Những ngôi nhà cổ Hội An: Bao giờ được cứu?

Thứ năm, 08 Tháng tư 2004, 06:02 GMT+7
  • Trải qua quá trình hàng trăm năm, do nhiều nguyên nhân, hầu hết nhà cổ Hội An vốn làm bằng vật liệu gỗ đều đang trong tình trạng hư hỏng nặng, nhưng khả năng tu bổ rất nan giải!

    Nhung ngoi nha co Hoi An Bao gio duoc cuu
    Ngôi nhà cổ số 48 Bạch Đằng (Hội An) bị đổ sập vào cuối năm 2003.

    Chuyện vẫn chưa cũ...

    Nhiều người dân Hội An vẫn còn nhớ như in, sau những đợt mưa lớn kéo dài mấy ngày, ngôi nhà cổ hơn 100 năm tuổi ở số 48 Bạch Đằng đã bị sập tầng 2, kéo theo một số ngôi nhà lân cận cũng sập công trình phụ vào tối 4/10/2003. Đây là ngôi nhà của ông Phạm Xuân Ân, được xếp loại nhà cổ bậc 4 ở Hội An, do xây dựng chỉ bằng vôi vữa trên nền móng không vững chắc, không có bê tông cốt thép nên sau một thời gian dài chịu tác động của thiên nhiên khắc nghiệt, nhất là các đợt mưa lụt, đã không còn trụ nổi. Rất may là tầng dưới của ngôi nhà này vừa được gia cố, sửa chữa vào năm 1997 nên không bị đổ sập luôn.

    Tuy nhiên, gạch ngói bị sạt xuống từ tầng 2 của nhà này khiến ngôi nhà cổ loại 4 ở bên cạnh, số 46 Bạch Đằng của ông Lý Hiền Trung, cũng bị sập gian giữa gồm phòng ngủ, phòng tắm, nhà vệ sinh. Đặc biệt, 3 ngôi nhà cổ loại 1 gồm nhà số 17, 19 và 21 đường Nguyễn Thái Học ở phía đâu lưng lại với 2 ngôi nhà nêu trên cũng bị gạch ngói từ trên cao sạt xuống làm sập đuôi nhà gồm bếp, nhà vệ sinh và một số công trình phụ. Được biết, các ngôi nhà cổ loại 1 này đều là di tích do Nhà nước quản lý, mới trùng tu cách đó chưa lâu và đang cho người dân thuê để ở và bảo quản. Ngoài ra, một ngôi nhà cổ loại 4 khác ở số 50 Bạch Đằng của bà Nguyễn Thị Chanh, cũng bị mưa lớn làm sập một số mảng trên mái ngói.

    Hơn 10 ngày sau, tối 15/10, lại thêm một sự cố nữa xảy ra với nhà cổ số 53 Lê Lợi. Hội An hồi 10 giờ đêm 15/10. Trong khi Hội An đang có mưa rất lớn thì mái hiên trước của ngôi nhà bất ngờ bị tụt, đổ ập hàng trăm viên ngói âm dương từ tầng 2 xuống đường. Ngôi nhà này nguyên là hiệu sách Châu Trí rất nổi tiếng ở Hội An, được xây dựng theo kiểu kiến trúc nhà cổ đặc trưng của đô thị cổ và đã có hơn 100 năm tuổi. Nằm ngay trong khu vực bảo vệ bậc 1 của đô thị cổ, ngôi nhà cổ Châu Trí đã được xếp vào danh sách di tích từ loại 1 đến loại đặc biệt ở Hội An. Rất may là vào thời điểm xảy ra sự cố tụt đổ mái nhà này thì dưới đường không có người đi, cả gia đình chủ nhà cũng đang ở phía trong nên không xảy ra tai nạn về người. Sự cố lần này tuy ít nghiêm trọng hơn vụ sập nhà xảy ra hôm 4/10 nhưng góp thêm lời cảnh báo gay gắt đối với thực trạng nhà cổ ở Hội An, đòi hỏi phải khẩn cấp có giải pháp trùng tu...

    Nhung ngoi nha co Hoi An Bao gio duoc cuu

    Ngôi nhà cổ số 5 Nguyễn Thái Học của ông Châu Hòa đã bị sập mái trước, phải dùng tôn để chống đỡ tạm.

    Vì hàng trăm di tích nhà cổ vẫn đang nguy kịch!

    Giám đốc Trung tâm Quản lý Bảo tồn di tích Hội An Trần Ánh cho hay: Sau khi xảy ra sự cố sập 2 nhà cổ 46 và 48 Bạch Đằng, UBND tỉnh Quảng Nam đã đầu tư 1 tỉ đồng cho việc trùng tu khẩn cấp 2 di tích này. Đây cũng là lần khá hiếm hoi việc trùng tu mang tính toàn diện nhất được thực hiện đối với các di tích nhà cổ, dự kiến đến giữa năm 2004 sẽ hoàn tất. Chất lượng trùng tu như thế nào thì phải đợi, nhưng dù sao 2 ngôi nhà cổ này cũng may mắn hơn "số phận" của nhiều ngôi nhà khác ở Hội An hiện nay.

    Xin đơn cử một vài ví dụ: Nhà của ông Châu Hòa có chiều dài trên 150m, mặt trước hướng ra đường Nguyễn Thái Học, phía sau là đường Bạch Đằng. Theo kiến trúc truyền thống ở phố Hội An, nhà nào cũng liên hoàn 3 gian: trước - giữa – sau. Với nhà ông Châu Hòa thì 2 trong số 3 gian nêu trên đã ở tình trạng xuống cấp nghiêm trọng. Cấu kiện gỗ sườn nhà đã mục, gạch xây bong lở, tường vôi tróc đổ từng mảng nham nhở, khả năng sập đổ chỉ còn là thời gian sớm muộn. Ông Châu Hòa, chủ nhà số 5 Nguyễn Thái Học buồn bã nói: "Di sản cha ông để lại rất quý, mấy trăm năm rồi, nhưng con cháu trong gia đình không có khả năng tu sửa nên bây giờ nó xuống cấp quá độ. Mái sau sập đã 7 – 8 năm rồi, mái trước lại tiếp tục sập nữa. Gia đình không đủ sức nên rất mong chính quyền hỗ trợ phần nào để tu sửa lại".

    Căn nhà số 10 Nguyễn Thái Học của ông Lai Gia Hồng cũng ở tình trạng không mấy sáng sủa. Nhà giữa đã trầy sụp, mái ngói vỡ trống hoác, chịu đủ tác hại một cách hiển nhiên của các yếu tố ngoại cảnh, nhất là nắng và mưa. Năm 2003, nguy cơ nhà bị sập trong mùa mưa bão là rất lớn nên Trung tâm Quản lý Bảo tồn di tích Hội An đã áp dụng bài toán trấn an tinh thần bằng cách chống đỡ tạm thời. Song trước mắt, đây vẫn là giải pháp cần thiết nhất trong lúc chưa thể trùng tu được. Ông Lai Gia Hồng cho biết: "Vì điều kiện không có nên đành phải chịu. Rất mong ở trên quan tâm giúp đỡ, tạo điều kiện sớm tu sửa để có nơi cho gia đình ra vô hàng ngày chứ không thôi mưa xuống thì cứ như nước đổ, rất là khó khăn"...

    Cũng như nhà ông Châu Hòa và ông Lai Gia Hồng, nhiều ngôi nhà cổ khác tập trung ở đường Trần Phú, Nguyễn Thái Học, Bạch Đằng (phường Minh An), đường Nguyễn Thị Minh Khai (phường Cẩm Phô) đều đang trong tình trạng xấu như lún nền, xiêu vẹo hệ thống khung chịu lực, xiêu cột kéo theo tường nghiêng, mái ngói nát dột... Theo thống kê của Trung tâm Quản lý Bảo tồn di tích Hội An, hiện ở Di sản Văn hóa thế giới này có 483 nhà cổ đang xuống cấp, 217 ngôi nhà xuống cấp nghiêm trọng, 82 ngôi nhà có nguy cơ bị sụp đổ, đòi hỏi phải khẩn cấp có các giải pháp trùng tu những tài sản quý giá này. Người dân hiện sinh sống trong những căn nhà này hết sức lo lắng nhưng chỉ biết chờ đợi, bởi lực bất tòng tâm. Lực ở đây trước hết vẫn là kinh phí. Đa phần nhà cổ ở Hội An đều nằm trong các kiệt hẻm, không sinh lợi, nhưng vì danh hiệu "Di sản Văn hóa thế giới" mà rất nhiều hộ dân phải cố gắng chịu đựng “sống chung” với nguy cơ sụp đổ trong hàng chục năm nay. Thứ đến là họ không được tự ý sửa chữa nhà, dù là của mình, mà phải được sự đồng ý của các cơ quan chức năng, bởi tuy là nhà dân nhưng đó cũng là di tích. Cách thức tu sửa nhà như thế nào phải được phê duyệt để đảm bảo tính nguyên trạng di tích của một Di sản Văn hóa thế giới. Tức là bảo tồn yếu tố gốc, đảm bảo tính chân xác trên 4 phương diện: thiết kế, kỹ thuật, vật liệu và cảnh quan môi trường mà di tích vốn có.


    Nhung ngoi nha co Hoi An Bao gio duoc cuu

    Nhà cổ số 90 Nguyễn Thái Học đang phải dùng gỗ để chống đỡ tạm phía trước. Ngôi nhà này đã được đưa vào danh sách tu bổ nhưng không biết khi nào mới triển khai!

    Bài toán nan giải còn chờ lời đáp

    Đặt vấn đề về giải pháp trùng tu toàn diện nhà cổ ở Hội An, ông Trần Ánh cho biết: "Nguồn kinh phí tu bổ di tích hiện rất khó khăn do hạn mức ngân sách của thị xã và tỉnh còn rất hạn chế. Trung ương hàng năm có rót kinh phí về cho Hội An nhưng còn quá ít so với nhu cầu thực tế!". Trong 10 năm qua, mới có 100 di tích ở Hội An, chủ yếu là nhà cổ, được Nhà nước đầu tư trên 30 tỉ đồng cho công tác tu bổ. Trong đó, ngân sách trung ương và tỉnh trên 12,6 tỉ đồng, nguồn tài trợ quốc tế trên 2,2 tỉ đồng. So với gần cả ngàn ngôi nhà cổ đang xuống cấp ở Hội An (chưa kể những di tích có quy mô lớn khác) thì rõ ràng nguồn kinh phí trên đây chỉ đủ đáp ứng cho việc chống xuống cấp mang tính nhỏ giọt. Trong khi chờ một quy chế thích hợp và để cứu nguy cho đô thị cổ, những năm qua thị xã Hội An đã trích ngân sách địa phương hỗ trợ 11,5 tỉ đồng cho nhân dân sửa chữa, gia cố nhà ở. Nhờ đó, đã có 99 ngôi nhà còn trụ được đến nay; song vẫn còn hơn 200 ngôi nhà cổ đang ở trong tình trạng có thể sụp đổ bất cứ lúc nào.

    Ông Trần Ánh cho biết thêm, nguồn nguyên vật liệu phục vụ công tác tu bổ di tích nhà cổ ở Hội An cũng đang là vấn đề rất nan giải. Khu phố cổ Hội An hầu hết được làm bằng các loại gỗ quý, khoảng trên dưới 1.000m3. Việc tìm nguồn gỗ đáp ứng cho nhu cầu này đang rất khó khăn, không thể khai thác sau khi Chính phủ có quyết định đóng cửa rừng. Thời gian qua, Hội An chủ yếu tìm mua từ nguồn gỗ "vãng lai" để về tu bổ di tích, nhưng rõ ràng là khó có thể yên tâm về chất lượng cũng như tính pháp lý.

    Năm ngoái, sau khi xảy ra sự cố sập nhà cổ ở Hội An, nhiều tờ báo hồ hởi đưa tin: "UBND tỉnh Quảng Nam quyết định dành 30 tỉ đồng trùng tu, tôn tạo di tích tại Hội An. Trong đó phân bổ chủ yếu cho trùng tu di tích nhà ở xếp hạng đặc biệt, từ 100 tuổi trở lên. Trước mắt, từ nay đến cuối năm 2003, tỉnh sẽ trích 15 tỉ đồng trong nguồn ngân sách dự phòng để hỗ trợ chống đỡ, sửa chữa các ngôi nhà đã hết công năng sử dụng. Số kinh phí còn lại sẽ tiếp tục thực hiện trong năm 2004".

    Thế nhưng trả lời phỏng vấn của chúng tôi vào sáng 7/4/2004, ông Trần Ánh đính chính: "Không có việc đó đâu. Năm ngoái, tại một buổi họp về tình hình sập nhà cổ ở Hội An, Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Nam có nêu ý kiến: tỉnh và thị xã Hội An sẵn sàng đứng ra bảo lãnh cho các doanh nghiệp vay 30 tỉ đồng để tu bổ những di tích xuống cấp. Ngân sách tỉnh và thị xã sẽ chịu lãi suất tiền vay. Sau đó sẽ bố trí vốn dần vào các năm tiếp theo. Đến nay, chưa có một doanh nghiệp nào vay vốn theo chủ trương này. Còn việc bố trí vốn của tỉnh thì cũng chỉ mới nghe nói vậy thôi vì tỉnh còn khó khăn lắm, lấy đâu ra tiền mà đầu tư một lúc đến mấy chục tỉ đồng cho Hội An?".

    Mới đây, UBND tỉnh Quảng Nam đã quyết định đầu tư hơn 5 tỉ đồng để trùng tu 10 ngôi nhà cổ tại Hội An (gồm các ngôi nhà số 51, 58, 61, 90 Nguyễn Thái Học; nhà số 51, 54, 123 Trần Phú; nhà số 61 Lê Lợi; nhà số 11 Hoàng Văn Thụ và nhà số 34 Phan Chu Trinh). Đây là các ngôi nhà cổ nằm trong dự án tu bổ, chống xuống cấp một số di tích tại Di sản Văn hóa thế giới Hội An, do nguồn kinh phí của Bộ VH–TT trong chương trình mục tiêu năm 2004. Tuy nhiên theo ông Trần Ánh, các công trình này đều đang trong giai đoạn làm hồ sơ thủ tục. Năm 2004 Hội An không có công trình tu bổ, trùng tu nào mới sẽ đuợc triển khai mà chỉ tập trung thực hiện hoàn tất việc trùng tu 2 ngôi nhà cổ ở 46 và 48 Bạch Đằng. Nghĩa là, từ dự án đến thực tế vẫn còn một khoảng thời gian nữa mà không thể biết trước sẽ dài hay ngắn!

    Đặt vấn đề Nhà nước và Nhân dân cùng trùng tu, bảo vệ các di tích nhà cổ ở Hội An thì rõ ràng phải có cơ chế, giải pháp đồng bộ. Thế nhưng, theo Chủ tịch UBND thị xã Hội An Nguyễn Sự, hiện vẫn chưa có cơ chế đầu tư để sửa chữa nhà cổ do tư nhân sở hữu mà chỉ mới đầu tư sửa chữa các di tích do Nhà nước quản lý. Đây là một vấn đề rất không phù hợp với Hội An, vì trên 90% di tích trong toàn bộ khu phố cổ là của tư nhân và chính những nhà cổ này đã tạo ra phố cổ, tạo ra Di sản Văn hóa thế giới Hội An. Nếu không có sự đầu tư, hỗ trợ của Nhà nước thì người dân không thể đủ sức tự mình sửa chữa, tôn tạo các ngôi nhà cổ với mức chi phí ít nhất phải lên đến nửa tỉ đồng cho một ngôi nhà.

    Bao giờ các di tích nhà cổ Hội An thoát khỏi nguy cơ đổ sập? Câu trả lời vẫn còn ở phía trước!

    • Thanh Hải
    Việt Báo
    Ý kiến bạn đọc

    Viết phản hồi

    Nhận xét tin Những ngôi nhà cổ Hội An: Bao giờ được cứu?

    Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Những ngôi nhà cổ Hội An: Bao giờ được cứu? bằng cách gửi thư điện tử tới vietbao.vn. Xin bao gồm tên bài viết Nhung ngoi nha co Hoi An Bao gio duoc cuu ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Những ngôi nhà cổ Hội An: Bao giờ được cứu? ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề Tin Văn Hóa của chuyên mục Văn Hóa.

    Bài viết mới:

    Các bài viết khác:

       TIẾP THEO >>
    VIỆT BÁO - VĂN HÓA - TIN VĂN HÓA