Chuyện đổi mới tư duy của cố Tổng Bí thư Trường Chinh

Thứ ba, 06 Tháng hai 2007, 05:04 GMT+7
  • Trò chuyện với trợ lý của cố Tổng Bí thư Trường Chinh, GS Trần Nhâm về con đường đổi mới tư duy để đi tới những quyết định lịch sử, khởi xướng cho công cuộc Đổi Mới của cố Tổng Bí thư Trường Chinh.

    > Trường Chinh - Tổng Bí thư của đổi mới

    Đi khắp các tỉnh thành để lắng nghe thực tế

    Nguyên Thủ tướng Võ Văn Kiệt đã gọi Cố TBT Trường Chinh là "Tổng bí thư của đổi mới". Là trợ lý của Cố TBT Trường Chinh từ đầu năm 1982, chắc ông nhớ nhiều về những trăn trở để đi đến quyết định mang tính lịch sử của Cố TBT trong giai đoạn "tiền đổi mới" này?

    Chuyen doi moi tu duy cua co Tong Bi thu Truong Chinh
    Giáo sư Trần Nhâm, trợ lý của cố Tổng Bí thư Trường Chinh.

    GS Trần Nhâm: Từ năm 1981, 1982 đến đại hội VI (vào cuối năm 1986) là quá trình chuẩn bị tiền đề lý luận và thực tiễn cho đường lối đổi mới. Đó là quá trình đấu tranh, cọ xát quan điểm giữa cũ và mới rất gay go, phức tạp giữa các cơ quan nhà nước, trong cả nội bộ Đảng.

    Khi tôi về làm việc với Cố TBT Trường Chinh đầu năm 1982, đất nước đang lâm vào một cuộc khủng hoảng kinh tế - xã hội trầm trọng. Bản thân tôi và anh Hà Nghiệp (trợ lý cố TBT Trường Chinh) đã đi rất nhiều nơi, đã thấy những tiếng kêu ca, phản ứng của các tầng lớp nhân dân về tình hình kinh tế quá khó khăn, về cuộc sống quá khổ cực. Nhiều thư từ, báo cáo kiến nghị từ các cấp, các ngành và các địa phương gửi về Văn phòng đồng chí Trường Chinh phản ánh những mặt tiêu cực của tình hình kinh tế - xã hội của đất nước.

    Những thông tin ấy chúng tôi đều báo cáo cập nhật với đồng chí Trường Chinh, cùng những ý kiến riêng của chính chúng tôi. Trước tình hình ấy, cố TBT Trường Chinh nhận thấy phải có một sự thay đổi. Vào một ngày cuối tháng 11/1982, ông triệu tập chúng tôi, khẳng định rằng tình hình bức xúc như thế không thể kéo dài mãi, ông đề ra hai chủ trương:

    Thứ nhất, ông muốn tập hợp một nhóm nghiên cứu gồm những người có lý luận, có thực tiễn và có tư duy mới. Nhóm gồm có 8 người, cấp tốc nghiên cứu một số vấn đề bức xúc do ông đặt ra, như vấn đề ; chính sách kinh tế mới của Lênin và việc áp dụng ở Việt Nam, rồi vấn đề cơ cấu kinh tế và cơ chế quản lý, vấn đề bước đường đi lên của Việt Nam...

    Nhóm tồn tại từ 1982 đến 1986 sau đại hội Đảng VI, làm việc với một tinh thần hăng say và có trách nhiệm. Đồng chí Trường Chinh đều tham gia các buổi sinh hoạt nhóm và gợi ra nhiều ý kiến bổ ích để chúng tôi thảo luận.

    Thứ hai, ông yêu cầu tổ chức đi thực tế để nắm vững tình hình kinh tế xã hội. Năm 1984, 1985, ông không ăn Tết ở nhà mà đi khắp các tỉnh thành từ miền Nam ra miền Bắc. Mỗi lần đi về ông và chúng tôi đều bàn bạc để rút ra những kinh nghiệm từ các tỉnh thành phố, từ đó đúc kết thành những bài học lý luận.

    Thời điểm nào thì Cố TBT Trường Chinh công khai phát biểu những ý kiến của mình, từ đó bắt đầu những cọ xát mà ông vừa nói? Phải chăng là từ hội nghị trung ương VI (khóa V)?

    "Điều tôi thấy hết sức thú vị là “tác giả” - nói chính xác hơn là chủ biên của Đổi Mới lại là một người được coi là hết sức “cứng” như đồng chí Trường Chinh.

    Tôi hiểu rằng, đồng chí đã chú ý nghe từ nhiều phía, và đặc biệt là đã coi trọng ý kiến của những cán bộ có tư duy, dám nói thật, nói rõ quan điểm của mình".

    (Nguyên Thủ tướng Võ Văn Kiệt nói về cố Tổng Bí thư Trường Chinh)

    GS Trần Nhâm: Đúng thế, tại hội nghị trung ương VI (từ 3/7 đến 10/7/1984), Cố TBT Trường Chinh bắt đầu bài phát biểu của mình về vấn đề cơ chế quản lý. Ông cho rằng nền kinh tế nước ta hiện nay đòi hỏi phải có một cơ chế quản lý năng động có khả năng bãi bỏ tập trung quan liêu, bảo thủ, trì trệ và bao cấp tràn lan.

    Ở hội nghị này, đồng chí Trường Chinh mới gióng một hồi chuông báo động, mở màn cho một thời kỳ đổi mới bắt đầu. Cả hội trường lúc đó hoan nghênh nhiệt liệt, bài nói của ông bị ngắt quãng bởi những tràng vỗ tay liên tiếp.

    Rồi đến hội nghị trung ương VII, VIII... ông đều có những bài phát biểu, tập trung vào vấn đề bãi bỏ mô hình kinh tế hiện vật và cơ chế quản lý tập trung quan liêu, bao cấp. Sau mỗi lần hội nghị trung ương, cố TBT Trường Chinh lại đi thực tế để xem nghị quyết trung ương được đưa vào cuộc sống ra sao?

    Đổi mới phải bắt đầu từ đổi mới tư duy

    Quan điểm của Cố TBT Trường Chinh là "đổi mới phải bắt đầu từ đổi mới tư duy, đặc biệt là tư duy kinh tế, từ đổi mới cơ chế quản lý - tức là từ quan hệ sản xuất". Với cương vị một Chủ tịch Hội đồng nhà nước, sau đó là Tổng bí thư, nếu theo lẽ thường thì cố TBT sẽ phải quan tâm nhiều đến chính trị chứ không phải kinh tế. Ông giải thích gì về điều này?

    GS Trần Nhâm: Phải thấy rằng ở thời điểm đó, đổi mới là đòi hỏi bức thiết của tự thân trong nước, có ý nghĩa sống còn, đồng thời cũng là xu thế của thời đại. Là người nắm vững tư duy lý luận, cố TBT Trường Chinh hiểu rằng chính tư duy lạc hậu của chúng ta đã cản trở phát triển kinh tế, khiến đất nước lâm vào cuộc khủng hoảng trầm trọng. Vậy thì muốn phát triển kinh tế ta phải đổi mới tư duy lạc hậu, bảo thủ, đổi mới "nhận thức và cách suy nghĩ". "Hãy cứu lấy giai cấp công nhân", câu nói của cố TBT Trường Chinh trong Hội nghị trung ương VIII (khóa V) đã rất nổi tiếng trong thời gian đó.


    Cố TBT Trường Chinh tìm ra cái gút của vấn đề đổi mới kinh tế là phải đột phá vào vấn đề cơ cấu kinh tế và cơ chế quản lý. Theo ông, quan hệ sản xuất và lực lượng sản xuất là hai mặt của một phương thức sản xuất, lâu nay ta cứ cho quan hệ sản xuất vượt trước, cuối cùng cản trở lực lượng sản xuất phát triển. Bây giờ ta bắt đầu từ cơ chế quản lý, tức là xuất phát từ quan hệ sản xuất để mở đường đẩy mạnh lực lượng sản xuất phát triển.

    Tháng 7/1986, đồng chí Lê Duẩn qua đời, đồng chí Trường Chinh được bầu làm Tổng bí thư, công việc đầu tiên ông làm là tập trung sửa chữa và nâng cao nội dung Báo cáo chính trị.

    Trước hết, ông đề nghị đưa ba quan điểm kinh tế lớn vào thảo luận trong Bộ Chính trị, vì đó là cái sườn của Báo cáo chính trị. Báo cáo chính trị do ông trình bày tại Đại hội VI đã khẳng định: "Đối với nước ta, đổi mới là yêu cầu bức thiết, là vấn đề có tầm quan trọng sống còn". Những khẩu hiệu và phương hướng mà ông nêu ra như "lấy dân làm gốc", "dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra", "nhìn thẳng vào sự thật, đánh giá đúng sự thật, nói rõ sự thật", "luôn luôn xuất phát từ thực tế, tôn trọng và hành động theo quy luật khách quan"... để lại những dấu ấn cực kỳ sâu sắc, là những khẩu hiệu có tính chỉ đạo hành động trong suốt quá trình đổi mới đất nước.

    Có thể nói, Cố TBT Trường Chinh là nhà lãnh đạo đổi mới tư duy đầu tiên vào đầu thập kỷ 80 để mở ra một thời kỳ lịch sử mới của Đảng, của dân tộc. Nhưng tại sao 15 năm trước đó, vào cuối năm 1968, chính cố TBT Trường Chinh lại là người phản đối gay gắt hiện tượng "khoán hộ" ở Vĩnh Phú?

    Chuyen doi moi tu duy cua co Tong Bi thu Truong Chinh

    Từ phải sang trái: Chủ tịch Hồ Chí Minh, Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị Nguyễn Chí Thanh, Tổng Bí thư Trường Chinh, Phó Thủ tướng Phạm Văn Đồng tại Việt Bắc

    GS Trần Nhâm: Tôi không có mặt bên ông thời đó, nhưng tôi đã có nhiều dịp được nghe ông nhắc lại sự kiện này, được biết cả về thái độ, ý kiến của ông. Một ngày trước khi ông mất (Cố TBT Trường Chinh mất vào ngày 30.8.1988), ông còn nói với tôi về chuyện Vĩnh Phú.

    Tôi có hỏi "sao lúc bấy giờ Bác lại làm to chuyện như vậy?". Ông điềm tĩnh trả lời tôi rằng, có lẽ lúc bấy giờ nhận thức của mình không bắt kịp với tình hình thực tế, hơn nữa vấn đề nghe báo cáo, nắm thông tin không chính xác. Sự tự phê bình như thế thật là chân thực. Đó mới là nhân cách Trường Chinh.

    Cố TBT Trường Chinh đã "dũng cảm" đứng ra nhận sai lầm trong cải cách ruộng đất từ ngày đó, dù mọi người đều hiểu đây là sai lầm tập thể?

    GS Trần Nhâm: Việc từ chức TBT của ông lúc đó là hoàn toàn tự nguyện. Tự ông nhận sai lầm, và theo ông thì sai lầm đó đáng để ông phải từ chức. Đồng thời, ông chủ động cùng Trung ương Đảng tích cực tiến hành có kết quả công tác sửa sai. Việc làm đó đã để lại cho toàn Đảng, toàn dân ấn tượng tốt về một nhân cách văn hóa Trường Chinh.

    Ngày nay, văn hóa từ chức chưa trở thành một thói quen trong bộ máy Đảng và Nhà nước ta. Nghe nói đến từ chức như một cái gì xúc phạm đến nhân phẩm, tư cách cá nhân, đến quyền lực đang nắm giữ, không biết rằng hiện tượng đó nên được xem như một thứ văn hóa - văn hóa từ chức, có lợi cho Đảng, cho nhân dân hơn. Ngày nay, sao khó đến thế. Vây mà 40 năm trước đây, đồng chí Trường Chinh đã từng thể hiện rõ cái thứ văn hóa từ chức đó, mà lòng ông cảm thấy nhẹ nhõm, thênh thang. Đó là nhân cách văn hóa ở tầm cao, đáng để cho chúng ta học tập và làm theo.

    Chuyen doi moi tu duy cua co Tong Bi thu Truong Chinh

    Xin cảm ơn ông!

    • Khánh Linh (thực hiện)

    Việt Báo
    Ý kiến bạn đọc

    Viết phản hồi

    Nhận xét tin Chuyện đổi mới tư duy của cố Tổng Bí thư Trường Chinh

    Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Chuyện đổi mới tư duy của cố Tổng Bí thư Trường Chinh bằng cách gửi thư điện tử tới vietbao.vn. Xin bao gồm tên bài viết Chuyen doi moi tu duy cua co Tong Bi thu Truong Chinh ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Chuyện đổi mới tư duy của cố Tổng Bí thư Trường Chinh ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề Đối Nội của chuyên mục Chính Trị.

    Bài viết mới:

    Các bài viết khác:

       TIẾP THEO >>
    VIỆT BÁO - CHÍNH TRỊ - ĐỐI NỘI