc bệnh. Vẫn còn nhiều câu hỏi đặt ra cho giới chuyên môn: Tại sao chỉ có một số rất ít người bị mắc bệnh, còn đại đa số những người có tiếp xúc hoặc phơi nhiễm với gia cầm bị bệnh mà không mắc bệnh?

    Việc cảnh báo một đại dịch có thể xảy ra ở người một khi có tình trạng đột biến, và A/H5N1 có thể lây lan trực tiếp giữa người và người là việc cần phải làm của giới chuyên môn.

    Để chống dịch hiệu quả, cần phải hiểu rõ đặc tính của vi-rút, chu trình lây lan, vật chủ trung gian, vật chủ cảm nhiễm. Từ đó người ta mới có kế hoạch phòng ngừa có tính cách toàn diện… Quan trọng hơn cả là phòng bệnh chủ động bằng vắc-xin; một khâu khác là điều trị dùng thuốc kháng vi-rút.

    Doi pho cum gia cam Tamiflu Relenza co phai la than duoc
    Trước nguy cơ đại dịch cúm gia cầm, để dự phòng tình huống xấu, nhiều nước đã tăng cường dự trữ Tamiflu (Ảnh minh họa từ trang web nước ngòai)

    Do đó, thuốc kháng vi-rút (Tamiflu hoặc Relenza dùng cho cúm A, B) cũng chỉ là một khâu trong chu trình phòng chống dịch bệnh mà thôi. Đó không phải hoàn toàn là phương tiện phòng bệnh chủ động, là phương tiện cứu cánh.

    Trong khi tác dụng của hai hoạt chất này trong điều trị cúm A và B chỉ mới thấy có tác dụng trên những ngưòi khoẻ mạnh thôi, còn tác dụng của nó trên trẻ em (trên 1 tuổi với Tamiflu và trên 5 tuổi với Ralenza), mà đặc biệt là người cao tuổi, tức những người có nguy cơ mắc bệnh và nguy cơ tử vong cao nhất lại chưa cho thấy hữu hiệu hơn là không dùng thuốc.

    Ngay cả đối với nhóm người có tiền sử khoẻ mạnh thì may ra dùng thuốc điều trị có thể đem lại lợi ích cho cộng đồng (làm rút ngắn thời gian biểu hiện bệnh, làm rút ngắn thời gian nghỉ việc, giảm thiểu hậu quả mất nguồn lực lao động) nhưng về phương diện từng cá thể, thì rút ngắn triệu chứng một ngày hoặc hai ngày giữa nhóm dùng thuốc và nhóm không dùng thuốc thì quả thực không có ý nghĩa lớn.

    Hơn nữa, việc xác định thời điểm dùng thuốc mới quan trọng. Các loại kháng vi-rút trong nhóm ức chế neurominidase như Tamiflu và Relenza chỉ có hiệu quả khi bệnh nhân còn ở trong thời gian mới nhiễm vi-rút, và vi-rút còn đang ở trong thời gian tăng sinh, vì thuốc chỉ có khả năng làm kìm hãm sự tăng sinh của vi-rút chứ không chữa được thương tổn một khi vi-rút đã tấn công. Do đó muốn có hiệu quả thì cần phải cho bệnh nhân dùng thuốc ngay giai đoạn mới mắc bệnh, vi-rút còn đang trong giai đoạn phát triển chứ chưa gây tổn thương thì mới mong có hiệu quả (Theo Graeme Laver và Elspeth Garman. The Origin and Control of Pandemic Influenza. Science 2001; 293: 1776-1777).


    Doi pho cum gia cam Tamiflu Relenza co phai la than duoc

    Tamiflu, thuốc kháng vi-rút chỉ có tác dụng trị triệu chứng... một giải pháp tình thế trong khi chưa có thuốc đặc trị cúm A/H5N1

    Nếu vậy, người ta lại cần phải có thêm một loại xét nghiệm sàng lọc nào đó đảm bảo nhanh, chính xác và rẻ tiền để xác định được bệnh nhân mắc A/H5N1 trong giai đoạn sớm để chỉ định bệnh nhân dùng Tamiflu hoặc Relenza đúng thời điểm để có kết quả. Và điều này vẫn còn là một thử thách lớn đối với các nhà khoa học không những về mặt kỹ thuật mà còn về hiệu quả kinh tế.

    Một khía cạnh khác cũng phải xét đến là hiện nay, người ta chỉ mới xác định được A/H5N1 chỉ mới lây trực tiếp từ vật sang người.

    Một đại dịch cúm gia cầm xảy ra ở người chỉ mới là một tiên đoán, một sự dự phòng trên nguyên tắc "phòng bệnh hơn chữa bệnh". Thế nhưng, loại vi-rút A/H5N1 chịu trách nhiệm gây cúm lây truyền giữa người với người có cấu trúc như thế nào, người ta còn chưa biết, nhưng chắc không thể giống cấu trúc A/H5N1 đang biết hiện nay.

    Trong một tình thế phải làm một điều gì đó, Tamiflu hay Relenza là các ứng cử viên thích hợp trong việc điều trị bệnh nhân mắc cúm A hoặc B nói chung. Xin lưu ý, đây là lọai thuốc dành cho “giải pháp tình thế” chứ không phải là thuốc đặc trị cho cúm gia cầm A/H5N1 ở người. Hiệu quả như thế nào, người ta chưa biết, nhưng thực tế cho thấy, tác dụng điều trị các loại cúm A nói chung vẫn có những hạn chế nhất định, chưa kể đến một khả năng kháng thuốc.

    Xem ra việc tích trữ Tamiflu với cơ số lớn nhằm dự phòng để điều trị A/H5N1 có thể là một chi phí xa xỉ cho các nước đang phát triển chăng?

    So sánh hiệu quả thuốc Tamiflu và Relenza

    Tamiflu

    Relenza

    Liều dùng 75mg/lần, mỗi ngày hai lần, điều trị trong 5 ngày.

    Tác dụng làm giảm thời gian trung bình biểu hiện triệu chứng bệnh nhân cúm

    Nhóm bệnh nhân là người trưởng thành, tiền sử khoẻ mạnh: thuốc có tác dụng giảm bớt thời gian biểu hiện triệu chứng cúm là 1.38 ngày (khoảng 30 giờ)

    Nhóm bệnh nhân nguy cơ cao, tuổi trên 60: Làm ngắn thời gian biểu hiện cúm có nửa ngày (10 giờ), và dao động khá lớn, có những người dùng thuốc thì lại có triệu chứng kéo dài hơn (gần 1 ngày) so với những người không dùng thuốc mà thôi.

    Nhóm trẻ em (1-12 tuổi): nhóm được dùng thuốc làm giảm nhẹ triệu chứng trung bình khoảng 21.5 giờ (dao động từ 8 đến 36 giờ) so với nhóm không dùng thuốc.

    Kết quả cũng không cho thấy Tamiflu có hiệu quả tốt hơn ở mọi nhóm tuổi bệnh nhân có kết quả xét nghiệm dương tính với cúm.

    Liều dùng 10mg/lần, mỗi ngày 2 lần, điều trị trong 5 ngày.

    Tác dụng làm giảm thời gian biểu hiện triệu chứng:

    Nhóm người khoẻ mạnh: Những người dùng thuốc có thời gian trung bình giảm triệu chứng là 19 giờ (dao động 8 đến 32 giờ) so với nhóm người không dùng thuốc.

    Trên nhóm trẻ em trên 5 tuổi: Thời gian làm giảm triệu chứng trung bình là 1 ngày (dao động 12 giờ đến 30 giờ) ở nhóm dùng thuốc so với nhóm không dùng thuốc.

    • Nguyễn Đình Nguyên
    Việt Báo
    Ý kiến bạn đọc

    Viết phản hồi

    Nhận xét tin Đối phó cúm gia cầm: Tamiflu, Relenza có phải là thần dược?

    Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Đối phó cúm gia cầm: Tamiflu, Relenza có phải là thần dược? bằng cách gửi thư điện tử tới vietbao.vn. Xin bao gồm tên bài viết Doi pho cum gia cam Tamiflu Relenza co phai la than duoc ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Đối phó cúm gia cầm: Tamiflu, Relenza có phải là thần dược? ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề Tin Sức Khỏe của chuyên mục Sức Khỏe.

    Bài viết mới:

    Các bài viết khác:

       TIẾP THEO >>
    VIỆT BÁO - SỨC KHỎE - TIN SỨC KHỎE