Bản tường trình từ vùng đất cổ

Thứ hai, 29 Tháng mười hai 2003, 06:04 GMT+7
  • Ban tuong trinh tu vung dat co
    Một trong rất ít cây thị cổ thụ ngàn năm còn sót lại sau đền Cửa Gan
    Chúng tôi lên tới đỉnh cao nhất của rú (núi) Cửa Gan khi trời vừa hửng sáng. Từ trên cao phóng tầm mắt xuống dưới thấy giữa cánh đồng lúa mượt mà nổi lên một dải đất có hình như con rồng uốn khúc. Trên lưng rồng thấp thoáng những vườn cây ăn quả, ẩn hiện dưới tán lá xanh là những ngôi nhà mái đỏ, tường vôi. Đó chính là vùng đất cổ Quỳnh Hoa thấm đẫm màu sắc huyền thoại...

    Cổ vật rời làng

    Theo chân anh Lê Văn Bình, một người dân ở xóm Hữu Vịnh trong xã, chúng tôi đi thăm những cây thị và giếng cổ ở Quỳnh Hoa (huyện Quỳnh Lưu, Nghệ An). Hiện nay ở đây vẫn còn ba cây thị cổ thụ, có đường kính thân khoảng 2m, cao trên 10m, tán lá rộng phủ rợp cả một diện tích gần 200m2.

    Địa bàn phân bổ giếng cổ ở Quỳnh Hoa rất rộng, nhưng nhiều nhất tập trung ở hai thôn Phú Mỹ và Hữu Vịnh. Trước đây có gần 100 giếng, được đào theo sơ đồ như sau: cắt ngang trục đường chính giữa làng có chừng 20 hàng giếng, hàng nọ cách hàng kia 120m và mỗi hàng như vậy có khoảng năm giếng.

    Đứng bên giếng Am ở cánh đồng phía sau làng, anh Bình cho chúng tôi biết: “Các giếng ở đây được xây bằng đá vôi, đoạn dưới đáy được ghép bằng gỗ lọi rất chắc, càng ngấm nước càng bền. Điều đặc biệt là các giếng này không bao giờ cạn nước, kể cả những năm nắng hạn gay gắt”.

    Cũng như những giếng cổ khác ở Quỳnh Lưu, giếng cổ Quỳnh Hoa thường gắn với câu chuyện người Tàu giấu của, giấu vàng dưới đáy giếng. Vấn đề này, theo những người am hiểu ở Bảo tàng Tổng hợp Nghệ An, liên quan đến sự có mặt của người Tàu thời kỳ Bắc thuộc và mối quan hệ của họ với hiện tượng giếng cổ độc đáo này.

    Ban tuong trinh tu vung dat co
    Ông Lê Văn Viễn ở xóm Mới dưới Cồn Đá với chiếc ấm đồng đào được sau buổi cày
    Dân xã Quỳnh Hoa có nhiều người trở nên giàu có bất thường. Ông Võ Thành Đức - chủ tịch UBND xã - vừa hút thuốc lào vừa giải thích với chúng tôi: “Họ đào được đồ cổ ấy mà”. Mọi chuyện có vẻ khá đơn giản. Đang buổi làm đồng bỗng có người vứt cày cuốc ôm khư khư vật gì đó chạy về nhà, một tuần sau tự nhiên sắm sanh đồ dùng gì đó đáng tiền thì đích thị là đã đào được cổ vật.

    Dường như dưới nền đất xã Quỳnh Hoa có cả một kho cổ vật. Bên cạnh chuyện người dân địa phương thỉnh thoảng lại đào được khi thì đôi chiếc ấm, chén lấm lem bùn đất, lúc lại mấy lưỡi rìu đồng gỉ xám đen, còn có hẳn một đội quân đông đảo không biết từ đâu đến đóng vai... mua sắt vụn lăm lăm máy dò kim loại lùng sục khắp xã.

    Chị Vũ Thị Đào - làng Phú Mỹ - kể lại: “Thời bao cấp dân làng tui không biết hết giá trị của mấy thứ đồ cổ dưới đất nhà mình, có tình cờ bắt được thì cũng đem bán đồng nát hay cho trẻ con chơi. Ngay như anh Sắc, chồng tui, có lần đào ao lấy được cả mấy chục xâu tiền đồng định bán cho đồng nát. May tui bắt giữ lại, sau bán cho đại lý thu mua cổ vật ngoài huyện được mấy triệu đồng”. Khi chúng tôi hỏi về cái gọi là “đại lý thu mua cổ vật” thì chị Đào thủng thẳng: “Là mấy ông ngoài thị trấn Cầu Giát chuyên mua cổ vật cho dân làng tui nên cứ gọi là đại lý...”(?).

    Lần theo địa chỉ chị Đào cung cấp, chúng tôi tìm ra thị trấn Cầu Giát (Quỳnh Lưu). Thì ra “đại lý” chỉ là một quán nước bình thường, thế nhưng bất cứ ai có nhu cầu bán đồ cổ đến đây sẽ được cung cấp những thông tin cần thiết để có thể bán được món đồ của mình ở một địa điểm khác.


    Mặc dù đã cố lân la dò hỏi nhưng “toàn dân đeo kính”, với lại “hỏi lắm quá!” nên bà chủ quán tên Hội đã quay mặt vào nhà bất hợp tác. Chúng tôi còn biết thêm rằng bà Hội còn có con trai chuyên đi “đánh quả” đồ cổ mãi vùng biên giới phía Bắc, thường được gọi dưới cái tên là Khôi “đồ cổ” để phân biệt với một Khôi “gỗ” ở cùng khối.

    Tại trụ sở UBND xã vào buổi trưa hôm sau, chúng tôi gặp được anh Lê Văn Huy, người làng Hữu Vĩnh, đang mải mê... phơi rơm ngay trên sân ủy ban. Sau câu chuyện mào đầu dưới bóng cây thị cổ thụ, Huy cho biết cách đây chưa xa người Quỳnh Mỹ, Quỳnh Tân thường xuyên mang theo máy dò kim loại về Quỳnh Hoa để dò tìm di chỉ tiền nhân. “Thế không ai ngăn cản à?”. Tôi hỏi. “Họ làm trộm. Dân có biết cũng mô có ai dám nói”.

    Cũng theo lời Huy, có lần Hưng “cụt”, một đầu nậu ở xã Quỳnh Mỹ, về đào được chiếc chiêng đồng có đường kính lớn gần 1m, với rất nhiều hoa văn đẹp. Hưng “cụt” đã cho ông Thành (bố Huy) đến 500.000 đồng chỉ vì đã gửi xe máy tại đó. “Nghe dân Quỳnh Mỹ kể, Hưng “cụt” bán cái chiêng với giá gần 50 triệu”. Huy nhớ lại.

    Trong rất nhiều người chúng tôi đã gặp tại Quỳnh Hoa, câu chuyện về những cổ vật lặng im hàng bao nhiêu thế hệ, âm thầm ẩn chứa biết bao câu chuyện vô giá của người xưa được họ kể lại như điều rất đỗi bình thường.

    Ông Lê Văn Viễn, 60 tuổi, nhà ở xóm mới dưới chân cồn đá, lục lọi mãi trong góc bàn thờ bụi bặm mới lôi ra được cho chúng tôi xem một chiếc ấm đồng gỉ xám đen khá lớn, hình dáng kỳ lạ và thủng lỗ chỗ. “Tui định bán với giá... 30.000 đồng đó, nhưng thôi, để coi cho hay”, ông hồn nhiên nói và chúng tôi cũng tròn mắt. Cổ vật người xưa đã lấm lem và “rớt giá” đến thế kia ư? Ông Viễn còn là người “cày” được khá nhiều cổ vật ở làng này, và cũng đã bán đi khá nhiều với giá rẻ mạt như vậy.

    Còn đó nỗi niềm

    Quỳnh Hoa có ba làng cổ là Tiên Đội, Phú Mỹ và Hữu Vĩnh. Vùng đất này thuộc di chỉ Quỳnh Văn (thời kỳ đồ đá) có tuổi đến cả triệu năm, còn bóng dáng con người xuất hiện nơi đây từ hàng ngàn năm trước.

    Theo ông chủ tịch xã Võ Thành Đức, có người ở xóm 1 đã từng đào được cả thuyền độc mộc. Như vậy để biết cộng đồng người sơ khai đã từng phát triển sầm uất như thế nào ở nơi đây. Vậy mà đến hôm nay, trên nền đất tiền nhân khai phá, xã đã mở mang thành 12 xóm với 1.240 hộ và 5.692 khẩu. Toàn xã rộng 914ha, 460ha đất nông nghiệp, 141ha rừng, hầu hết đều thuộc diện đất xấu, lại nằm vào cuối nguồn thủy lợi Đô Lương và Vực Mấu nên thu nhập bình quân vẫn còn nằm ở mức 2,2 triệu đồng/đầu người/năm, thường được xếp vào top... nghèo nhất nhì huyện Quỳnh Lưu.

    Và qua bao thăng trầm, bào mòn của thời gian, khi huyền sử tìm về hiện tại qua những di chỉ, cổ vật biết nói lộ thiên, thì sự thiếu ý thức và quan tâm của người đương thời đã để người xưa một lần đi mãi, không còn có thể tìm lại được.

    Không biết rồi mai đây Quỳnh Hoa có còn là “vùng đất cổ” khi những di sản văn hóa nơi đây chỉ còn trong lời kể bậc cao niên?

    TRẦN HẢI - VÕ VĂN THÀNH

    Việt Báo
    Ý kiến bạn đọc

    Viết phản hồi

    Chủ đề liên quan: Bản tường trình từ vùng đất cổ

    Nhận xét tin Bản tường trình từ vùng đất cổ

    Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Bản tường trình từ vùng đất cổ bằng cách gửi thư điện tử tới vietbao.vn. Xin bao gồm tên bài viết Ban tuong trinh tu vung dat co ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Bản tường trình từ vùng đất cổ ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề Bài Báo Hay của chuyên mục Phóng Sự.

    Bài viết mới:

    Các bài viết khác:

       TIẾP THEO >>
    VIỆT BÁO - PHÓNG SỰ - BÀI BÁO HAY