Tìm về khởi nguồn sức hấp dẫn của chèo

13:59 15/05/2006
Bấm ngay
Đăng Ký xem video hay mới nhất

Liên hoan "Gặp gỡ các làng chèo toàn quốc lần thứ hai":

Tim ve khoi nguon suc hap dan cua cheo

Giấc mơ thành hiện thực(Bắc Ninh)

Tối qua 14-5, Liên hoan "Gặp gỡ các làng chèo toàn quốc" tại TP Nam Định đã kết thúc. Sau rất nhiều biến động, thăng trầm, những người làm chèo dường như đang cố công tạo một "hành trình ngược" về nơi sản sinh loại hình nghệ thuật truyền thống độc đáo này để mong tìm giải pháp khôi phục sức sống cho chèo.

Chất chèo đã sẵn...

Với sự tham gia của 14 câu lạc bộ chèo đại diện cho 14 tỉnh, thành phố khu vực đồng bằng Bắc Bộ, trong đó có cả nơi vốn không có truyền thống hát chèo như Hòa Bình, chương trình Liên hoan (khai mạc ngày 12-5) được coi là một trong những hoạt động lớn của thành phố Nam Định.

Cố gắng giữ "chất đồng quê" của các câu lạc bộ, đêm khai mạc Liên hoan được tổ chức trên sân khấu ngoài trời trước cửa Nhà hát 3-2, thu hút hàng nghìn người xem, và tất cả các buổi biểu diễn, cánh cửa nhà hát luôn rộng mở với mọi khán giả yêu chèo. Người xem thành Nam nắm rất chắc lịch diễn Liên hoan, xem và cổ vũ hồn nhiên, vô tư cho tất cả các đội.

Bởi thuở xưa, khi hình thành từ những chiếu chèo nơi thôn dã, thì cái sức cuốn hút, hấp dẫn của loại hình nghệ thuật truyền thống này không chỉ được tạo nên từ những làn điệu ngọt ngào đầy chất men say, những điệu múa mềm mại... mà có một phần không nhỏ chính là sự hồn nhiên, mộc mạc của những câu chuyện gần gũi với người xem, do chính người nông dân "chân lấm tay bùn" trình diễn. Từ mảnh chiếu sân đình, chèo đã bước lên sàn diễn chuyên nghiệp, một thời "làm mưa làm gió", thu hút đông đảo người xem trong nước và bạn bè quốc tế.

Không đạt đến những chuẩn mực cao về chất lượng nghệ thuật, các tác phẩm tham dự Liên hoan đã phản ánh đúng thực chất hoạt động của các câu lạc bộ nghệ thuật địa phương hiện nay.

Gần hai phần ba số vở tham gia đề cập những vấn đề mang tính thời sự đang được người nông dân quan tâm, như: dồn điền, đổi thửa (Chuyện làng tôi - Vĩnh Phúc), chuyển đổi cơ cấu cây trồng (Đất chuyển - Hà Nam), vấn đề sử dụng đồng vốn xóa đói, giảm nghèo (Giấc mơ và hiện thực - Bắc Ninh) hay việc xây dựng ý thức giữ gìn vệ sinh môi trường (Khát vọng xanh - Hà Tây), thực hiện quy chế về xây dựng nếp sống văn hóa (Trước cơn nước ngược - Thái Bình)...

Hầu hết các kịch bản đều do các tác giả không chuyên của địa phương sáng tác. Họ là những người thấu hiểu tâm tư, tình cảm, sinh hoạt thường ngày của bà con nông dân, nên các tác phẩm luôn đầy ắp chất hiện thực và sinh động, vừa tạo được sự đồng cảm với người xem, đồng thời cũng thuận lợi hơn cho người thể hiện. Các "diễn viên" nhập vai không quá khó khi các nhân vật từa tựa như chính những người đang sống quanh mình.

Nhưng có lẽ, điều làm nên sức hấp dẫn lớn nhất của Liên hoan chính là lòng say mê, sự hồn nhiên, đôi khi vẫn còn thô vụng của các "nghệ sĩ đồng quê" trên sàn diễn.

Tất cả các diễn viên của các câu lạc bộ đều là những người tự nguyện tham gia sinh hoạt, luyện tập hát chèo. Họ đều là các hạt nhân của phong trào văn nghệ địa phương, không chỉ biết hát chèo mà còn có thể biểu diễn nhiều làn điệu dân ca và cả biểu diễn nhạc nhẹ. Hầu hết các câu lạc bộ đều hình thành tự phát, tự hoạt động và tự túc trang thiết bị.

Không thể tính toán doanh thu, bởi các buổi biểu diễn phần nhiều mang ý nghĩa phục vụ cho các ngày lễ lớn của địa phương, nhưng các thành viên đều rất hăng hái tham gia.

Nhiều câu lạc bộ có cả vợ và chồng cùng sinh hoạt, như vợ chồng anh Tuấn Anh, chị Anh Đào- CLB chèo của xã Ngọc Sơn (Kim Bảng, Hà Nam), vợ chồng bác Đông- Đương (CLB chèo làng Tảo Phú- Yên Hồng- Yên Lạc- Vĩnh Phúc)...

Đặc biệt, hai vợ chồng bác Minh Sáng, vốn là diễn viên đoàn chèo tỉnh Hà Tây, khi về hưu chuyển lên sống ở Lương Sơn, Hòa Bình đã tích cực vận động bà con thành lập CLB hát dân ca, mà chủ yếu là hát chèo. Được địa phương ủng hộ, bác đã thành lập và duy trì hoạt động hiệu quả CLB hát chèo dành cho các cụ độ tuổi 50 đến 70 từ bốn năm nay, và mới thành lập một CLB hát dân ca cho các bạn trẻ. CLB của bác đã thu hút rất nhiều bà con các dân tộc ở địa phương, có nhiều người ở cách xa 5, 6km đường đồi, nhiều khi gặp mưa lũ vẫn cố công tìm đến tập luyện.

"Chèo phải hát hay, diễn nuột nà và có nội tâm. Làm được như thế thì lo gì không cuốn hút được người xem" bác nói. Năm nay đã 71 tuổi nhưng bác Sáng và vợ vẫn dành hết tâm huyết và sức lực cho CLB.

Tiếng lành đồn xa, CLB của bác liên tục được mời đi biểu diễn ở các nơi và tham gia nhiều hoạt động văn hóa, xã hội lớn của tỉnh. Nhờ những người như bác Sáng, chèo đang tạo thêm "đất" mới.

Là người đã trải cả cuộc đời với nghệ thuật chèo chuyên nghiệp, làm giám khảo cho nhiều cuộc thi, NSƯT Thanh Trầm, thành viên ban giám khảo Liên hoan tỏ ra rất hào hứng và đánh giá cao nhiều giọng hát của các địa phương: "Các giọng hát tham gia Liên hoan lần này chất lượng khá đồng đều, tuy trình độ kỹ thuật chưa cao nhưng chính sự mộc mạc, chân chất lại làm nên nét duyên cho chèo. Tại liên hoan, đã xuất hiện một số giọng hát rất có triển vọng như Hồng Liên (Hà Nội), Hương Giang (Hải Phòng), Nguyễn Hữu Đảng (Bắc Ninh)...

Vòng sóng đến... bao giờ?

Tim ve khoi nguon suc hap dan cua cheo
Tiết mục Chuyện làng tôi (Vĩnh Phúc)
Khi khảo sát để chuẩn bị cho Liên hoan, ban tổ chức đã thống kê được những con số lạc quan về số lượng các câu lạc bộ chèo đang hoạt động ở các thôn, xã, như tỉnh Hưng Yên hiện có 88 đội, Thái Bình, Hà Tây... cũng có đến hàng chục, hàng trăm... Nhưng theo tìm hiểu của chúng tôi, hầu hết các câu lạc bộ này tồn tại dưới hình thức đội, nhóm văn nghệ. Các thành viên CLB có thể biểu diễn nhiều loại hình nghệ thuật, như hát dân ca, hát chèo, chầu văn và nhạc nhẹ. Chương trình biểu diễn cũng không thường xuyên, mà chỉ rộ lên vào các dịp lễ, tết, phục vụ chủ yếu cho nhiệm vụ thông tin, tuyên truyền của địa phương.

Hầu hết các đội, nhóm rất ít khi dàn dựng các vở diễn, mà chỉ biểu diễn làn điệu. Thậm chí, có nơi được coi là chiếu chèo của huyện, để tham gia Liên hoan này, mới cấp tốc thành lập câu lạc bộ chèo đúng tròn... một tháng nay. Và hầu hết thành viên các CLB này đều ở độ tuổi trung niên, rất hiếm thanh niên tham gia hát chèo.

Đã có những thay đổi trong nhận thức của người tổ chức liên hoan, khi ở liên hoan lần thứ nhất, quy định về các đơn vị tham gia là các câu lạc bộ nghệ thuật chèo của tỉnh, còn ở lần thứ hai này, đơn vị được lựa chọn phải là cấp huyện, mở rộng hơn về cơ sở.

Và có thể ở lần liên hoan tiếp theo, quy định mới sẽ là các câu lạc bộ cấp xã, "để bám sát hơn với thực tế phong trào", như lời ông Trần Khôi- Phó giám đốc Trung tâm thể nghiệm hoạt động VH-TT cơ sở (Cục VH-TT cơ sở, Bộ VH-TT), cũng chính là người đã đề xuất ý tưởng tổ chức liên hoan gặp gỡ các làng chèo toàn quốc, cho biết.

Không thể đặt ra những đòi hỏi quá cao cho các hoạt động nghệ thuật mang tính quần chúng, nhưng rất nhiều kịch bản tại Liên hoan đã bộc lộ sự thiếu và yếu của đội ngũ tác giả không chuyên, sa vào tính thời sự, nặng tình tiết sinh hoạt, minh họa chủ trương mà thiếu những cái nhìn dài hơi, đề cập những vấn đề của số phận con người.

Chăm chú theo dõi tất cả các vở diễn của Liên hoan, không phải chỉ vì vai trò thành viên ban giám khảo, mà với tư cách của một người làm chèo tâm huyết, tác giả Trần Đình Ngôn trăn trở: "Có một thói quen lâu năm rồi là chúng ta cứ hô hào nghệ thuật không chuyên viết về các vấn đề thời sự, ngay trong Liên hoan này, quy chế của Ban tổ chức cũng tập trung đề cao các tác phẩm đề cập những vấn đề nóng bỏng của địa phương, làm hình thành tâm lý sáng tác chú trọng tính thời sự đối với sáng tác không chuyên.

Tất cả các hội diễn, liên hoan nghệ thuật quần chúng từ trước đến nay lại chỉ cho phép thời lượng vở diễn ngắn nên rất khó khăn cho các tác giả. Ngay đối với nghệ thuật chuyên nghiệp, viết ngắn mà hay là cực khó. Ông cha ta trước đây chỉ là các gánh chèo cũng vẫn diễn những tích dài có thân phận đấy thôi. Thế nên, quan niệm này có lẽ cũng nên bỏ.

Cần phải xác định lại định hướng sáng tác cho nghệ thuật không chuyên, chúng ta mới chỉ quan tâm đến nhiệm vụ trước mắt, mà chưa chú trọng đến sức sống lâu dài, đó là một sự lãng phí lớn trong lịch sử phát triển của nghệ thuật quần chúng. Phải làm sao để chèo không chuyên kế thừa được di sản của cha ông, phát triển trở thành dòng chèo dân gian bên cạnh dòng chèo chuyên nghiệp và chèo truyền hình".

Giờ đây, ngay cả ở nơi được coi là "đại bản doanh" của chèo- các tỉnh vùng đồng bằng Bắc Bộ, chèo cũng không còn nhiều chỗ đứng. Vùng đất vốn thôn, xã nào cũng có đội chèo, nay không còn giữ được bao lăm. "Nền" đã thế, "đỉnh" (chèo chuyên nghiệp) bị kém phần hấp dẫn cũng là điều không khó hiểu! Và cũng bởi vậy, mới thấy hết ý nghĩa đáng quý của cuộc liên hoan lần này.

Theo Nhân Dân

contentlength: 13204
Chia sẻ
Bấm ngay
Đăng Ký xem video hay mới nhất

Bài được quan tâm

VẤN ĐỀ VăN HóA NÓNG NHẤT

Whitney Houston doi va nghiep

Whitney Houston: đời và nghiệp

Whitney Houston đã đột ngột qua đời , hãy vào đây để tổng kết lại những thăng trầm, scandal trong cuộc đời và sự nghiệp của Whitney..