"Tôi không cần gây sốc, bản thân tác phẩm đã quá sốc"

15:14 25/04/2007
Bấm ngay
Đăng Ký xem video hay mới nhất

Tôi thừa biết cách phù phép cho tiểu thuyết Tình ơi là tình trở nên "nuột nà như lời tác giả bài báo nọ khuyên. Nhưng lương tâm dịch giả không cho phép tôi phản lại nguyên tắc của bản thân về chữ "tín" khi dịch, cũng như không thể đánh đồng văn phong độc đáo của Jelinek lẫn lộn trong vô vàn cách nói thuần Việt khác" - Dịch giả Lê Quang khẳng định.

Gây sốc là chủ ý của Elfriede Jelinek

- Cẩu thả, thô thiển, phạm vào điều cấm trong thuần phong mỹ tục Việt, phải chăng là cách dịch giả gây sốc để tạo dư luận cho tiểu thuyết "Tình ơi là tình"?

- Tôi không cần gây sốc, bởi bản thân tác phẩm đã quá sốc. Còn việc đổ tất cả những lỗi trên cho dịch giả là sự cẩu thả của chính người đọc, khi họ cầm trên tay một tác phẩm tâm huyết của rất nhiều người mà lại vội vàng kết luận như vậy.

Toi khong can gay soc ban than tac pham da qua soc
Dịch giả Lê Quang.

Người ta vẫn nhớ rằng, vào giờ phút nữ văn sĩ người Áo Elfriede Jelinek lên nhận giải thưởng danh giá Nobel, một vị trong hội đồng chấm giải Thuỵ Điển đã xin từ chức vì không thể chấp nhận nổi văn phong của bà. Độc giả thế giới ngưỡng vọng, nhưng chính người Áo lại tẩy chay bà, vì bà đã đưa lên trang sách mọi mặt trái của xã hội Áo với một cách viết rất độc địa.

Dịch từ nguyên bản, tôi thừa biết cách phù phép cho tiểu thuyết trở nên "nuột nà", khớp với thuần phong mỹ tục Việt như lời tác giả bài báo từng khuyên. Thế nhưng là một dịch giả có lương tâm, tôi không thể phản lại nguyên tắc của bản thân về "tín" trong dịch thuật, cũng như không thể đánh đồng văn phong độc đáo của Jelinek lẫn lộn trong vô vàn cách nói thuần Việt khác.

- Anh khẳng định sự trình bày cẩu thả, lỗi câu sơ đẳng là điểm độc đáo trong "Tình ơi là tình"?

- Nói chính xác là đặt dấu chấm phẩy tuỳ tiện, xuống dòng bất thình lình, không viết hoa danh từ riêng... là một sự chơi chữ đầy tính ngẫu hứng của tác giả. Và chính Jelinek được đánh giá cao bởi cách dụng câu đầy nhạc tính, câu cú trùng trùng lớp lớp, ngôn từ gây sốc, cường điệu những điều dị biệt trong cuộc sống...

Ngay khi bắt tay vào dịch, tôi và đại diện công ty Nhã Nam đã phải bàn bạc nhiều lần về vấn đề có nên thay đổi chút gì so với nguyên tác, cuối cùng thống nhất là giữ nguyên. Ngay cả khi Nhà xuất bản Đà Nẵng can thiệp nhiều lần vào bản dịch, tôi cũng chỉ thoả hiệp trong chừng mực nào đó, và thể hiện rõ quan điểm: thà bỏ hẳn chứ không chấp nhận một sự thiếu tôn trọng nào đối với văn chương Jelinek.

- Vậy còn những ngôn từ tục tĩu?

- Nếu ai đó nói với tôi rằng, khi dịch, nhìn thấy từ "cứt" trong nguyên tác, thì mình phải dùng uyển ngữ, để sao cho bạn đọc vẫn hình dung ra mà không tục, thì chắc tôi phải xem lại người đó. Than ôi! Tôi đang dịch tác phẩm của một tác giả đoạt giải Nobel, chứ có phải dịch từ ngôn ngữ đời sống sang ngôn ngữ của riêng ai đó đâu, mà cần dùng uyển ngữ cho xuôi tai.

"Đúng là tôi có chút sơ suất..."

- Chơi chữ là một cái thú không chỉ riêng ai, nhưng người Việt Nam "chơi chữ" đã khó hiểu, thì sự "chơi chữ" của một tác gia nước ngoài càng khó hiểu hơn. Có lẽ anh đã thiếu một lời giải thích ở đầu cuốn sách?

- Đấy là một điều đáng trách ở tôi, vì lỗi này lại phạm phải từ một cái nhìn hết sức chủ quan. Khi làm việc quá lâu với tác phẩm, vô tình tôi đã cho phép mình bình thường hóa những thứ quá đỗi bất thường như thế. Đây là một sơ suất mà tôi phải nhận, dù rằng có rất nhiều cách để lý giải cho điều này, nhưng chắc chắn sẽ không có lần thứ hai.

Toi khong can gay soc ban than tac pham da qua soc
Tác giả Elfriede Jelinek .

- Anh có thể nói rõ hơn về cách chơi chữ của tác giả Jelinek?

- Tiếng Đức là ngôn ngữ thuộc diện rắc rối hàng đầu trên thế giới bởi những quy định trái ngược, mà nếu không tiếp xúc lâu thì bạn khó có thể tưởng tượng ra, thậm chí nhiều người bản địa học đến lớp 12 vẫn không thể thông thạo nổi. Giả dụ như mọi danh từ đều phải viết hoa, không cứ là từ đó đang ở vị trí nào trong câu. Các cuộc cải cách chính tả đã bắt đầu từ cuối thế kỷ XIX, và đến nay vẫn còn kéo dài, chưa thấy hồi kết.

Khi Jelinek viết cuốn tiểu thuyết đầu tay, đồng thời mang vinh quang đến - Tình ơi là tình, thì lúc đó bà đang nằm trong nhóm của một số cây bút Áo nhằm phục hồi thi ca Barock, tôn sùng chủ nghĩa Hiện thực huyền ảo, nên đã đòi hỏi cải cách chính tả một cách quá khắc nghiệt. Vậy là ngoài thủ pháp riêng để gây nhịp điệu trong dòng văn, bà còn đả phá hình thức ngôn ngữ cũ, không tuân theo các quy luật tối thiểu, viết hoa đầu dòng, tên riêng, danh từ, xuống dòng trật tự...

Trong tác phẩm xuất bản, tôi đã ghi lại câu nói, mà Jelinek hài hước dành riêng cho giới dịch giả: "Thật khổ cho các nhà dịch thuật! Họ phải viết lại hoàn toàn công việc của tôi bằng ngôn ngữ nước họ để cho tác phẩm có thể chứa đựng giá trị nguyên gốc. Những trò chơi ngôn ngữ chỉ được yêu thích ở những nơi được phép. Và chỉ những nhà văn mới yêu thích trò chơi này".

- Anh có cảm thấy buồn khi trò chơi ngôn ngữ của Jelinek lại chưa được nhiều người đón nhận?

- Cái gì cũng có giá của nó, văn chương không phải một món chè ngọt, đáp ứng đủ thị hiếu mọi người, và dù khen hay bị chê, tôi vẫn luôn dặn lòng mình phải tin vào sức thẩm định của người đọc.

Lương Nguyên (thực hiện)

Việt Báo
contentlength: 10666
Chia sẻ
Bấm ngay
Đăng Ký xem video hay mới nhất

Video nổi bật

Truyền thống đánh nhau hộc máu xí xóa hận thù năm cũ
00:00 / --:--

Bài được quan tâm

VẤN ĐỀ VăN HóA NÓNG NHẤT

Whitney Houston doi va nghiep

Whitney Houston: đời và nghiệp

Whitney Houston đã đột ngột qua đời , hãy vào đây để tổng kết lại những thăng trầm, scandal trong cuộc đời và sự nghiệp của Whitney..