Người say mê những trang phục "cung đình"

08:06 31/12/2009

Vì một sự tình cờ, Vũ Văn Giỏi, làng Đông Cứu, xã Dũng Tiến, Thường Tín, Hà Nội đã đến với những trang phục cung đình. Thế rồi cái thú vui làm áo vua chúa, hoàng hậu… đã ngấm vào máu anh lúc nào không hay.

Ảnh minh họa

Nghệ nhân Vũ Văn Giỏi bên một bộ trang phục cung đình


Từ nghề thêu truyền thống…

Sinh năm 1969, cũng như bao đứa trẻ ở làng Đông Cứu, Vũ Văn Giỏi có một tuổi thơ vất vả mà êm đềm bên đồng ruộng. Làng Đông Cứu hồi đó cũng có cả nghề thêu truyền thống từ lâu đời. Ban ngày Giỏi chăn trâu, tới lớp. Tối đến anh lại ngồi nhìn ông bà, cha mẹ thêu những con rồng, con phượng và học hỏi theo. Cũng chính vì thế mà lúc còn ít tuổi, Giỏi đã có thể thêu được những đường thêu rất khó, đòi hỏi kỹ thuật cao.

Học hết phổ thông, Giỏi lên đường nhập ngũ. Năm Giỏi xuất ngũ trở về với làng quê, đó là những năm 90 của thế kỉ trước, kinh tế đất nước còn rất khó khăn. Với vốn kiến thức về nghề thêu trong tay, Vũ Văn Giỏi đã trở lại với nghề truyền thống của gia đình. Lúc đó anh cũng chỉ nhận thêu những trang phục lễ hội là chính.

Tay nghề khá, lại chăm chỉ, chẳng mấy chốc Vũ Văn Giỏi đã tạo dựng được tên tuổi. Các tác phẩm của anh đã xuất hiện nhiều hơn ở các lễ hội lớn, các buổi tế lễ ở đình, làng. Bên cạnh đó, anh cũng đã được đặt làm 1 số trang phục trong bộ phim “Hoàng Lê Nhất Thống Chí”.

Những năm 1993, 1994, có 1 người Việt Kiều trong thời gian nghiên cứu và tìm hiểu các trang phục từ xa xưa, đặc biệt là trang phục cung đình đã tìm đến anh Giỏi. Ban đầu là những bộ trang phục hát quan họ và 1 số trang phục in ấn khác. Sau đó cả 2 bắt tay vào nghiên cứu trang phục vua chúa các thời Lý, Trần, Lê, Nguyễn.

Càng nghiên cứu, các bộ trang phục tinh xảo, nghệ thuật mang đậm nét văn hóa dân tộc càng ăn sâu vào tâm trí anh Giỏi. Và thế là anh quyết tâm sẽ tạo cho mình 1 hướng đi riêng là phục dựng các trang phục cung đình qua các triều đại. Vũ Văn Giỏi đã xác định trước con đường này là vô cùng khó khăn và khó mà có được lợi nhuận. Nhưng vì niềm đam mê cũng như khát khao muốn giữ lại một nét văn hóa truyền thống của dân tộc nên anh đã bắt tay vào nghiên cứu, phục chế các trang phục cung đình.

Ảnh minh họa

Những bộ trang phục cung đình đã hoàn chỉnh


Đến các trang phục cung đình

Việc nghiên cứu, phục chế trang phục cung đình nói ra thì dễ, nhưng khi bắt tay vào làm khó vô cùng. Suốt 15 năm trời vừa học, vừa thêu, anh cũng mới chỉ hoàn thành được khoảng 30 bộ được coi là hoàn chỉnh. Nhưng để đạt được con số đó là cả 1 quãng thời gian người thợ thêu lặn lội khắp nơi vừa để “tầm sư”, vừa để tìm nguyên vật liệu.

Năm 1995 anh bắt tay vào làm lô áo đầu tiên. Đó là chiếc áo bào của Hoàng tử đời nhà Nguyễn.

Để có được hình mẫu nguyên bản, anh Giỏi đã mày mò ở rất nhiều tài liệu của thời kì này. Những bức ảnh, bức tranh truyền thần cũng chỉ giúp anh có được kiểu dáng. Còn về màu sắc và đường nét, anh phải vào tận trong Huế để xem. Bên cạnh đó, anh còn đi tìm hiểu những nghệ nhân đã 1 thời thêu áo cho hoàng tộc còn sót lại. Rất may cho anh, những người nghệ nhân như thế làng anh cũng có vài cụ. Với tay nghề khá cao, cũng không khó cho anh Giỏi trong việc lựa chọn màu sắc, chất liệu cho phù hợp.

Đến công đoạn tìm nguyên vật liệu mới là công đoạn phức tạp nhất. Từ vải cho đến chỉ may các trang phục cung đình hầu như không ai còn sản xuất nữa. Anh tìm đến những làng nghề mà trước đây đã từng làm loại vải, loại chỉ này và phải trả những mức giá rất cao người ta mới đồng ý làm cho anh. Có được vải, được chỉ rồi lại còn phải tìm công thức nhuộm. Tất cả các trang phục cung đình đều được nhuộm từ 1 số loại thảo mộc đặc biệt, và để tìm những loại này, hòa trộn làm sao cho có đúng tỉ lệ là biết bao nhiêu công sức anh nghiên cứu.

Suốt 3 năm ròng, chỉ biết ăn, ngủ vì chiếc áo bào đó, cuối cùng anh cũng làm được 20 cái áo đầu tiên. Nhưng xem đi xem lại mới thấy vẫn còn chưa thực sự đúng với 2 chữ “phục chế” vì nhiều cái còn chưa giống. Anh đành cắn răng bỏ hết và làm lại từ đầu.

Rất may, từ những lần vấp ngã đầu tiên đã cho Vũ Văn Giỏi rất nhiều kiến thức cũng như kinh nghiệm. Lần làm tiếp theo, anh đã thành công. Làm xong trang phục nhà Nguyễn, anh Giỏi lại tiếp tục nghiên cứu, phục chế các trang phục nhà Lê, nhà Lý, nhà Trần và chính thức mở ra cho mình một hướng đi mới.

Ảnh minh họa

Là một nghệ nhân trẻ nhưng anh luôn trăn trở với nghề


Làm sao để giữ nghề?

Đó là trăn trở ngày đêm của anh Vũ Văn Giỏi. Sở dĩ anh có nỗi lo đó là vì trang phục cung đình là loại trang phục cực kỳ kén người. Là thợ lành nghề và say mê như anh cũng phải mất mấy năm trời để học và 15 năm để có thể làm ra được những chiếc áo gần giống với nguyên mẫu.

Đã làm đồ cho vua, chúa, hoàng hậu…lại còn là phục dựng lại những nét văn hóa xưa yêu cầu người thợ thêu phải có sự chính xác cũng như am hiểu sâu rộng về lĩnh vực này. Cụ thể như Long bào thì phải dùng chỉ se hai chiều nhưng áo Hoàng hậu chỉ được dùng loại chỉ se một chiều. Kim tuyến trên áo vua sẽ có màu riêng biệt, màu kim tuyến trên áo Hoàng hậu cũng sẽ khác áo công chúa, hoàng tử...

Khoảng cách giữa các họa tiết trên các trang phục cũng hết sức quan trọng. Các loại khuy cài, họa tiết đính kèm có những yêu cầu khắt khe riêng. Mỗi trang phục lại phải tìm đến một thợ để đặt làm cho từng chi tiết. Chỉ cần 1 sơ suất dù là nhỏ nhất thì chiếc áo với bao tâm huyết lập tức trở thành vô giá trị

Đó là những cái khó khăn và sự khắt khe trong việc chọn thợ thêu. Không những thế, đầu ra cho những sản phẩm này là hết sức gian nan. Anh Giỏi cũng đã làm 1 số trang phục theo đơn đặt hàng nhưng cũng chỉ đếm trên đầu ngón tay. Người biết và hiểu về loại trang phục này không nhiều.

Vũ Văn Giỏi băn khoăn vì chưa thực sự tìm được lối đi cho nghề làm các trang phục cung đình. Nhưng khi bắt tay vào thực hiện nốt những phần còn giang dở cho niềm đam mê cả đời của mình anh bỗng quên đi tất cả. Những trang phục anh làm, anh sẽ bảo quản cẩn thận, cũng là để gìn giữ cho mai sau.

Hoàng Đức Nhã (bài, ảnh)

Việt Báo
contentlength: 10152
Chia sẻ

Bài được quan tâm

VẤN ĐỀ VăN HóA NÓNG NHẤT

Whitney Houston doi va nghiep

Whitney Houston: đời và nghiệp

Whitney Houston đã đột ngột qua đời , hãy vào đây để tổng kết lại những thăng trầm, scandal trong cuộc đời và sự nghiệp của Whitney..