Thành cổ thăng Long - một thành tựu lớn

16:37 26/01/2004
Bấm ngay
Đăng Ký xem video hay mới nhất

Thanh co thang Long mot thanh tuu lon

Bát sứ trắng mỏng trang trí in nổi hình rồng có chân năm móng, lòng in chữ Quan, đồ ngự dụng thời Lê Sơ

Việc phát hiện dấu tích hoàng thành Thăng Long tại khu vực Ba Đình (Hà Nội) là một thành tựu lớn của đất nước trong năm 2003. Giáo sư Phan Huy Lê, với một góc nhìn chuyên môn qua bài viết sau đây đã cho biết vài nét về di sản văn hóa vô giá này.

Theo Luật Di sản văn hóa, trước khi thực hiện dự án xây dựng Nhà Quốc hội và Hội trường Ba Ðình (mới) tại Ba Ðình, trên khu vực nằm giữa các đường phố Hoàng Diệu, Hoàng Văn Thụ, Ðộc Lập, Bắc Sơn, Chính phủ giao Viện khảo cổ học tiến hành khai quật trên diện rộng, đã khai quật trên diện tích hơn 16.000m2.

Ðây là quy mô khai quật khảo cổ học lớn nhất ở VN và cũng vào loại lớn ở Ðông Nam Á. Từ đó đã phát lộ một phức hệ di tích - di vật rất phong phú, đa dạng từ thành Ðại La (thế kỷ 7 - 9) đến thành Thăng Long (thế kỷ 11 - 18) và thành Hà Nội (thế kỷ 19).

Trên cơ sở phát hiện khảo cổ học này, các nhà khảo cổ học còn phải dành nhiều thời gian để chỉnh lý hiện vật và hoàn chỉnh hồ sơ khoa học về các di tích, di vật.

Về phương diện khoa học

Thanh co thang Long mot thanh tuu lon

Mảnh tháp sứ trắng trang trí rồng thời Lý

Các nhà khoa học thuộc nhiều chuyên ngành liên quan như khảo cổ học, sử học, kiến trúc, văn hóa, địa lý, địa chất, môi trường..., cũng cần có nhiều thời gian để nghiên cứu, thảo luận hàng loạt vấn đề như cảnh quan tự nhiên, cấu tạo của các sông, hồ, quan hệ giữa các lớp đất; tên gọi, chức năng, niên đại của các di tích kiến trúc; cấu trúc của khu di tích và sự biến đổi qua các thời kỳ lịch sử; phân loại và xác định nguồn gốc, niên đại các di vật...

Ðây là di tích của một phần phía tây Hoàng thành Thăng Long thời Lý, Trần, Lê sơ, Mạc, Lê Trung Hưng thế kỷ 11-18, ngược lên thành Ðại La thế kỷ 7-9 và kéo dài đến thành Hà Nội thế kỷ 19.

Khu di tích bộc lộ một bề dày lịch sử từ thế kỷ 7 đến thế kỷ 19 gồm thời tiền Thăng Long, thời Thăng Long và Hà Nội. Các di tích và tầng văn hóa chồng xếp lên nhau qua nhiều thời kỳ lịch sử một cách khá liên tục.

Thanh co thang Long mot thanh tuu lon
Chậu gốm hoa nâu thời Trần
Thật hiếm có một khu di tích lịch sử - văn hóa trải dài qua nhiều thời kỳ lịch sử như vậy giữa vùng đất trung tâm của thủ đô và cũng thật hiếm có thủ đô một nước có lịch sử lâu đời lại phát hiện một quần thể di tích chảy dài suốt bề dày lịch sử như vậy.

Các di tích kiến trúc gồm nền móng, chân cột, từng đoạn tường gạch, từng đoạn đường và nền lát gạch hay móng sỏi cùng với hệ thống thoát nước, giếng nước, dấu vết "ngự hà", hồ sen..., tất cả cho thấy quy mô hoành tráng và diện mạo cụ thể của bộ mặt một phần Hoàng thành Thăng Long xưa mà nguồn tư liệu chữ viết và bản đồ cổ không thể nào phản ánh hết.

Có một di tích cung điện thời Lý - Trần, qua trụ móng chân cột cho thấy gồm 10 hàng chân cột, chín gian, rộng 27m, dài 62m, lớn hơn các cung điện ở cố đô Huế và những kiến trúc cổ còn được bảo tồn đến nay.

Thanh co thang Long mot thanh tuu lon

Nắp hộp men lục trang trí rồng thời Lý

Ðã phát hiện những giếng nước của các thời từ Ðại La đến Lý, Trần, Lê và Nguyễn. Bên bờ "ngự hà" tìm thấy trụ móng của một loại kiến trúc lạ gồm sáu chân cột hình tròn chung quanh và một chân cột hình vuông ở giữa, như một thứ "lầu lục giác" thưởng ngoạn bên sông.

Các di vật với khối lượng rất lớn và loại hình rất đa dạng gồm vật liệu kiến trúc như gạch (gạch trơn, gạch hoa, gạch lát, gạch xây tường), ngói (ngói ống với đầu ngói, ngói yếm...), chân cột bằng đá, nhiều đoạn cột gỗ lim...; vật dụng cung đình, đồ trang sức, gốm sứ VN qua các thời, gốm sứ Trung Quốc, Nhật Bản (gốm Hizen), Trung Ðông; tiền đồng với nhiều niên hiệu khác nhau; vũ khí (súng thần công, kiếm, đao, mũi tên...), trong đó có những di vật vào loại hiếm quý hay lần đầu tiên phát hiện.

Chân cột đặt vững chãi trên những bệ đá chạm hình hoa sen đặc trưng của thời Lý, Trần, dưới là trụ móng sỏi và gạch vụn sâu trên dưới 1m. Ðầu ngói ống và tượng đất nung trang trí trên diềm mái nhà với những hoa văn hình rồng, phượng, uyên ương, hoa lá... rất đẹp và tinh tế. Gốm sứ cung đình có in chữ "Quan" gồm nhiều loại hình, đạt trình độ cao.

Thanh co thang Long mot thanh tuu lon

Chậu sứ trắng thời Lý

Ðã tìm thấy khuôn đúc đồ gốm sứ và những phế phẩm kết dính thành chồng, chứng tỏ có những lò sản xuất sản phẩm gốm sứ cao cấp tại kinh thành Thăng Long.

Gạch cũng mang chứng tích niên đại cụ thể với những chữ khắc như: "Giang Tây quân" (đời Ðường), "Ðại Việt quốc quân thành chuyên" (thời Ðinh, Tiền Lê), "Lý gia đệ tam đế Long Thụy Thái Bình tứ niên tạo" (1057), các phiên hiệu quân đội tham gia xây dựng kinh thành như "Tráng Phong quân", "Vũ Kỵ quân", "Hổ Uy quân"..., dân phu các châu huyện như "Thu Vật huyện, Thu Vật hương", tên cung điện như "Trường Lạc khố" (Trường Lạc là Hoàng hậu của vua Lê Thánh Tông)...

Các di vật này cho thấy trình độ kỹ thuật và nghệ thuật cao của nước Ðại Việt và quan hệ giao lưu rộng rãi với thế giới bên ngoài.

Về phương diện lịch sử

Phát hiện khảo cổ học này cung cấp nhiều cứ liệu khoa học để xác định vị trí trung tâm của thành Thăng Long - Ðông Ðô - Ðông Kinh, để hiểu thêm mối quan hệ giữa thành Ðại La với thành Thăng Long thời Lý, Trần, Lê và thành Hà Nội thời Nguyễn.

Thành Ðại La qua nhiều lần xây dựng, từ Tử Thành do Khâu Hòa xây năm 618 chỉ 900 bộ (khoảng 1,65 km), La thành do Trương Bá Nghi xây năm 767 rồi Triệu Xương đắp thêm năm 791, thành Ðại La do Trương Chu xây năm 808 mà La thành bên ngoài dài 2.000 bộ (khoảng 3,70 km) rồi Cao Biền mở rộng thêm thành 1.980 trượng (khoảng 6,15 km), ngoài có đê dài 2.125 trượng (khoảng 6,50 km). Ðó là tòa thành có quy mô lớn nhất trong thời Bắc thuộc.

Tại khu vực khai quật, đã tìm thấy dấu tích thành Ðại La trên cả bốn khu A, B, C, D, chứng tỏ vùng này nằm trong thành Ðại La. Bên trên dấu tích Ðại La là di tích kiến trúc và các di vật thời Lý. Ðiều đó chứng tỏ vua Lý Thái Tổ đã dời đô từ Hoa Lư về "đô cũ của Cao Vương ở thành Ðại La" đúng như Chiếu dời đô, đổi tên là thành Thăng Long và buổi đầu đã sử dụng tòa thành này cùng một số kiến trúc có sẵn rồi sửa sang, xây dựng thêm những cung điện mới.

Phạm vi của Hoàng thành mà thời Lý, Trần gọi là Long Thành, Phượng Thành, Long Phượng Thành, từ thời Lý, Trần sang Lê sơ thay đổi như thế nào còn phải nghiên cứu thêm, nhưng qua phát hiện khảo cổ học ở Ba Ðình thì rõ ràng vùng này nằm về phía tây của khu trung tâm hay nói cách khác là một bộ phận phía tây của Hoàng thành xưa.

Thời Lê sơ, trung tâm điểm của Hoàng thành là điện Kính Thiên dựng năm 1428, xây lại năm 1465 với lan can bằng đá chạm rồng năm 1467 nay vẫn còn trong thành Hà Nội. Khu vực khai quật nằm về phía tây của điện Kính Thiên này. Sang thời Nguyễn, thành Hà Nội xây năm 1805 theo kiểu vô-băng (vauban)

GS PHAN HUY LÊ (Báo ND)

Tin bài liên quan:

+ Đã tìm thấy trung tâm hoàng thành Thăng Long thời Lý, Trần, Lê?

+ Thăng Long ngàn năm lên tiếng

+ Công trường khảo cổ ở Ba Đình mở cửa với báo giới

+ Hoãn việc xây dựng toà nhà Quốc hội mới

+ Di tích Thăng Long: Phải có một quy hoạch khảo cổ

+ Bảo tồn di chỉ khảo cổ Thăng Long: Chưa có phương án tối ưu

+ Trưng bày hiện vật thành cổ Thăng Long

+ Tái hiện Hoàng thành Thăng Long qua phim tư liệu

Việt Báo
contentlength: 13426
Chia sẻ
Bấm ngay
Đăng Ký xem video hay mới nhất

Bài được quan tâm

VẤN ĐỀ VăN HóA NÓNG NHẤT

Whitney Houston doi va nghiep

Whitney Houston: đời và nghiệp

Whitney Houston đã đột ngột qua đời , hãy vào đây để tổng kết lại những thăng trầm, scandal trong cuộc đời và sự nghiệp của Whitney..