Phóng thích ong ký sinh ở 30 tỉnh, thành

Thứ sáu, 23 Tháng tư 2004, 12:13 GMT+7
  • Quyết định nhân rộng các "sát thủ" tí hon đối với bọ cánh cứng hại dừa liệu có gây hại cho môi trường và các sinh vật khác, ngoài bọ hại dừa?

    Ai đã ngăn dịch bọ cánh cứng?

    Trở lại câu chuyện dịch bọ cánh cứng hại dừa. Theo Trung tâm BVTV phía Nam, bọ cánh cứng (Brontispa longissima) được phát hiện lần đầu tiên khoảng tháng 4/1999 tại thị xã Sa Đéc, tỉnh Đồng Tháp. Đến năm 2002, bọ cánh cứng đã lây lan tới 30 tỉnh thành miền Trung và miền Nam và gây hại khoảng 10 triệu cây dừa. Tuy nhiên, đến cuối năm 2003, số dừa bị thiệt hại bởi bọ cánh cứng gây ra chỉ còn khoảng sáu - tám triệu cây. Điều này được xác định do nông dân phun thuốc hóa học và sử dụng một số biện pháp sinh học như thả kiến vàng, sử dụng nấm ký sinh và đặc biệt là thả ong ký sinh mới đây.

    Trong những năm qua, nhiều đơn vị nghiên cứu cùng các công ty thuốc trừ sâu lớn đã được huy động vào cuộc phòng chống bọ cánh cứng hại dừa. Công ty Thuốc sát trùng Việt Nam đề nghị sử dụng sản phẩm thuốc trừ bọ cánh cứng trong túi giấy lọc, treo lên đọt cây. Theo công ty, thuốc sẽ được phóng thích ra ngoài và tiêu diệt bọ cánh cứng hại dừa. Còn Công ty Syngenta thì đưa ra một loại thuốc thế hệ mới - Actara (do Công ty Dịch vụ BVTV An Giang phân phối). Loại thuốc này có khối lượng rất nhỏ, độc tính thấp nhưng có tính lưu dẫn cao. Chỉ cần đục ngang thân dừa, nhét thuốc vào và trám lại bằng đất sét, là có thể "tiêu diệt bọ cánh cứng hại dừa". Trong khi đó, Viện BVTV, Viện Lúa đồng bằng sông Cửu Long nghiên cứu và sản xuất một loại thuốc sinh học, sử dụng nấm ký sinh (Metarhizium anisopliae) trên cơ thể bọ cánh cứng để diệt chúng một cách từ từ.

    Bọ cánh cứng hại dừa khá mẫn cảm với các loại hóa chất cũng như các chế phẩm sinh học hiện có. Mặc dù vậy, việc tiêu diệt loài bọ cánh cứng này rất khó vì chúng chỉ cư trú và gây hại các lá ở đọt còn chưa bung. Bên cạnh đó, dừa có thân cây cao và trồng rải rác trong dân. Dưới tán dừa là nhà dân, ao nuôi tôm, nuôi cá nên khó có thể phun xịt các loại hóa chất.

    Phong thich ong ky sinh o 30 tinh thanh
    Ong ký sinh (màu đen) trên ấu trùng bọ cánh cứng hại dừa.

    Thực tế cho thấy, việc sử dụng hoá chất cũng như các chế phẩm sinh học để diệt bọ cánh cứng hại dừa đã làm giảm bớt diện tích dừa bị thiệt hại. Bên cạnh đó, cũng có thông tin cho rằng dân số loài bọ này giảm hẳn là do yếu tố... thời tiết. Tuy nhiên, lập luận này không được sự ủng hộ của các nhà khoa học, đặc biệt là những người từng đi điều tra về dịch bọ hại dừa. Đối với quy luật "lên tối đa rồi xuống" cũng không thuyết phục. Như vậy, mỗi yếu tố đều góp phần làm giảm diện tích dừa bị thiệt hại nhưng sau một thời gian, bọ hại dừa lại tái xuất hiện. Đôi lúc, tưởng chừng cuộc chiến với loài bọ này đã đi vào ngõ cụt.

    Kể từ khi thả ong ký sinh ra ngoài đồng (8/2003) cho đến nay, diện tích dừa được phục hồi tăng lên rõ rệt. Những nơi đã thả ong ký sinh chưa thấy dấu hiệu bọ cánh cứng tái phát. Tuy nhiên, việc áp dụng nhiều biện pháp để diệt bọ này như đã nói trên làm cho các nhà khoa học chưa thể kết luận "đâu tác nhân đóng vai trò quyết định".

    2005: tổng kết về "sát thủ tí hon"

    Ong ký sinh có tấn công các loài khác?

    Tiến sĩ John Noyes, Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên Anh Quốc, đã cung cấp thông tin xác nhận ong ký sinh chỉ phát triển trên con bọ hại dừa. Cho đến nay, chưa có báo cáo nào nói về hiện tượng ong Asecodes hispinarum phát triển ký sinh trên các sinh vật khác.

    Ở Tây Samoa, loài ong này được phóng thích vào những năm 1980 để trị bọ cánh cứng nhưng đến nay, chưa có ghi nhận nào về tác hại của loài ong này.

    Thông qua tài liệu và thực tế thí nghiệm, điều tra, PGS Bùi Cách Tuyến, hiệu trưởng trường Đại học Nông Lâm TP.HCM, xác nhận: "Không tìm thấy tiềm năng ảnh hưởng của ong ký sinh đến sức khỏe con người, vật nuôi cùng với các sinh vật khác (ngoại trừ bọ cánh cứng Brontispa longissima).

    Ong ký sinh (Asecodes hispinarum) là sinh vật có thể tấn công vào giai đoạn ấu trùng (tuổi 4) của bọ cánh cứng hại dừa. Một số nước trên thế giới đã sử dụng loài ong này để tiêu diệt bọ hại dừa đạt kết quả. Trong khuôn khổ Dự án hợp tác giữa Bộ Giáo dục - Đào tạo với Tổ chức Nông Lương LHQ (FAO) về “Quản lý tổng hợp bọ cánh cứng hại dừa tại Việt Nam”- TCP/VIE/2905-ĐHNL (từ tháng 12/2002 đến tháng 10/2004), Trường Đại học Nông Lâm TP.HCM đã nhập ong ký sinh Asecodes hispinarum từ đảo Samoa vào tháng 6/2003.

    Ong này được nhân nuôi và thả ngày 14/8/2003 tại tỉnhTrà Vinh, Bến Tre, sau đó tiếp tục thả ở các tỉnh, thành: Tây Ninh, TP.HCM, An Giang, Cần Thơ, Tiền Giang, và Phú Yên.

    Tại Bến Tre, 49 hộp ấu trùng ong ký sinh đã được thả ở ba xã Lương Hoà, Châu Bình thuộc huyện Giồng Trôm, và Bình Phú thuộc Thị xã Bến Tre. Qua điều tra ban đầu, loại ong ký sinh này đã nhanh chóng thiết lập được quần thể và ký sinh vào sâu non bọ hại dừa. Tỷ lệ sâu non hại dừa bị ong ký sinh là 90% ở Lương Hoà, 50% ở Châu Bình và Bình Phú. Đặc biệt, tỷ lệ hồi phục của dừa rất cao: 100% dừa ở Lương Hoà hồi phục nhanh, 95% dừa hồi phục ở Châu Bình và 50% ở Bình Phú. Từ kết quả này, ông Huỳnh Thanh Hùng, chi cục trưởng Chi cục BVTV Bến Tre đã có thông báo gởi các trạm BVTV huyện yêu cầu nuôi và phóng thích ong ký sinh đều khắp trong tỉnh.


    Ông Hùng nhận xét: "Loài ong ký sinh không chỉ quanh quẩn nơi thả mà còn phát tán mạnh với bán kính 3-4km, thậm chí có điểm xa tới 8km. Tính bình quân, ong ký sinh đã giúp phục hồi 60% số dừa ở các địa phương từng bị bọ hại dừa tấn công, nhờ vậy sản lượng trái đã tăng 1,6% so với trước đây".

    Phát triển ong F1 (đời con)

    Phong thich ong ky sinh o 30 tinh thanh
    Vòng đời ong ký sinh.

    Ngay sau vũ hóa từ xác khô của bọ cánh cứng, ong ký sinh F0 (ong bố mẹ) được cô lập bằng các capsule, mỗi capsule chứa từ một đến năm con ong. Các thao tác được thực hiện trong lồng kín.

    Ấu trùng bọ cánh cứng hại dừa (tuổi 4) được cho vào hộp nhỏ, có thức ăn và nắp đậy kín. Ong ký sinh được chuyển vào bên trong hộp chứa ký chủ qua một lỗ nhỏ ở mặt bên của hộp. Sau khi cho ong vào, dùng bông gòn để bịt chặt lỗ, không cho ong thoát ra ngoài. Dán nhãn, ghi rõ thời gian tiếp xúc và thế hệ ong. Mỗi hộp có 20 ong ký sinh/10 ấu trùng bọ hại dừa.

    Cho ong tiếp xúc với ký chủ trong vòng 24 giờ thì lấy ong ra và tiếp tục cho ong tiếp xúc với ấu trùng bọ hại dừa mới.

    Sau khi được tách riêng, ấu trùng của bọ hại dừa tiếp tục ăn một thời gian, sau khi bị ký sinh sẽ trở nên ăn ít rồi chết. Ấu trùng bị ký sinh sẽ chuyển từ màu vàng sang nâu nhạt đến nâu đậm.

    Không chỉ riêng ở Bến Tre, mà hầu hết các địa phương có phóng thích ong ký sinh trên đều thu được kết quả khả quan, nơi thấp nhất có 30% sâu non bị ong ký sinh, nơi nhiều có tới 80% ong ký sinh.

    TS Trần Tấn Việt, phó Khoa Nông học Đại học Nông Lâm TP.HCM, cho biết: "Ong ký sinh có màu đen, kích thước nhỏ khó nhìn thấy bằng mắt thường. Song chúng cũng dễ chết nếu nông dân sử dụng thuốc hóa học. Tầm hoạt động của loài ong này rất rộng. Tuy nhiên, chúng không có khả năng gây hại cho các loại cây trồng và sinh vật khác ngoài bọ cánh cứng. Những tỉnh có vườn dừa bị thiệt hại nặng nên nhanh chóng nuôi ong thả ra để tự kiểm soát. Việc dùng ong ký sinh diệt bọ hại dừa là biện pháp ổn định, bền vững, an toàn, chi phí thấp vì hiện nay nguồn ong ký sinh được cung cấp miễn phí trong khi đó muốn dùng hóa chất phải bỏ tiền ra mua".

    Qua các cuộc điều tra và qua tập huấn, nhiều nông dân tin vào biện pháp này. Một số người còn cho biết: Trước khi có kết quả như ngày hôm nay, họ hoài nghi về hiệu quả và... tác dụng phụ khi dùng ong ký sinh. Tuy nhiên, về sau, các cán bộ kỹ thuật đã giúp họ giải tỏa được điều này. Bây giờ, họ lại muốn được triển khai càng sớm càng tốt tại địa phương. Thực tế, Cục BVTV đã có yêu cầu các tỉnh có bọ hại dừa phải nhân nuôi sớm ong ký sinh. Với sự thành công này, vào tháng 12/2003 và tháng 2/2004, đoàn Hải Nam (Trung Quốc) đã cử cán bộ đến Việt Nam tham quan để tìm hiểu thêm, trước khi quyết định cũng nhập về ong ký sinh thông qua FAO.

    Được biết, cho đến nay, Đại học Nông Lâm TP.HCM đã mở hai lớp tập huấn kỹ thuật cho các tỉnh phía Nam về việc dùng ong ký sinh phòng chống bọ hại dừa. Hiện đã có 30 tỉnh, thành mang ong về nuôi. Hy vọng, việc sử dụng biện pháp sinh học phóng thích ong ký sinh để khống chế bọ cánh cứng sẽ đạt hiệu quả cao cho nông dân trồng dừa.

    Phó cục trưởng Cục Bảo vệ Thực vật (BVTV) Nguyễn Hữu Huân cho biết: "Theo báo cáo từ các Chi cục BVTV, ở những tỉnh có phóng thích ong ký sinh ngoài đồng từ năm 2003 (Bến Tre, Trà Vinh, Phú Yên, Tiền Giang... ), sâu non bọ cánh cứng bị ký sinh tự nhiên khá cao, có địa phương lên đến 80%. Loài ong ký sinh này có thể phát triển quần thể ngoài đồng, làm giảm mật độ bọ hại dừa. Ban chỉ đạo Phòng chống Dịch Bọ hại dừa có báo cáo việc này với Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, đề nghị đến giữa tháng 5/2004 sẽ chính thức phóng thích ong ký sinh đồng loạt trên 30 tỉnh, thành có bọ hại dừa gây hại".

    Theo ông Huân, dự kiến sang năm 2005, sẽ đánh giá tổng kết chung về tác dụng của ong ký sinh trên diện rộng.

    • Nam Anh

    Việt Báo
    Ý kiến bạn đọc

    Viết phản hồi

    Nhận xét tin Phóng thích ong ký sinh ở 30 tỉnh, thành

    Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Phóng thích ong ký sinh ở 30 tỉnh, thành bằng cách gửi thư điện tử tới vietbao.vn. Xin bao gồm tên bài viết Phong thich ong ky sinh o 30 tinh thanh ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Phóng thích ong ký sinh ở 30 tỉnh, thành ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề Xu Hướng của chuyên mục Khoa Học.

    Bài viết mới:

    Các bài viết khác:

       TIẾP THEO >>
    VIỆT BÁO - KHOA HỌC - XU HƯỚNG