Cắm Muộn, đất vàng 'hai không'

07:34 05/05/2004
Bấm ngay
Đăng Ký xem video hay mới nhất

Những năm cuối cùng của thế kỷ trước, Cắm Muộn (huyện Quế Phong, Nghệ An) chìm trong cơn sốt vàng. Con sông Nậm Quàng chảy qua Cắm Muộn vốn hiền hoà đỏ ngầu màu đất đá thải ra từ bãi vàng. Cơn sốt chìm xuống, dân đào vàng rút đi để lại những hầm hố tan hoang, làng bản tơi bời. Đất vàng Cắm Muộn đã vắt mình sang thế kỷ khác mà vẫn mang danh ""đất vàng hai không""...

Cam Muon, dat vang ''hai khong''

Cối xay nước vẫn được dùng từ xa xưa...

Truyền thuyết đất ""vàng vui""

Tôi cuốc bộ theo trưởng bản Cắm (xã Cắm Muộn) Lô Văn Le xuống một khe nước gần chân núi. Le đãi vàng trong một chảo gỗ trong ánh chiều gần tàn. Trong chảo là li ti những vảy vàng. Le bảo chỗ này bán được khoảng 5.000-10.000 đồng. Anh đổ chỗ vàng vừa đãi được xuống khe nước và phủi tay giải thích: "Xã đã có quy định cấm đãi vàng ở khe nước gần bản từ lâu rồi...".

Tôi lại tìm đến nhà một vị già làng ở bản Cắm để hỏi thăm sự tích về địa danh Cắm Muộn. Già làng không nghe, không nói được tiếng phổ thông. Người dẫn đường trở thành một phiên dịch bất đắc dĩ. Già làng ngồi xếp bằng, vừa kể chuyện vừa liên tục rít thuốc. Câu chuyện cứ thế đi vào huyền bí, đung đưa theo khói thuốc...

... "Ngày xưa, người Khơ Mú giàu lắm, họ ở trên núi. Còn người Thái nghèo hơn ở dưới thung lũng. Một hôm có đoàn người Thái lên thăm người Khơ Mú, người Khơ Mú giết gà lột da để thiết đãi. Đến khi người Khơ Mú xuống thăm người Thái thì người Thái lấy da rắn tiếp khách. Người Khơ Mú vì ăn phải da rắn nên vi phạm luật tục của tổ tiên dẫn đến mùa màng thất bát đành phải bỏ đi. Trong đoàn người Khơ Mú dắt díu nhau vào rừng, có một bà già bị ghẻ lở khắp người. Đi đến đâu bà cũng xin nghỉ lại nhưng đều bị xua đuổi. Chỉ riêng đến bản Cắm có một gia đình người Thái tốt bụng mời bà vào nhà cho ăn uống. Đêm đến bà cụ xin gia chủ một cái thùng để nằm vào đó. Sáng mai tỉnh dậy chủ nhà không thấy bà cụ đâu, chỉ thấy cái thùng đã chứa đầy vàng. Chủ nhà chạy ra cửa thì thấy bà cụ vừa đi vừa gãi, vàng cứ thế từ trên người bà rơi xuống... Từ đó vùng đất này có tên là Cắm Muộn. Cắm là vàng, Muộn là vui...".

Già làng quẳng tóp thuốc lập loè đỏ trên môi vào bếp lửa bập bùng rồi chuyển sang âm điệu bi ai, huyền hoặc: "... Tổ tiên ta ngày ấy sống trên đất vàng. Tiếng cười vui không bao giờ tắt trên bản làng. Nhưng cũng chính vàng đã đem tai hoạ đến cho mọi người. Bọn giặc ngửi thấy mùi vàng đã kéo đến đánh chiếm và bắt dân làng làm nô lệ đãi vàng. Bọn giặc có một ông thầy địa lý biết cách tìm ra mạch vàng. Điều kỳ lạ, đến tận bây giờ cứ theo các mạch vàng đó đào tiếp sẽ tìm thấy vàng. Nếu đào chỗ khác sẽ không bao giờ có...!".

Dừng lời kể, già làng lôi trong ngực áo ra một cục vàng bằng hạt ngô. Đôi bàn tay nhăn nheo trao cho tôi xem cục vàng. Già bảo đây là vật gia truyền của dòng họ mình. Thật lạ kỳ, tuy cục vàng được giữ ấm trong ngực một người ngồi ngay cạnh bếp lửa nhưng vẫn toát ra sự giá lạnh. Hơi lạnh như xông lên từ trong lòng đất. Tôi giật mình vội trao lại cho già làng, ông cười bí ẩn: "Cha ông ta đã tìm được nó trong ruột một con hổ đực...".

Cắm Muộn, đất vàng ""hai không""

"Cắm Muộn" có nghĩa là "vàng vui" nhưng đất này rất ít khi vui. Những năm cuối của thế kỷ trước, Cắm Muộn từng chìm trong cơn sốt vàng. Dân tứ xứ đổ về dựng lều trại khai thác vàng bừa bãi. Con sông Nậm Quàng hiền hoà chảy qua Cắm Muộn trở nên đục ngầu vì đất đá thải ra từ bãi vàng. Khi cơn sốt chìm xuống nhờ những nỗ lực của chính quyền địa phương, dân đào vàng rút đi để lại bao hầm hố tan hoang khắp nơi trên bản làng... Đất và người Cắm Muộn thêm nỗi buồn đau vì vàng. Chỉ có những ngọn núi đá dựng đứng bên sông Nậm Quàng từ xã xưa đến nay là vẫn trầm mặc như một tiếng thở dài xót xa cho đất vàng.

Cam Muon, dat vang ''hai khong''

Sông Nậm Quàng đang bị ô nhiễm nặng vì nạn khai thác quặng lậu ở đầu nguồn.

Ở trên đất vàng nhưng ngay cả thời điểm dân tứ xứ ồ ạt đến tìm vàng thì người Cắm Muộn vẫn không có ai lấy đãi vàng làm nghề chính. Từ bao đời nay họ duy trì sự sống trông cậy vào nương rẫy. Nhà nào ở bản Cắm cũng có chảo gỗ để đãi vàng nhưng đãi vàng chỉ như nghề "tay trái" lúc nông nhàn của người dân đất vàng. Phần lớn sức lao động của họ là dành cho những ruộng lúa nước. Dường như người bản Cắm không đặt niềm tin vào sự may rủi nằm ngay dưới chân mình. Thầy giáo Lô Văn Bình, Hiệu phó trường PTCS Cắm Muộn là một dân gốc bản Cắm biết nhiều chuyện. Thầy Bình nói: "Kinh nghiệm cho thấy đi đãi vàng nuôi bản thân thì đủ nhưng nuôi gia đình thì bấp bênh lắm, khi được khi không mà...".

Nhưng những ruộng lúa không phải năm nào cũng cho mùa màng trĩu hạt. Nào hạn hán. Nào thiên tai vây quanh. Cả xã chỉ có trên dưới 200ha lúa nước cùng với 40ha gần như phải bỏ hoang vì thiếu nước tưới tiêu. Ông Lô Văn Nhàn, Chủ tịch xã Cắm Muộn bức xúc về vấn đề nước tưới và nước sinh hoạt cho bà con hơn là chuyện Cắm Muộn có vàng hay không. 40 ha lúa nước thiếu... nước nằm ở bản Moòng. Để tưới tiêu cho diện tích này thì phương pháp tối ưu là dẫn nước từ khe Quỳ. Cán bộ xã tính sơ sơ tổng kinh phí hết gần 500 triệu đồng. Tổng số dự toán không lớn nhưng năng lực của công trình rất lớn. Lãnh đạo Cắm Muộn than thở: "Có khả năng khắc phục, nhưng không được đầu tư...!".

Cán bộ xã bảo đã nhiều năm nay xã Cắm Muộn kiến nghị với cấp trên về vấn đề vừa thiếu diện tích sản xuất lại vừa thiếu nước canh tác dẫn đến tình trạng tranh chấp nước trong nội bộ nhân dân. Ông Bí thư Đảng uỷ xã trăn trở: "Từ thời ông Nguyễn Văn Hành còn là Bí thư Huyện uỷ Quế Phong đã trực tiếp vào kiểm tra thực tế tình trạng ruộng phơi khô nứt nẻ tại Cắm Muộn. Tuy nhiên, đến nay ông Hành đã chuyển qua giữ chức Phó chủ tịch tỉnh Nghệ An được vài năm mà tình hình vẫn... rứa!".

Câu chuyện ở đất vàng Cắm Muộn được tiếp tục về nước sinh hoạt của dân bản. Khác với vấn đề nước canh tác, Cắm Muộn đã từng được Nhà nước đầu tư xây dựng các công trình bể chứa và đường ống dẫn nước. Tuy nhiên, đến nay tất cả các công trình đều hư hỏng, không thể sử dụng. Hai vị Bí thư và Chủ tịch xã tỏ vẻ xót xa cho biết công trình trên ước tính hết gần một tỷ đồng. Mặc dù không có văn bản chính thức nhưng các vị lãnh đạo Cắm Muộn khẳng định: "Đây là công trình của Nhà nước và nhân dân cùng làm. Của Nhà nước hết gần 600 triệu bao gồm xi măng, sắt thép, đường ống và của dân hết gần 300 triệu đồng với những đóng góp cát sỏi, vận chuyển nguyên vật liệu vào chân công trình...". Thế mà thời gian sử dụng công trình này không được bao nhiêu!

Quanh chuyện bể chứa và ống dẫn nước ở Cắm Muộn bà con còn thấy cả một đoàn cán bộ huyện vào kiểm tra chất lượng công trình khi nó đã... hư hỏng. Đoàn kiểm tra gói những mảnh vụn vỡ ra từ công trình mang về kiểm tra. Cho đến nay, chính quyền và bà con Cắm Muộn vẫn chưa nhận được kết luận chính thức về vụ việc trên. Và rồi tại một cuộc họp cấp huyện, đại diện xã Cắm Muộn đã chất vấn về công trình nước sinh hoạt này. Vấn đề được đặt ra là... đầu tư lại để khỏi lãng phí những đường ống dẫn nước vẫn nằm nguyên dưới lòng đất Cắm Muộn. Ông Trưởng Phòng công nghiệp và xây dựng cơ bản huyện thẳng thắn nói công trình không được đầu tư nữa!

Cam Muon, dat vang ''hai khong''

Những cánh đồng Cắm Muộn đang chờ nước

Đặc biệt, là vùng đất vàng nhưng hiện tại người ta đang gọi Cắm Muộn là xã... ""hai không"". Không có điện lưới. Không có các công trình nước tưới tiêu cũng như nước sinh hoạt. Ngoài ra, đường giao thông từ trung tâm thị trấn Quế Phong vào đến Cắm Muộn không thể đi được vào mùa mưa. Đây được xem là một trong những con đường... tồi tệ nhất tỉnh Nghệ An vào thời điểm này. Rồi chuyện con sông Nậm Quàng chảy qua Cắm Muộn đang bị ô nhiễm nghiêm trọng trong khi nó là nguồn nước sinh hoạt chủ yếu của bà con. Trước đây con sông Nậm Quàng đục ngầu 5 năm liền không chỉ vì khai thác vàng mà còn bởi một xí nghiệp khai thác thiếc ở đầu nguồn luôn xả nước thải thẳng ra sông. Hiện nay xí nghiệp này đã có bể lọc nhưng ít nhất một tháng một lần con sông vẫn đục do nước thải từ khai thác thiếc.

"Vàng" mắt chờ nước

Làm gì để khắc phục vấn đề ""hai không"" của Cắm Muộn? Chủ tịch xã Lô Văn Nhàn tâm sự: ""Tôi đã từng nuôi tham vọng đắp một cái đập nước ở bản Cắm. Vừa là trữ nước tưới ruộng, vừa làm thuỷ điện. Nhưng nếu đắp đập thì ngập hết bản Cắm và ruộng lúa nên chưa dám quyết định. Thực ra, có một đoàn địa chất vào khảo sát vàng ở Cắm Muộn. Lúc về họ nói rằng tôi nên vay tiền đắp đập ở đó, khi đào đập xuống khoảng 5m là không mất tiền nữa. Cứ xuống 3m là có vàng vụn. Từ 5-7m là có cỡ phân trở lên. Cứ cho khai thác cũng đủ tiền đắp đập... ". Trong tâm sự của ông Nhàn, tôi lờ mờ hiểu được sự bất lực của một chủ tịch xã vùng sâu sát biên giới, nơi mà trình độ dân trí nói chung còn ở mức rất hạn chế.

Nhiều người dân Cắm Muộn nói, ở trên đất vàng nhưng họ vẫn chưa thực sự vui! Họ đang phải... "vàng mắt" chờ đợi niềm vui đến với mình. Niềm vui không phải đến từ vàng! Bởi người Cắm Muộn không coi trọng việc đãi vàng bằng việc nương rẫy, lúa nước.

  • Võ Văn Thành
Việt Báo
contentlength: 14755
Chia sẻ
Bấm ngay
Đăng Ký xem video hay mới nhất

TIN Phóng Sự NỔI BẬT

Vượt chốt kiểm dịch, gà lậu "chạy vù vù" ra ngoại thành tiêu thụ?

Để chặn gà nhập lậu cơ quan chức năng đã lập hệ thống chốt kiểm dịch, kiểm soát trên các ngả đường dẫn vào Thủ đô. Tuy nhiên giới thương lái hàng ngày vẫn tuồn được cả tấn gà nhập lậu ra ngoại thành.

Bài được quan tâm

VẤN ĐỀ PHóNG Sự NÓNG NHẤT

Cam bay da cap

Cạm bẫy đa cấp

Với tỉ suất sinh lời trong mơ, đầu tư 9,3 tỉ đồng, thu về hơn 450 tỉ đồng, không chỉ đối tượng là nông dân, người già mà “máy..