Sức sống hiện thực trong nhiếp ảnh

08:35 20/03/2006
Bấm ngay
Đăng Ký xem video hay mới nhất

Suc song hien thuc trong nhiep anh 

 

LTS - Hội Nghệ sĩ nhiếp ảnh VN vừa tổ chức hội thảo về lý luận - phê bình. Trong khoảng bốn chục tham luận, chúng tôi xin chọn giới thiệu với bạn đọc ý kiến của nhà lý luận phê bình nhiếp ảnh Vũ Đức Tân. Trong khuôn khổ trang báo, chúng tôi không thể đăng toàn bộ mà chỉ cố gắng giữ được tinh thần cơ bản mà tác giả muốn đề cập - vấn đề hiện thực trong sáng tạo nhiếp ảnh hiện nay.

 

Khi bàn về ảnh đồ họa vào lúc này, thực ra chúng ta đã bước ra khỏi ranh giới của nhiếp ảnh cổ truyền để chuyển sang một lĩnh vực chuyên biệt. Cần chú ý rằng với nghệ thuật (NT) hiện đại thì ranh giới giữa các NT tạo hình chỉ là tương đối, chúng ta càng hoan nghênh sự ra đời của những sản phẩm mới của NT hiện đại và hậu hiện đại bao nhiêu thì sự nghi ngờ và băn khoăn về bản chất nhiếp ảnh (NA) càng gia tăng bấy nhiêu....

 

Với sự phát triển của NTNA và công nghệ kèm theo, như kỹ thuật số và các sản phẩm tạo hình ảnh khác nhau, giờ đây người ta đã có thể nói tới NA như một loại hình đồ họa mới. Vấn đề là công chúng có chấp nhận hiện thực NT như vậy không, một thứ NT chớp nhoáng hợp với thói quen thay đổi khẩu vị, ra đời và mang lại cho họ những giá trị thay đổi chóng mặt. Chúng ta không nghĩ đó là thứ suy đồi phá hoại NT dù yếu tố này tiềm ẩn trong NT tạo hình hiện đại và hậu hiện đại. Thứ NT ấy, rất có thể trước khi mon men trở thành chuẩn mực, một thứ gì đó “cổ điển” thì nó đã bị tiêu vong rồi. Nhưng điều quan trọng là nó phá vỡ những “ta bu” và mở ra con đường mới.

 

Điều đó có  dẫn chúng ta tới chỗ thay đổi thái độ với NA truyền thống không? Tranh luận về vấn đề này có lẽ không thực sự cần thiết. Hiện thực của NA hiện nay chấp nhận cả hai đường lối sáng tạo ảnh, nhưng dù gì thì cũng phải đi tới cùng mới có thể tạo ra sản phẩm  thực thụ. Trong thực tế, không ai cấm nghệ sĩ theo đuổi ý tưởng đến cùng. Nhưng thường thì chúng ta không có đủ văn hóa để thực hiện tới cùng ý tưởng của mình. Sự nghèo nàn trong tưởng tượng, nhu cầu bắt chước, sự dễ dãi trong sáng tạo và thẩm định ảnh làm nảy sinh thứ NT đứng giữa, may mắn lắm cũng chỉ là tác nhân, một thứ cầu nối gián tiếp để hướng tới NT. Trong những trường hợp ấy, hầu như không thể tạo ra tác phẩm đỉnh cao. Loại tác phẩm dàn dựng trên cao nguyên theo “kịch bản” phải chăng là hình ảnh về cuộc sống cao nguyên đích thực, hay chỉ là sản phẩm cũ nát của trí tưởng tượng nghèo nàn?

 

Đã đến lúc phải nhìn thẳng vào sự thật, thấy ở những sai sót con đường đi mới cho NA. Chúng ta tôn trọng sự thật giản dị của cuộc sống cũng như không cấm đoán các nhà NA thực hiện ý tưởng, nhưng chúng ta cũng không nên ngộ nhận rằng những gì đã đạt được là không thể thay đổi. Mọi NT đều có thể hình thành nên những lối mòn và nhiệm vụ của phê bình là chỉ ra lối mòn đó, hướng NA tới sự sáng tạo đích thực.

 

Rốt cục thì NT đồ họa NA có nằm trong lĩnh vực sáng tạo NA không? Không ai phủ nhận tác dụng lớn lao mà NT đồ họa mang lại cho NA, mà ở khía cạnh nào đó là cải biến nó, nhưng suy tôn nó một cách mù quáng là điều nên tránh. Cần phải đánh giá đúng sức mạnh của những khoảnh khắc cổ truyền.

 

Chúng ta cần những cá tính sáng tạo, cần sự bứt phá. Tầm vóc lớn của các nhà NA là điều chúng ta ao ước, dù thực tế chiếm lĩnh đỉnh cao NTNA không dễ dàng gì. Bàn về vấn đề này, một nghệ sĩ nảy câu hỏi rằng một nhà NA đoạt nhiều giải thưởng quốc tế và trong nước có thể là một nhà NA lớn không? Thực ra câu hỏi này không khó trả lời, cứ nhìn vào những giải thưởng đó cũng như những gì mà anh ta đạt được thì rõ rồi. Nhưng nhiều khi giải thưởng vẫn chưa nói lên điều gì cả bởi có những người có nhiều giải thưởng lại chưa từng tồn tại như một tác gia ảnh đích thực. Nghịch lý này là có thật. Ngoại trừ một vài giải có tính đặc biệt, thường là gắn với giải báo chí thế giới và các sự kiện lớn mà nói chung thì chúng ta chưa tham gia được một cách hiệu quả, còn lại các giải thưởng khác chỉ phản ánh một mặt nào đó của NA đôi khi cũng còn rất phiến diện. Vì vậy, việc đoạt vinh quang bằng các giải thưởng quốc tế là con đường được nhiều người lựa chọn nhưng chưa hẳn là đúng đắn. Nhẽ ra nên phân loại giải thưởng, đánh giá vai trò của nó trong đời sống NA thế giới nói chung và NA của ta nói riêng.

 

Nói tóm lại thì sự phục vụ cho cộng đồng có nhiều con đường, nhưng điều đầu tiên là chúng ta phải nhìn lại xuất phát điểm của các ý tưởng NT. Nếu ý tưởng đơn thuần là sự ăn thua thì không kể làm gì cả bởi NT, nói chung, thường không đồng hành với sự vụ lợi, dưới bất kỳ hình thức nào. Không có mối quan tâm tập trung, ý tưởng sáng tạo độc đáo thì không thể trở thành một tác gia được. Vậy mà đây lại là nguy cơ có thật trong giới chúng ta. Cần phải tự hỏi khi sáng tạo, rằng chúng ta muốn nói gì với công chúng của mình? Tư tưởng của chúng ta ra sao? Trái tim ta có rung động với nỗi đau nhân thế, với những thân phận con người? Một tác gia lớn của NA ít nhất phải tạo ra vài ba giá trị trước những vấn đề mang tầm vóc nhân loại, mà để thể hiện điều đó vào tác phẩm một cách lịch lãm nhất thì cần cả một hành trang học thức. Đó là điều không dễ dàng gì. Sự sống động của hiện thực phần nhiều là cao hơn hẳn những suy nghĩ hạn hẹp của chúng ta.

 

Cho đến nay, việc ghi nhận khoảnh khắc hiện thực vẫn đóng vai trò quan trọng trong sáng tạo NA. Khi xét Giải thưởng Hồ Chí Minh đợt này, chúng tôi nhận thấy rằng có những tác gia  không được đứng vào hàng ngũ nhận giải  vì đã không tôn trọng khoảnh khắc sáng tạo. Việc nắm bắt khoảnh khắc hiện thực như thế nào liên quan tới cái cách mà ta quan niệm về nó. Nhưng khoảnh khắc dàn dựng nhất định không phải là thứ khoảnh khắc mà NA trông đợi, nó đi ngược lại chân lý của sự thật. Nhiều người vẫn thường nhầm lẫn về khái niệm này, dẫn đến những cuộc tranh cãi vô bổ tốn giấy mực trong khi mọi việc đã được khẳng định rồi.

 

Từ sa lông ra cuộc sống, quả thực là NA đã phải trải qua một chặng đường dài, không có lẽ bây giờ chúng ta lại làm ngược lại, đưa NA quay về với buồng chụp? Những ai từng trải qua nỗi thất vọng đau đớn khi định giá tác phẩm của mình mới có thể nhìn nhận lại một cách bình tĩnh về cách thức mình đã lựa chọn khi tiếp cận hiện thực cuộc sống. Chúng ta chưa có điều kiện tổng kết những cái mạnh và cái yếu của NA Việt Nam, nhưng tôi nghĩ dù thế nào chăng nữa, nếu NA của ta có chỗ đứng trên thế giới thì trước hết là vì nó đã phản ánh được lịch sử đương đại của mình. NA cần hướng tới những vấn đề thuộc về con người. Phần lớn tác giả thường hướng ống kính tới vẻ đẹp quê hương đất nước, điều đó không có gì là sai cả. Nhưng nếu chúng ta không có mối quan tâm lớn đến vấn đề con người thì NTNA mới dừng ở mức thưởng ngoạn chứ chưa thể ở hàng đầu trong số các NT song hành cùng nó.

 

Tôi không muốn có kết luận cuối cùng về vấn đề này, đơn giản là thấy trong bài viết của mình tiềm ẩn nhiều vấn đề cần tranh luận. Nhưng nhu cầu bức thiết của NT đặt ra yêu cầu đánh giá đúng giá trị của những gì đã và đang tồn tại. Sự đánh giá đó có thể làm nản lòng một vài người nhưng không thể làm nản chí tất cả những ai muốn hướng tới  nền NA cao quý, vì con người.

 

HNM

VietBao.vn
contentlength: 10025
Chia sẻ
Bấm ngay
Đăng Ký xem video hay mới nhất

Video nổi bật

Sơn La: Đi bắt vợ kéo tụt cả váy cô gái
00:00 / --:--

TIN Văn Hóa NỔI BẬT

Cậu bé 8 tuổi qua đời vài giờ sau khi được chẩn đoán bị cúm

Chỉ vài ngày trước sinh nhật lần thứ 9, bé Chucky bắt đầu đổ bệnh. Gia đình đưa đi khám thì được bác sĩ chẩn đoán bị cúm thông thường, không ngờ rằng căn bệnh đã cướp đi sinh mạng của em vài giờ sau đó.

Bài được quan tâm

VẤN ĐỀ VăN HóA NÓNG NHẤT

Whitney Houston doi va nghiep

Whitney Houston: đời và nghiệp

Whitney Houston đã đột ngột qua đời , hãy vào đây để tổng kết lại những thăng trầm, scandal trong cuộc đời và sự nghiệp của Whitney..