Dự báo động đất: Đừng ngồi chờ các thành phố đổ nát

18:36 13/11/2005
Bấm ngay
Đăng Ký xem video hay mới nhất

Du bao dong dat Dung ngoi cho cac thanh pho do nat
TTCN - Liên tiếp hai trận động đất (ĐĐ) xảy ra trên vùng biển Nam Trung bộ và Nam bộ hôm 8-11 khiến người dân lo lắng về khả năng một trận ĐĐ mạnh hơn sẽ xảy ra mặc dù các nhà khoa học đã khẳng định ĐĐ mạnh 5,5 độ Richter chiều 8-11 đã đạt mức cực đại.

Người dân lo lắng không chỉ vì các nhà khoa học VN chưa thể dự báo được ĐĐ mà còn vì chính các vị này cũng lúng túng mỗi khi có ĐĐ. TTCN

trao đổi với GS.TS NGUYỄN ĐÌNH XUYÊN - nguyên viện trưởng Viện Vật lý địa cầu (Viện Khoa học - công nghệ VN), một trong những chuyên gia nghiên cứu ĐĐ hàng đầu - để có một cái nhìn toàn cảnh về thực trạng nghiên cứu ĐĐ tại VN.

* Liên tiếp những trận ĐĐ trong thời gian qua ở vùng biển Nam Trung bộ và Nam bộ gây chấn động nhiều khu vực trong vùng vốn được xem là an toàn về ĐĐ. Liệu sự kiện này có khiến các ông thay đổi quan điểm về hoạt động của ĐĐ ở VN nói chung và ở khu vực phía Nam nói riêng?

- Với sự giúp đỡ của các chuyên gia Liên Xô, đến nay VN đã triển khai nghiên cứu về ĐĐ được một khoảng thời gian khá dài. Chúng ta đã đạt được nhiều kết quả, trong đó có việc xây dựng được bản đồ phân vùng ĐĐ cho toàn lãnh thổ. Tất cả những trận ĐĐ thời gian qua, ở cả khu vực phía Bắc lẫn phía Nam, đều chưa có trận ĐĐ nào vượt ra ngoài dự báo mà chúng tôi đã đưa ra trong các công trình nghiên cứu, về cả độ mạnh và vị trí.

Lấy trận ĐĐ mạnh 5,5 độ Richter chiều 8-11 làm ví dụ thì có thể thấy trận ĐĐ đó vẫn nằm trong dự báo của chúng tôi về ĐĐ cho khu vực này. Chỉ khi nào khu vực đó xảy ra ĐĐ mạnh hơn nữa, đến 6 độ Richter thì chúng tôi mới phải xem xét lại các nghiên cứu của mình, còn nếu không xảy ra ĐĐ mạnh hơn, tức là những gì chúng tôi dự báo vẫn đúng.

* Ông nói các trận ĐĐ vừa qua vẫn nằm trong dự báo nhưng dường như các nhà khoa học chưa làm hết trách nhiệm khi những thông tin này không đến được với người dân và để họ rơi vào cảnh hoảng loạn mỗi khi ĐĐ?

- Đúng là Viện Vật lý địa cầu chưa quan tâm nhiều đến công tác tuyên truyền. Trong khi đó, vì ĐĐ ở VN thật sự là sự kiện hiếm, cả đời người chưa chắc đã chứng kiến ĐĐ mạnh nên người dân hoảng loạn về những trận ĐĐ vừa qua là điều dễ hiểu, chứ ở những nước ĐĐ xảy ra thường xuyên thì ĐĐ cấp 5 họ chẳng để ý.

* Trong khi người dân hoảng loạn thì các nhà khoa học tại Viện Vật lý địa cầu cũng khá lúng túng để đưa ra thông báo về trận ĐĐ?

- Mạng lưới quan trắc ĐĐ của VN hiện có 26 trạm. Các trạm này khá hiện đại nhưng lại hoạt động độc lập và truyền tin theo cách lạc hậu nên trung tâm xử lý thông tin tại Viện Vật lý địa cầu gặp khó khăn trong việc thông báo về các trận ĐĐ xảy ra. Ví dụ số liệu về ĐĐ ở trạm quan trắc Nha Trang được ghi vào trong máy, nửa tháng mới gửi ra Viện Vật lý địa cầu. Đáng lẽ các thông tin quan trắc phải được phát đi ngay để viện nhận, kịp thời xác định cường độ, vị trí, vùng ảnh hưởng... của trận ĐĐ và thông báo sau khi xảy ra ĐĐ 5 phút.

Vấn đề bây giờ là phải thiết lập hệ thống truyền tin. Chúng ta có thể làm được nhưng cần phải có kinh phí. Có hai giải pháp để truyền tin là truyền qua điện thoại và truyền qua vệ tinh. Giải pháp thứ nhất có thể thực hiện được ở thời điểm này nhưng Nhà nước phải cấp kinh phí cho Viện Vật lý địa cầu, vì yêu cầu truyền tin 24/24g mà tính tiền như cuộc gọi điện thoại thông thường thì viện sẽ không thể kham nổi. Tất nhiên không cần truyền tin 24/24g từ tất cả 26 trạm về trung tâm xử lý mà chỉ cần truyền tin từ 10 trạm quan trọng nhất là có thể đáp ứng được yêu cầu thông báo thông tin ĐĐ sau năm phút.

* Một vấn đề người dân rất quan tâm là việc dự báo ĐĐ. Vấn đề này dường như vẫn còn là bài toán khó đối với các nhà khoa học VN?

- Dự báo ĐĐ là vấn đề khoa học mà đến nay các nhà khoa học trên thế giới đã có những thử nghiệm thành công nhất định. Năm 1975, Trung Quốc đã dự báo chính xác một trận ĐĐ mạnh 7,3 độ Richter xảy ra ở đông bắc Trung Quốc và kịp thời di dời 100.000 dân ra khỏi TP, tránh được thiệt hại khá lớn.

Hiện nay, các nhà khoa học trên thế giới áp dụng nhiều phương pháp dự báo ĐĐ như theo dõi sự biến đổi chế độ ĐĐ, sự biến dạng vỏ Trái đất, các dị thường điện trở suất của đất, dị thường vận tốc truyền sóng ĐĐ, dị thường bức xạ điện từ, dị thường trường địa từ, dị thường điện ly, dị thường địa hóa, dị thường mực nước ngầm...

Một trong những quốc gia đang áp dụng những phương pháp này để dự báo ĐĐ là Trung Quốc. Họ đã xây dựng một hệ thống quan trắc và dự báo ĐĐ mà tôi và giám đốc Viện Khoa học - công nghệ VN đã từng được tham quan. Cùng với hệ thống đó, họ có một hội đồng dự báo, mỗi tuần họp một lần để đánh giá những dấu hiệu ghi nhận được trước khi đưa ra các dự báo về khả năng ĐĐ.

Lần đó, ông giám đốc viện hỏi tôi: “VN có làm được hệ thống này không?”. Tôi bảo: “Về con người, kiến thức thì hoàn toàn làm được, nhưng chúng ta thiếu tiền. Nếu cho tôi 10 tỉ đồng, tôi sẽ làm hệ thống quan trắc, dự báo ĐĐ cho Hà Nội”.

Tôi nói như vậy vì ở VN chúng ta cũng đã ứng dụng một số phương pháp nghiên cứu dự báo ĐĐ. Chẳng hạn năm 1995 chúng tôi đã lấy các số liệu ở Sumatra (Indonesia) để đánh giá biến thiên của chế độ ĐĐ ở đây và dự báo những khu vực sắp xảy ra ĐĐ. Đến năm 2000, kiểm nghiệm lại những dự báo đó thấy chính xác đến 80%.

* Như vậy, nếu có tiền xây dựng một hệ thống quan trắc, dự báo ĐĐ cho Hà Nội, ông tin rằng sẽ dự báo được ĐĐ xảy ra tại đây?

- Khi kiến nghị giải pháp này, tôi nói với một cán bộ ở Bộ Khoa học - công nghệ rằng tôi rất hi vọng được Nhà nước cho làm, nhưng nếu hỏi tôi có chắc chắn dự báo được ĐĐ cho Hà Nội không thì tôi sẽ nói “không chắc chắn” và nói “có khả năng thôi”. Nếu cho tôi làm thì tôi có thể dự báo được, có thể không, đấy là hạn chế của khoa học. Nhưng tôi đã kiến nghị mà họ không làm thì khi ĐĐ xảy ra họ sẽ hối tiếc. Nên nhớ Hà Nội đã từng xảy ra ĐĐ cấp 8.

* Theo ông, VN có nên đi sâu vào nghiên cứu dự báo ĐĐ?

- Bất cứ nước nào cũng không thể bỏ nghiên cứu phòng chống ĐĐ. Đó là việc quan trọng số một, ngay cả khi đã dự báo được ĐĐ. Có một chuyên gia viết rất hay rằng dự báo ĐĐ rất quan trọng nhưng không phải dự báo để ngồi xem thành phố đổ. Thế nên, quan trọng là phải xây thành phố như thế nào để nó đứng vững được trong ĐĐ. Nếu dự báo được ĐĐ, người dân không bị thiệt hại mà thành phố đổ nát thì cũng xem như chưa thành công.

Do đó, nghiên cứu phòng chống ĐĐ để chỉ ra khu vực nào có khả năng xảy ra ĐĐ, mạnh bao nhiêu, ảnh hưởng thế nào... sẽ rất quan trọng vì căn cứ vào đó chúng ta sẽ xây dựng các công trình chịu được ảnh hưởng của ĐĐ. VN không thể đủ kinh phí triển khai các phương pháp dự báo ĐĐ, chỉ nên sử dụng các thành tựu nghiên cứu dự báo ĐĐ trên thế giới áp dụng cho những địa bàn trọng điểm, những công trình lớn.

* Nhưng ngay cả khi có các kết quả nghiên cứu về phòng chống ĐĐ thì việc áp dụng tiêu chuẩn kháng chấn cho công trình xây dựng vẫn còn bị coi nhẹ ở VN?

- Đúng vậy. Hiện nay, chỉ những công trình quan trọng mới áp dụng các tiêu chuẩn kháng chấn mà đó là tiêu chuẩn của nước ngoài. Từ năm 1968, sau khi hoàn thành bản đồ phân vùng ĐĐ miền Bắc, các nhà khoa học nhận thấy lãnh thổ VN có những vùng có nguy cơ ĐĐ lớn, cần phải chống ĐĐ cho các công trình xây dựng như vùng sông Hồng, vùng Tây Bắc, khu vực Thanh Hóa, sông Cả. Các nhà khoa học đã kiến nghị biên soạn qui phạm kháng chấn VN nhưng đến tận bây giờ vẫn chưa ra được qui phạm này.

Người ta quan niệm sai lầm rằng nếu áp dụng qui phạm kháng chấn cho công trình xây dựng sẽ tốn rất nhiều tiền. Hồi đó họ có so sánh một công trình xây dựng ở Hà Nội mà tôi không nhớ qui mô công trình, chỉ biết rằng họ đưa ra con số cho thấy nếu áp dụng biện pháp kháng chấn sẽ phát sinh thêm 18 tấn thép.

Nhưng đâu phải công trình nào cũng kháng chấn ĐĐ cực đại để phải tốn 18 tấn thép. Tùy khu vực, tùy điều kiện kinh tế, kỹ thuật mà chọn mức kháng chấn thích hợp. Nhưng quan điểm đó phải rất lâu người ta mới nghe. Cách đây năm năm, vấn đề kháng chấn cho công trình xây dựng mới được bàn trở lại. Hiện nay, Bộ Xây dựng đang gấp rút soạn thảo qui phạm kháng chấn VN và dự kiến hoàn thành vào cuối năm nay.

* Và chúng ta đã phải chịu những hậu quả không đáng có từ việc coi nhẹ biện pháp kháng chấn trong xây dựng?

- Hậu quả lớn nhất là trận ĐĐ ngày 19-2-2001 mạnh 5,3 độ Richter cách Điện Biên Phủ 15km làm 100% nhà cửa bị hư hỏng. Nếu người ta không biết thì không nói làm gì, đằng này chúng tôi đã cảnh báo rồi nhưng các công trình xây dựng ở đây vẫn không được áp dụng biện pháp kháng chấn. Tôi còn nhớ năm 1996, thị xã Lai Châu đang chuyển về Điện Biên Phủ nên rất nhiều công trình được xây dựng và chúng tôi đã khuyến cáo phải áp dụng các biện pháp kháng chấn nhưng người ta không làm và hậu quả đáng tiếc đã xảy ra.

Những hậu quả đó có thể thấy lỗi rất lớn ở những người quản lý. Bộ Xây dựng phải giác ngộ việc VN có ĐĐ, cần phải ban hành qui phạm kháng chấn. Ở Trung Quốc người ta còn đưa thành luật.

* Tới đây VN sẽ có Trung tâm cảnh báo ĐĐ, sóng thần. Sự thành lập trung tâm này liệu có góp phần đưa công tác nghiên cứu phòng chống, dự báo ĐĐ tốt hơn?

- Bộ Tài nguyên - môi trường được giao thực hiện đề án thành lập trung tâm nhưng tôi cho rằng phải giao việc này cho Viện Khoa học - công nghệ VN vì đây là cơ quan chức năng được Chính phủ giao nghiên cứu ĐĐ, gần đây là nghiên cứu sóng thần. Cùng với việc thành lập trung tâm này, Viện Vật lý địa cầu sẽ phải đẩy mạnh công tác tuyên truyền kiến thức về ĐĐ vì xưa nay viện có thiếu sót là chỉ tập trung nghiên cứu, bỏ qua công tác tuyên truyền.

KHIẾT HƯNG thực hiện

Việt Báo
contentlength: 13872
Chia sẻ
Bấm ngay
Đăng Ký xem video hay mới nhất

Video nổi bật

Lửa bốc ngùn ngụt thiêu rụi nhà dân ở chân cầu Vĩnh Tuy - Hà Nội
00:00 / --:--

TIN Xã Hội NỔI BẬT

Bơ vơ nỗi đau con trẻ sau đại tang 13 người chết ở Lương Điền

Chưa qua một giấc ngủ, hàng chục đứa trẻ thôn Lương Điền (xã Hải Sơn, huyện Hải Lăng, Quảng Trị) bỗng chốc mang thân phận mồ côi, đón tin dữ cha, mẹ tử vong sau vụ TNGT thảm khốc tại Quảng Nam

VẤN ĐỀ Xã HộI NÓNG NHẤT

Lien tiep xay ra chay rung o cac tinh mien Trung

Liên tiếp xảy ra cháy rừng ở các tỉnh miền Trung

Theo Ủy ban quốc gia ứng phó sự cố, thiên tai và Tìm kiếm cứu nạn, từ ngày 27-29/6 tại các tỉnh Nghệ An, Hà Tĩnh và Thừa Thiên Huế..

Bat qua tang 2 giao vien quan he bat chinh tai nha nghi o Lang Son

Bắt quả tang 2 giáo viên quan hệ bất chính tại nhà nghỉ ở Lạng Sơn

Tòa án nhân dân huyện Chi Lăng (Lạng Sơn) đã thụ lý đơn lý hôn giữa ông Khúc Văn L. và vợ là cô giáo đã vào nhà nghỉ với một nam..