Người dạy chữ Dao giữa rừng

Thứ bảy, 25 Tháng mười một 2006, 08:52 GMT+7
  • Tôi có anh bạn làm công tác hỗ trợ kinh tế, đền bù di dân cho đồng bào  Dao. Thi thoảng gặp anh, thấy anh cứ băn khoăn: Không biết chữ của người Dao liệu có thể bảo tồn được không? Có bảo tồn thì họ mới biết tính toán, tính lịch gieo trồng theo sách của họ. Trăn trở ấy của anh đã lây sang tôi tự lúc nào. Và điều ấy đã khiến tôi tìm về xã ái Quốc, huyện Lộc Bình (Lạng Sơn).

     

    Người đầu tiên mà tôi tìm gặp là ông Triệu Tiến Thọ, một trong những bậc cao niên và cũng là một trong số ít người còn theo đuổi con chữ của dân tộc Dao ở xã Tiến Thọ, Lộc Bình, Lạng Sơn. Ông có dáng người vạm vỡ. ở cái tuổi thất thập mà trông ông vẫn còn tráng kiện, cái nhìn sắc lẻm và nghiêm nghị khiến những người gặp lần đầu có cảm giác như ông đọc được những điều tự đáy lòng mình. Rót chén rượu, chủ và khách đã ngà ngà, tất cả những tâm huyết của ông được giãi bầy, lúc này trông ông quá đôn hậu, đôn hậu như một tiên ông giữa chốn rừng già. “Cán bộ à, cái tiếng Dao khó học lắm nhưng đã học thì không thể quên. Ta đã dạy hàng trăm học trò rồi. Cũng có đứa bỏ, ta buồn lắm, nhưng cũng có đứa rất giỏi. Ta dạy nhưng không lấy tiền, cốt là để cho bọn trẻ sau này giữ tiếng cha ông và để nó cấp sắc, tính toán lịch để làm ăn”.

     

    Người Dao có hệ thống chữ viết và triết lý rất riêng. Thông thường những dân tộc nào có nền văn hóa lâu đời mới có chữ viết riêng. Trong 54 dân tộc anh em, người Dao nằm trong số ít dân tộc có được hệ thống chữ viết. Trước đây người Dao rất trọng người có chữ, dĩ nhiên trọng người có chữ thì người dạy chữ còn được trọng vọng hơn. Họ học chữ để đọc sách cổ, để cúng bái cầu mùa, để học đạo lý làm người, quan trọng hơn là để được cấp sắc. Nói nôm na là để khẳng định vị thế của mình trong cộng đồng. Nhưng cùng với sự xoay vần của thời gian, chữ Dao ngày càng mai một. Vì nó quá khó học, vì con trẻ giờ đây còn bận với bao thứ ở trường. Và cũng còn vì các ông thầy dạy chữ ngày một ít đi. Vì thế, cái chữ Dao ở ái Quốc  có thời chông chênh như ngọn đèn trước gió. Trong hoàn cảnh ấy, ông Thọ băn khoăn lắm, nếu không ai dạy chữ Dao nữa thì con cháu sau này đọc sao được giáo lý ở đời, làm sao có thể phong sắc. Ông quyết định mở lớp dạy chữ Dao.

     

    Ông Thọ tâm sự, mỗi khi thấy học trò học viết được nét phẩy, nét mác ông lại như thấy mình trẻ lại. Có những học trò giỏi như  Đặng Văn Minh, Triệu Tiến Ngân... không những học mà còn biết đi chỉ bảo chữ Dao cho người khác, khiến ông như mở cờ trong bụng, thắp nén nhang báo với tổ tiên là cái chữ Dao vẫn còn. Dạy chữ Dao rất khó. Xưa, chỉ người có điều kiện mới dám học, họ học để làm thầy cúng, coi như một nghề mưu sinh. Nhưng giờ đây ông Thọ dạy tiếng Dao không theo cách ấy, ông phải soạn bài về tiếng, về đạo đức khuyên học trò làm những việc có ích cho mọi người. Học tiếng, học chữ là để làm người, là để cái đầu sáng ra để làm ăn thuận hơn, vì vậy ông là ông giáo “tổng hợp” của tất cả các môn học, từ cách tính lịch người Dao đến giáo lý, đạo lý làm người và cả chuyện làm ăn. Cứ thế lớp học của ông vơi rồi lại đầy, mỗi khóa học, ông Thọ lại thêm một tuổi, tóc thêm sợi bạc nhưng tâm hồn ông thì như trẻ lại nhớ những ngày mình cũng ê a đi học, cái vui hơn là con chữ của người Dao cũng từ đấy mà nối dài ra, đâu đó nơi khuất nẻo cuối trời đã văng vẳng tiếng học bài của con trẻ, chữ người Dao đang sống lại từng ngày.

     

    Đã bắt đầu ngấm men say và mệt, nhưng ông Thọ vẫn say sưa kể về việc dạy và học chữ Dao, về chút đóng góp của ông cho mọi người, đấy là điều ông không phải xấu hổ với tổ tiên. Vui câu chuyện, ông khuyên chúng tôi nên học chữ Dao biết đâu để làm báo lại hay hơn. Và ông đọc một loạt thơ bằng tiếng Dao tôi nghe không hiểu, nhưng ông thì vui. Cao hứng, ông còn mượn tôi chiếc bút và tờ giấy, viết thảo mấy chữ “Học thì lớn lên, không học không bao giờ lớn” bằng chữ Dao.

     

    Riêng điều này thì tôi hiểu.

     

    Nguyễn Đông Bắc

    VietBao.vn
    Ý kiến bạn đọc

    Viết phản hồi

    Nhận xét tin Người dạy chữ Dao giữa rừng

    Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Người dạy chữ Dao giữa rừng bằng cách gửi thư điện tử tới vietbao.vn. Xin bao gồm tên bài viết Nguoi day chu Dao giua rung ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Người dạy chữ Dao giữa rừng ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề Tin Giáo Dục của chuyên mục Giáo Dục.

    Bài viết mới:

    Các bài viết khác:

       TIẾP THEO >>
    VIỆT BÁO - GIÁO DỤC - TIN GIÁO DỤC