Đồng bằng sông Cửu Long: Có một dòng sông... sẽ “qua đời”?

10:58 08/01/2006
Bấm ngay
Đăng Ký xem video hay mới nhất

Điều tra

Dong bang song Cuu Long Co mot dong song se qua doi
Cống thoát nước thải của Khu công nghiệp Trà Nóc tuôn thẳng ra sông

TTCN - Dường như địa phương nào trong khu vực đồng bằng sông cửu long có sông Hậu chảy ngang qua cũng tranh thủ khai thác lợi thế “trên bến, dưới thuyền”.

Nếu chỉ dừng lại ở mức độ phát triển nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản có kiểm soát thì có lẽ sông Hậu vẫn không đến nỗi nào.

Đằng này, chính quyền một số địa phương “ngắm nghía” đất ven sông Hậu để phát triển công nghiệp. Nếu cứ đà này, e rằng sông Hậu sẽ bị ô nhiễm nặng nề trong thời gian không xa...

Những nhà máy... bẩn

Đáng sợ nhất vẫn là các công trình nhà máy chế biến, các khu công nghiệp đang áp sát bờ sông. Hầu hết các nhà máy, dự án xây dựng đều có hệ thống xử lý rác, nước thải, chất thải rắn... nhưng chủ đầu tư có thực hiện đúng theo qui định đề án được duyệt hay không lại là chuyện khác.

Vấn đề là ở chỗ ai giám sát xử lý và xử lý ra sao, nếu không bờ sông sẽ bị ô nhiễm và tàn phá trầm trọng. Tôi xin nhấn mạnh việc xây dựng theo thiết kế qui hoạch không những khai thác được thế mạnh mà còn tạo được cảnh quan đặc trưng cho sông Hậu. Điều này chỉ thực hiện được khi TP Cần Thơ có cơ chế giám sát và xử lý hiệu quả theo qui hoạch mà thôi.

Cần phải có tiếng nói chung giữa các địa phương để biến sông Hậu thành con sông “trẻ đẹp” như những dòng sông khác trên thế giới. Bộ Xây dựng cần có đề án qui hoạch và thiết kế cũng như giám sát việc khai thác quản lý chung cho sông Hậu để các địa phương cùng liên kết thực hiện.

Theo đó, các khu công nghiệp dọc bờ sông Hậu ngoài chức năng sản xuất còn có chức năng tạo cảnh quan bằng chính những khối kiến trúc độc đáo riêng của mình.

Hiện nay, theo tôi được biết trong khu vực mới chỉ có Cục Quản lý đường sông, còn đơn vị quản lý và khai thác sông Hậu, sông Tiền... vẫn chưa nghe nói đến. Lợi thế vận tải, du lịch, cung cấp nước của sông Hậu là rất lớn. Vấn đề là khai thác thế nào để hạn chế tác hại cho dòng sông, nếu khai thác ồ ạt thì một ngày không xa sông Hậu sẽ bị quá tải và “già” trước tuổi.

KTS Trần Văn An viện trưởng Viện Kiến trúc qui hoạch TP Cần Thơ

Khu công nghiệp (KCN) Mỹ Quí (TP Long Xuyên) có 10 nhà máy chế biến thủy sản đang ngày đêm thải nước xuống sông Hậu. Chúng tôi vào nhà máy chế biến thủy sản của Công ty Xuất nhập khẩu thủy sản An Giang (AFA). Nhà máy bề thế, hiện đại nhưng lại không có hệ thống xử lý nước thải hoàn chỉnh.

Ông Huỳnh Kim Long, phó phòng tổ chức Công ty AFA, thừa nhận điều này. Trong thời gian xây dựng hệ thống xử lý nước thải mới, nhà máy đã thuê thợ lặn dìm đường cống ngầm để đưa nước thải ra xa bờ sông. 64 nhà dân sống dọc bờ sông gần nhà máy AFA đã không còn dám sử dụng nước sông để tắm giặt vì nguồn nước đang bị ô nhiễm nặng.

Trên sông Hậu (bờ Long Xuyên) còn một nhà máy chế biến thủy sản có công suất thuộc loại nhất khu vực ĐBSCL (và cũng gây ô nhiễm nguồn nước sông Hậu nhiều nhất khu vực) là Công ty Nam Việt. Trong vai một người mua bột cá, chúng tôi vào nhà máy đến phân xưởng phụ phẩm. Phân xưởng không được bao bọc khép kín, hàng trăm công nhân đang bưng bê, sục rửa phụ phẩm. Khoảng một chục bể chứa máu mỡ phụ phẩm cá và hệ thống nghiền dầu bụng cá tra.

Một công nhân cho biết nước thải, máu mỡ cá sẽ được dẫn ra sông bằng ống cống ngầm. Ra bờ sông, chúng tôi không khó để phát hiện nơi cửa cống đưa nước bẩn ra sông. Cả một vùng nước mặt sông đỏ quạch, tanh rình loang mỡ váng dầu. Nơi đậm đặc nhất chính là nơi họng cống trổ ra sông. Công ty dùng lưới bao xung quanh họng cống để ngụy trang qua mặt ngành chức năng.

Bất chấp cơ quan môi trường, công ty này cứ thế đổ máu mỡ ra sông cả năm nay. Tại kỳ họp HĐND tỉnh An Giang đầu năm 2005, Sở Tài nguyên & môi trường tỉnh đã kiến nghị phạt và đình chỉ hoạt động của nhà máy nhưng đến nay tình hình đâu vẫn vào đấy. Công ty Nam Việt chỉ có hệ thống xử lý 400m3 nước thải/ngày, trong khi lượng nước thải mỡ máu chưa được xử lý đổ ra sông gấp ba lần thế.

Hàng trăm hộ dân sống dọc sông Hậu gần công ty này đang khiếu nại đòi bồi thường khắc phục hậu quả. Sông Hậu đang là nơi chứa chất hôi thối, dơ bẩn của Công ty Nam Việt từ năm năm qua mà không ai xử lý.

Còn tại các KCN ở Cần Thơ nhiều nhà máy lởm chởm cũng đang xả nước thải đen ngòm thẳng ra sông. Ở khu vực quận Bình Thủy, hệ thống cống xả nước thải của các nhà máy “chỉa” ra sông dày đặc. Anh Lê Hùng Dũng, cán bộ Phòng quản lý môi trường (Sở Tài nguyên & môi trường), chỉ vào một miệng cống và cho biết đó là của Xí nghiệp thức ăn gia súc Meko.

Xí nghiệp có hệ thống xử lý nước thải nhưng thực tế không đảm bảo được vệ sinh môi trường. Gần đó một đoạn không xa là những “miệng thần chết” của Công ty hải sản 404 (QK9) đang ào ạt tuôn nước thải. Theo tài liệu của Phòng quản lý môi trường thống kê, Công ty 404 không làm hệ thống xử lý nước thải trong khi mặt hàng chế biến là thủy hải sản.

Hàng trăm, hàng ngàn mét khối nước thải không qua xử lý cứ vô tư ngày đêm tuồn ra sông. “Chúng tôi đề nghị hoài nhưng cơ sở không xử lý. Bó tay bởi đơn vị trực thuộc quân khu” - anh Dũng nói.

Ở đoạn sông gần KCN Trà Nóc, nhà máy xí nghiệp càng dày và tình trạng ô nhiễm môi trường nước cũng càng nặng nề hơn. Xí nghiệp chế biến thực phẩm xuất khẩu Meko thải nước đen ra cả một khu vực ven sông Hậu. Còn tại những miệng cống tập trung của KCN, nước đen đặc quánh cứ ào ạt tuôn ra rạch Sang Trắng và đổ ra sông Hậu. Nhiều nhà máy trong KCN đã lắp đặt hệ thống xử lý nước thải nhưng công suất lại nhỏ trong khi lượng nước thải thực tế cao gấp nhiều lần. Thậm chí một số nhà máy, xí nghiệp còn chẳng thèm lắp đặt hệ thống xử lý.

Khu công nghiệp “lấn” bờ sông!

Dong bang song Cuu Long Co mot dong song se qua doi
Hàng loạt khu đô thị mới xây trên bờ sông Hậu nhưng chẳng mấy ai quan tâm đến tác động môi trường
Chúng tôi lật bản đồ qui hoạch KCN của TP Cần Thơ mà giật mình: tất cả đều bám lấy bờ sông Hậu. KCN Hưng Phú I và II rộng gần 1.000 ha, thuộc địa phận quận Cái Răng nằm sát mé sông Hậu. Tại KCN Hưng Phú II, nhà máy lọc dầu (do liên doanh giữa Việt Nam, Thái Lan và Nhật Bản) với qui mô vốn đầu tư 8 triệu USD cũng sắp bắt đầu vận hành thử nghiệm.

Cách đó không xa là Công ty dầu thực vật Cái Lân với mức vốn đầu tư 7 triệu USD, hoàn thành cách nay hai năm. Còn tại KCN Trà Nóc I và II, rộng 300ha, nằm vắt qua hai quận Bình Thủy và Ô Môn cũng “ôm” lấy bờ sông Hậu, đã có hàng trăm nhà máy, phân xưởng sản xuất đang hoạt động (chủ yếu tại KCN Trà Nóc I).

Tại huyện Thốt Nốt, chính quyền địa phương cũng dự định qui hoạch thành hai cụm công nghiệp nằm dọc theo sông Hậu (thuộc hai xã Thu?n Hưng và Trung Kiên) với diện tích khoảng 1.000ha. Nghĩa là, nếu tính theo quốc lộ 91, từ khu vực ngã ba Lộ Tẻ (giáp An Giang), chạy dọc ngược về Thới Thuận đến thị trấn Thốt Nốt (TP Cần Thơ), trong tương lai sẽ là một cụm công nghiệp khá qui mô. Một quan chức ở TP Cần Thơ còn tiết lộ: “Trong tương lai không xa sẽ có một làng công nghiệp nằm cặp mé sông Hậu, kéo dài từ Trà Nóc đến Ô Môn, trải tiếp đến Thốt Nốt, khu vực tiếp giáp với An Giang”.

Theo một báo cáo mới đây của TP Cần Thơ, dự kiến tổng diện tích dành cho phát triển công nghiệp chạy dọc theo sông Hậu sẽ là 2.700ha. Ông Trần Văn An - viện trưởng Viện kiến trúc qui hoạch TP Cần Thơ - cho biết: “Lật bản đồ qui hoạch chung của thành phố, chúng ta thấy chỉ còn duy nhất đọan sông Hậu ngang qua xã Trung Kiên (huyện Thốt Nốt), dài khoảng 5,5 km là còn trống. Cặp theo sông Hậu, dường như chỗ nào cũng bị công nghiệp, hết rồi!”.

Còn ở phía bờ Vĩnh Long, chính quyền và các nhà qui hoạch cũng không “tha” cho sông Hậu. Ngay dưới chân cầu Cần Thơ, KCN Bình Minh với tổng diện tích 162ha và khu đô thị mới đang được khẩn trương đầu tư hạ tầng. Một làng bưởi năm roi nổi tiếng ven sông Hậu cũng đã bị “bức tử” nhường chỗ cho KCN mọc lên. Sóc Trăng cũng đang qui hoạch KCN Trần Đề rộng trên 120ha nằm trên bờ sông Hậu.

Ngược về phía thượng nguồn, bờ sông Hậu cũng bị “xẻ thịt” tương tự. Ở An Giang, KCN Bình Long (thuộc huyện Châu Phú), diện tích 40ha đang được chính quyền tỉnh xúc tiến đầu tư. Còn phía Đồng Tháp, KCN Sông Hậu (thuộc huyện Lai Vung) cũng đang được tất bật đầu tư hạ tầng.

Kỹ sư Lê Quang Minh - trưởng Phòng môi trường, Sở Tài nguyên & môi trường TP Cần Thơ - cho biết ngoài KCN Trà Nóc I, các dự án KCN Trà Nóc II, Hưng Phú I, II và tất cả các khu đô thị mới nằm cặp theo sông Hậu, sông Cần Thơ đều không có báo cáo đánh giá tác động môi trường. Tại KCN Trà Nóc I, hiện có khoảng 50% nhà máy, xí nghiệp xử lý nước thải dù chưa đạt chuẩn nhưng vẫn xổ thẳng ra sông Hậu.

“Nếu TP Cần Thơ không quan tâm, sớm xác lập hệ thống xử lý chất thải, nước thải tập trung như các KCN Tân Thuận (TP.HCM), Biên Hòa II (Đồng Nai) và Việt Nam - Singapore (Bình Dương), thì khi các KCN, khu đô thị kể trên hoàn thành, sông Hậu sẽ bị ô nhiễm nặng nề là điều khó tránh khỏi” - ông Minh khuyến cáo. Còn giám đốc một doanh nghiệp tại KCN Trà Nóc I thì cho chúng tôi biết đơn vị ông phải tốn 110 triệu đồng/tháng để xử lý nước thải đạt chuẩn trước khi cho đổ ra sông Hậu. Đó là chưa kể sự tốn kém chi phí đầu tư ban đầu để xác lập hệ thống xử lý chất thải riêng của nhà máy, bởi KCN chưa có hệ thống xử lý tập trung.

Ông Trần Ngọc Nguyên - quyền giám đốc Sở NN&PTNT TP Cần Thơ tại các nước tiên tiến, khi chọn đất làm công nghiệp người ta thường chọn vùng đất không màu mỡ, không phù hợp với những lĩnh vực kinh tế khác để qui hoạch, phát triển. Đằng này, ta lại chọn khu đất màu mỡ ven sông Hậu phù hợp với lúa, cá để phát triển công nghiệp.

Những khoảng đất ven sông êm đềm, xanh, rợp mát bóng cây; bầu không khí trong lành, tinh khiết; dòng nước phù sa đỏ ngầu trên sông Hậu... có lẽ sẽ chỉ còn trong ký ức bởi nó phải nhường cho các KCN, cho nhà máy, xí nghiệp mọc lên. “Thời này, ai lại hi sinh môi trường tốt để đổi lấy tiền” - một số người dân bức xúc.

Bến Ninh Kiều ven sông Cần Thơ - một nhánh của sông Hậu - mai này liệu có còn nên thơ, trong lành như hiện nay?

"Các bạn mới khởi đầu phát triển thì đừng rơi vào vết xe đổ"

Ông THOMAS GANSLMAYR (Đức) - chuyên viên tư vấn và đào tạo của Phòng Thương mại và công nghiệp VN chi nhánh Cần Thơ

Nhóm PV TTCN tại Cần Thơ

Việt Báo
contentlength: 15678
Chia sẻ
Bấm ngay
Đăng Ký xem video hay mới nhất

TIN Xã Hội NỔI BẬT

Bơ vơ nỗi đau con trẻ sau đại tang 13 người chết ở Lương Điền

Chưa qua một giấc ngủ, hàng chục đứa trẻ thôn Lương Điền (xã Hải Sơn, huyện Hải Lăng, Quảng Trị) bỗng chốc mang thân phận mồ côi, đón tin dữ cha, mẹ tử vong sau vụ TNGT thảm khốc tại Quảng Nam