“Nhạy cảm nhất là những so sánh bất lợi”

08:23 17/01/2007
Bấm ngay
Đăng Ký xem video hay mới nhất

Sau quá trình sơ thảo đề cương, vừa qua, dự thảo lần 6 đề án tổng thể về những hình thức tưởng niệm, lưu niệm danh nhân và nhân vật lịch sử được Ban nghiên cứu soạn thảo gửi lên Bộ VHTT xem xét.

Nhay cam nhat la nhung so sanh bat loi
Tượng đài Pasteus ở vườn hoa Pasteur đường Nguyễn Công Trứ - Hà Nội
Theo kế hoạch 2007, đầu năm nay, Bộ VHTT sẽ trình Bộ Chính trị đề án này. PGS.TS Phạm Mai Hùng- Ủy viên Hội đồng Di sản văn hóa quốc gia, Phó Chủ tịch Hội KH Lịch sử VN, Phó Chủ tịch Hội Di sản văn hóa VN, Phó ban nghiên cứu soạn thảo đề án tổng thể về những hình thức tưởng niệm, lưu niệm danh nhân và nhân vật lịch sử- trả lời phỏng vấn báo Tiền phong xung quanh những vấn đề đang được quan tâm của đề án.

Thưa ông, trong số 4 loại hình gồm anh hùng dân tộc, danh nhân, nhân vật lịch sử và người nước ngoài có đóng góp to lớn với đất nước VN, thì loại hình nhân vật lịch sử có vẻ phong phú nhất, và có thể chỉ là những người dân bình thường có đóng góp cho Tổ quốc. Xin ông nói kỹ hơn về loại hình này?

Có những người “một phút làm nên lịch sử” như Võ Thị Sáu, Nguyễn Văn Trỗi... Cả những người không ở vị trí lãnh đạo, không hoạt động cách mạng nhưng họ vẫn có thể là nhân vật lịch sử, ví dụ như mẹ Suốt, hay người đàn bà chèo đò trên sông Bạch Đằng đã mách bảo cho Ngô Quyền cách thức lên xuống của thủy triều giúp ông có mưu kế thượng sách chống quân Nam Hán.

Lúc đầu, một số người chỉ gói gọn đề án này ở đối tượng “lãnh đạo tiền bối của Đảng”, như thế không ổn nên cứ phải sửa đi sửa lại. Cả khái niệm “anh hùng dân tộc” cũng không có trong từ điển.

Tháng 12/2006, Phó Thủ tướng thường trực Nguyễn Sinh Hùng có làm việc với Bộ VHTT, có mời thêm Viện Khoa học Xã hội, Ban TTVH T.Ư nghe lại đề án này. Trước đó, Bộ Chính trị đã cho ý kiến.

Đề án chia danh nhân và nhân vật lịch sử thành 4 loại. Nhưng một số nguồn tin lại cho biết là có 5 loại, trong đó “lãnh đạo tiền bối của Đảng và Nhà nước qua các thời kỳ” là một danh mục riêng?

Làm gì có 5 loại. Chỉ có anh hùng dân tộc, danh nhân, nhân vật lịch sử, và người nước ngoài có công với tiến trình phát triển của đất nước. Lãnh đạo tiền bối nằm trong nhân vật lịch sử, không thể tách rời được. Ý kiến cá nhân tôi là không nên tách ra.

Riêng về người nước ngoài có công với tiến trình phát triển của đất nước, hồi trước, lẽ ra tượng Alexandre de Rhodes đã được đặt ở ven hồ Hoàn Kiếm thì sao?

Mỗi người nước ngoài như Pasteur, Yersin chúng ta đều đã có cách thức tưởng niệm riêng. Riêng A. de Rhodes, người có công sáng tạo chữ quốc ngữ, suýt được đặt tượng ở gần đền Bà Kiệu, nhưng không hiểu sao, thành phố Hà Nội vẫn đặt tượng đài Quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh (cũ) ở đó, nên không thể đặt thêm tượng A. de Rhodes.

Có lẽ, sau này khi hoàn thành xây dựng Bảo tàng Hà Nội, tượng đài Quyết tử sẽ được đưa vào đấy, và A. de Rhodes sẽ được đặt tượng.

Việc dựng tượng đài ở VN không mấy thành công. Nó có mấy lẽ: Cha ông ta có làm tượng nhưng chỉ là tượng nhỏ, tượng thờ để trong đình, đền, miếu, không mấy khi đưa ra ngoài trời. Các nhà điêu khắc có học về tượng đài nhưng kinh nghiệm tổ chức không gian, đặc biệt là không gian nhiều chiều, chưa thành công.

Hơn nữa, chất liệu lại không sang trọng, có những trường hợp hơi lố. Chẳng hạn: Làm cột thu lôi ngay trên đỉnh đầu vua Quang Trung ở gò Đống Đa. Nhìn nhận không gian chưa thỏa đáng cũng làm méo mó hình tượng.

Còn các hình thức tưởng niệm khác thì sao, thưa ông?

Qua quá trình triển khai các hình thức tưởng niệm, lưu niệm cũng đã xuất lộ, nảy sinh nhiều yếu kém cần phải khắc phục kịp thời. Đó là các biểu hiện:

- Phần lớn các công trình... mới xây dựng, được đầu tư lớn từ nguồn ngân sách nhà nước nhưng chỉ chú trọng quy mô, hình thức, ít chú ý tới hiệu quả KT-XH, giáo dục và thẩm mỹ.

Ví dụ khu tưởng niệm cố Tổng Bí thư Trần Phú hoặc cố Thủ tướng Phạm Hùng.

- Quan tâm xây dựng các công trình tưởng niệm, lưu niệm các nhân vật lịch sử thời kỳ hiện đại nhiều hơn các danh nhân, nhân vật lịch sử cổ, trung đại, các danh nhân văn hóa và khoa học...

- ...Ngay trong một địa phương, nhất là địa phương vừa có danh nhân, vừa có nhân vật lịch sử thì việc triển khai các hình thức lưu niệm, cũng như xây dựng các công trình tưởng niệm đều thiếu sự tính toán một cách khoa học, tạo nên sự so sánh bất lợi trong dư luận xã hội (như sự đầu tư quá chênh lệch trong xây dựng các công trình tưởng niệm, lưu niệm giữa các cố Tổng Bí thư Trần Phú và Hà Huy Tập, giữa Nguyễn Du và Phan Đình Phùng...)

(Trích dự thảo lần 6 đề án tổng thể các hình thức lưu niệm, tưởng niệm danh nhân và nhân vật lịch sử)

Xây dựng bảo tàng tiểu sử-sự nghiệp của cá nhân không có tính phổ biến trên thế giới. Thế giới làm nhưng gắn với sinh hoạt đời sống. VN có Bảo tàng Hồ Chí Minh và Bảo tàng Tôn Đức Thắng. Tại Bảo tàng Hồ Chí Minh, điều tạo xúc động lớn chính là ngôi nhà sàn... Đấy mới là những chi tiết cho thấy lối sống giản dị đơn sơ của vị Chủ tịch nước.

Ở Đức, người ta làm nhà lưu niệm gắn với sinh hoạt đời thường của Mark và Engels, ở Mỹ người ta cũng làm vậy với Lincoln.

Một trong những hình thức tưởng niệm rộng rãi trong đời sống nhân dân ta chính là các đình, đền thờ. Lịch sử vốn là công bằng và sự thật, dân ta cũng rất tự trọng nên không mấy khi người ta dựng tượng lúc danh nhân ấy vừa qua đời, thông thường phải sau một thời gian, một độ lùi để thẩm định.

Một hình thức nữa là ghi danh những người có cống hiến với dân tộc lên bia. Sau này, có các hình thức khác như đặt tên đường, phố, quảng trường, công viên, giải thưởng, làm sách, làm phim... về danh nhân.

Dự thảo đề án có nói đến một số công trình tưởng niệm Phạm Hùng, Trần Phú, Nguyễn Du... Ông có thể nói rõ hơn?

Công trình tưởng niệm đồng chí Phạm Hùng tôi từng đến xem, có trưng bày, có tượng, có phòng chiếu phim, nhưng rất ít khách tham quan. Cái hấp dẫn người xem là các công trình đó phải có hồn.

Nếu so công trình này với công trình tưởng niệm đại tướng Nguyễn Chí Thanh thì nó quá lớn, so với ông Trường Chinh, nó lại càng lớn nữa. Hà Huy Tập và Trần Phú còn khiêm tốn hơn. Phan Bội Châu- một yếu nhân, cũng chưa được tưởng niệm xứng đáng.

Bộ Chính trị đã có chỉ thị không xây dựng công trình tưởng niệm đối với các đồng chí lãnh đạo tiền bối ở cấp quốc gia, mà các địa phương phải kết hợp với dòng họ làm thôi.

Điều nhạy cảm và gây tranh cãi trong quá trình soạn dự thảo này là gì, thưa ông?

Giữa quá khứ và hiện tại. Nếu tôn vinh đậm các vị thời hiện tại, vậy thì các danh nhân trong quá khứ sẽ thế nào. Phải có sự hợp lý giữa quá khứ và hiện tại. Tất cả mọi danh nhân đều được tôn vinh.

Một địa phương nhiều danh nhân mà xử lý không khéo sẽ tạo nên những điều không thỏa đáng về mặt văn hóa, những so sánh nhạy cảm không đáng có giữa trong và ngoài Đảng, giữa lãnh đạo và không lãnh đạo, giữa trước và sau khi có Đảng.

Chủ nhiệm UB Văn hóa, giáo dục thanh thiếu niên và nhi đồng của Quốc hội Nguyễn Thị Tâm Đan từng nói với Bộ trưởng Bộ VHTT rằng trước mắt Bộ VHTT là một bức tường. Ông có nghĩ rằng việc soạn thảo đề án và thực hiện theo nó sẽ rất khó khăn?

Thực ra dân đã làm rồi, bây giờ chỉ tổng kết, cái gì nên phát huy, cái gì cần hạn chế. Vừa rồi, T.Ư chỉ thị từ nay trở đi không xây dựng bảo tàng lưu niệm danh nhân nữa, có thể xây phòng trưng bày gắn với quê hương của danh nhân, chứ không phải ở Thủ đô. Thế mới thỏa đáng.

Xin cảm ơn ông.

Trần Thanh

Việt Báo
contentlength: 11650
Chia sẻ
Bấm ngay
Đăng Ký xem video hay mới nhất

Bài được quan tâm

VẤN ĐỀ VăN HóA NÓNG NHẤT

Whitney Houston doi va nghiep

Whitney Houston: đời và nghiệp

Whitney Houston đã đột ngột qua đời , hãy vào đây để tổng kết lại những thăng trầm, scandal trong cuộc đời và sự nghiệp của Whitney..