Có thể quản lý độc quyền?

Thứ ba, 02 Tháng mười một 2004, 05:01 GMT+7
  • Ý kiến:

    Dự luật cạnh tranh đang được Quốc hội thảo luận. Dự luật này cũng được các doanh nghiệp, chuyên gia kinh tế chú ý. Ý kiến dưới đây bàn thêm về hiệu quả quản lý hoạt động cạnh tranh với những tập đoàn, tổng công ty nhà nước độc quyền.

    Theo các quyết định 90 và 91-TTg của Thủ tướng Chính phủ về chủ trương thành lập các tập đoàn kinh doanh, Chính phủ đã cho thành lập một loạt các tổng công ty và tập đoàn kinh doanh nhà nước: Tổng công ty Bưu chính viễn thông, Dầu khí, Dệt may, Hóa chất, Điện lực, Than, Thép, Ximăng...

    Nhiều tổng công ty trong số này là các doanh nghiệp (DN) độc quyền hoặc được ưu đãi đặc biệt của Chính phủ. Như vậy, về cơ bản hiện trạng độc quyền ở VN chủ yếu là độc quyền nhà nước. Các công ty tư nhân chưa có khả năng và tiềm lực kinh tế để chiếm vị trí thống lĩnh hay độc quyền trong các ngành kinh tế chính.

    Ngoại trừ các DN độc quyền, khả năng sinh lãi của các tổng công ty và tập đoàn kinh doanh thành lập theo quyết định 90, 91 không cao và tính cạnh tranh, ngoài thị trường độc quyền trong nước, của các DN này không có gì đáng kể.

    Thật ra vấn đề không có gì khó hiểu - độ lớn, tầm ảnh hưởng và vị trí của các DN độc quyền nhà nước được xây dựng trên chủ trương của Chính phủ và phí độc quyền do người tiêu dùng - không có lựa chọn nào khác - trả chứ không phải trên hiệu quả quản lý và khả năng cạnh tranh của các DN độc quyền nhà nước.

    Khi ra thị trường quốc tế, các biện pháp bảo hộ kiểu “chăn êm nệm ấm” như vậy không thể áp dụng được nữa. Muốn tồn tại, các DN phải có khả năng cạnh tranh thật sự thể hiện qua khả năng quản lý và tổ chức kinh doanh, khả năng giảm giá thành, tăng năng suất, giao hàng đúng hẹn, đảm bảo chất lượng và nhanh nhạy linh hoạt đáp ứng yêu cầu thị trường.

    Tình trạng duy trì ưu đãi cho các DN nhà nước và tài trợ cho các tập đoàn kinh doanh quốc doanh đầu tư vào các dự án không có hiệu quả kinh tế đã dẫn tới hậu quả là trong khi tỉ lệ tăng trưởng GDP của VN ở mức 7,4% thì tỉ lệ tăng trưởng kinh tế tính trên vốn đầu tư của VN (chỉ số đánh giá hiệu quả đầu tư) suy giảm khoảng 1/4 hay 25% trong các năm gần đây. Theo UNDP, trong vài năm tới nếu tiếp tục tập trung vốn đầu tư cho các DN nhà nước các ngành độc quyền thì VN không thể có đủ khả năng cung cấp các dịch vụ công cộng cho thành phố và nông thôn.

    Thật ra, cách xây dựng các tổng công ty - tập đoàn kinh doanh không có gì là mới và có thể thấy ở nhiều nơi mà điển hình ở châu Á có thể thấy tại Singapore và Hàn Quốc. Tuy nhiên tính hiệu quả và mức độ thành công trong cạnh tranh của các công ty này thì mỗi nơi mỗi khác tùy thuộc phương pháp quản lý của chính phủ các quốc gia.

    Về lâu dài các nhà kinh tế vẫn cho rằng quản lý độc quyền không hiệu quả bằng cách giải tỏa độc quyền và để thị trường tự điều tiết. Như thế, ở một mức độ phát triển kinh tế nhất định, Chính phủ càng ít can thiệp vào thị trường càng tốt.


    Có thể thấy rất rõ qua ngành viễn thông: dù Chính phủ đã tuyên bố mở cửa thị trường cho các thành phần kinh tế tham gia cạnh tranh song cho đến nay thị trường viễn thông vẫn tiếp tục bị Tổng công ty Bưu chính viễn thông và các công ty con của mình thống trị. Các công ty này áp dụng các biện pháp hạn chế cạnh tranh, áp đặt giá đối với người tiêu dùng sử dụng dịch vụ viễn thông, hạn chế các DN mới tham gia cạnh tranh. Các DN cạnh tranh bị buộc phải sử dụng mạng đường trục và các hạ tầng kinh doanh viễn thông quan trọng do VNPT quản lý và toàn quyền “ban phát” theo quyết định riêng của mình.

    Như vậy, có thể thấy Tổng công ty Bưu chính viễn thông đang sử dụng tiền vốn được Nhà nước giao và đóng góp từ người dùng viễn thông để bắt chẹt người tiêu dùng và làm biến dạng cạnh tranh trên thị trường viễn thông, thay vì phục vụ lợi ích của người tiêu dùng như mục tiêu hoạt động của một DN độc quyền tự nhiên. Rõ ràng, dù là DN nhà nước, VNPT vẫn bằng mọi cách hạn chế cạnh tranh và khiến giá cước viễn thông ở VN vẫn đang ở mức cao nhất khu vực và quốc tế. Như vậy, khi ở vị trí độc quyền, các tập đoàn kinh doanh nhà nước cũng không thua kém gì các DN độc quyền tư nhân trong việc gây thiệt hại nghiêm trọng cho người tiêu dùng và nền kinh tế, làm biến dạng thị trường cạnh tranh.

    Kinh nghiệm thực tế ở VN cũng như các quốc gia khác cho thấy các công ty độc quyền sẽ không bao giờ tự nguyện từ bỏ các đặc quyền, đặc lợi của mình trừ khi chúng bị luật pháp kiểm soát chặt chẽ và người tiêu dùng giám sát.

    Dự luật cạnh tranh qui định hoạt động của các công ty độc quyền nhà nước sẽ chịu sự quản lý về giá cả, khối lượng và chất lượng của Nhà nước; tuy nhiên về mặt hiệu quả kinh tế, đây chưa hẳn là biện pháp tối ưu do để quản lý được hết các hoạt động độc quyền nhà nước cần một cơ quan quản lý cạnh tranh cực lớn, hệ thống pháp luật hết sức phức tạp và thường xuyên có những lĩnh vực cơ quan quản lý không thể quán xuyến hết nổi.

    VN chưa ở mức độ phát triển này, song việc tính toán hiệu quả của việc quản lý nhà nước vào hoạt động cạnh tranh cần được duy trì ở mức hạn chế, tránh tình trạng để cơ quan quản lý cạnh tranh trở nên quá tải do can thiệp quá sâu vào thị trường, hay quay trở lại phương pháp quản lý bao cấp với các hoạt động kinh tế trong cơ chế thị trường. 

    PHÙNG TUẤN

    Việt Báo
    Ý kiến bạn đọc

    Viết phản hồi

    Nhận xét tin Có thể quản lý độc quyền?

    Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Có thể quản lý độc quyền? bằng cách gửi thư điện tử tới vietbao.vn. Xin bao gồm tên bài viết Co the quan ly doc quyen ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Có thể quản lý độc quyền? ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề Tin Kinh Tế của chuyên mục Kinh Tế.

    Bài viết mới:

    Các bài viết khác:

       TIẾP THEO >>
    VIỆT BÁO - KINH TẾ - TIN KINH TẾ