Một buổi nghe ca trù

18:26 20/07/2005
Bấm ngay
Đăng Ký xem video hay mới nhất

Mot buoi nghe ca tru

Nghệ nhân Phó Thị Kim Đức trình diễn ca trù

Trong khi Viện âm nhạc và Cục Di sản văn hóa đang trong quá trình hoàn thiện hồ sơ để trình UNESCO công nhận ca trù là di sản văn hóa phi vật thể , buổi thuyết trình về lịch sử và nghệ thuật ca trù diễn ra sáng 16-7 của thạc sĩ Nguyễn Xuân Diện và biểu diễn ca trù của nghệ sĩ Phó Thị Kim Đức là một hoạt động rất ý nghĩa.

Một buổi thuyết trình thành công ngoài mong đợi của những người đến dự.

TH.S Nguyễn Xuân Diện: Ca trù có từ khoảng thế kỷ XV

Thạc sĩ Nguyễn Xuân Diện là một cán bộ nghiên cứu của Viện Hán Nôm, say mê nghiên cứu và đã có hàng trăm bài viết về ca trù.

Cực kỳ khúc chiết, mạch lạc, Nguyễn Xuân Diện thuyết phục được mấy trăm người nghe không phải bằng những lời ca ngợi suông về vẻ đẹp của ca trù mà bằng các tư liệu khảo cổ, các văn bản Hán Nôm, quá trình phát triển qua các thế kỷ, câu chuyện về những thân phận đào nương, về các bậc anh hùng hào kiệt đã từng mê ca trù cùng với sự ra đời của thể thơ hát nói... TS Nguyễn Xuân Diện đôi khi còn hát một điệu ca trù để phân tích so sánh.

Các nhà nghiên cứu đi trước cho rằng ca trù (còn có các cách gọi khác là hát Cửa đình, hát Cửa quyền, hát Nhà tơ) có từ thời nhà Lý, thế kỷ XI, khi căn cứ vào các bức chạm khắc ở chùa Phật Tích (Bắc Ninh), Thái Lạc (Hưng Yên) và mấy chữ ả đào, đào nương trong các sách cổ.

Tuy nhiên, theo Nguyễn Xuân Diện, các hoa văn chạm khắc đó không hề có dấu hiệu gì của ca trù còn ả đào, đào nương là chỉ những con người làm nghề ca hát (ả đào khác hát đào).

Bằng các tài liệu khảo cổ và văn bản Hán Nôm, Nguyễn Xuân Diện cho rằng trong tình hình tư liệu hiện biết chỉ có thể khẳng định ca trù có từ khoảng thế kỷ XV. Căn cứ được đưa ra là các bức chạm đàn đáy - cây đàn ba dây đặc biệt chỉ dùng riêng trong ca trù, tìm thấy trong bức chạm ở đình Lỗ Hạnh (Bắc Giang) - niên đại thế kỷ 16 và bức chạm thiếu nữ cầm đàn đáy tìm thấy ở đình Tây Đằng.

Về tư liệu chữ viết, bài Đại nghĩ bát giáp thưởng đào giải văn của Tiến sĩ Lê Đức Mao (1462 - 1529) tìm thấy trong sách Lê tộc gia phả là tư liệu sớm nhất có hai chữ ca trù. Đây cũng là bài thơ cổ nhất hiện biết có hai từ ca trù lần đầu tiên có mặt trong văn học viết.

Trải qua các thế kỷ 15, 16, 17, 18 ca trù ngày càng phát triển và đạt đến đỉnh cao vào thế kỷ 19 với sự ra đời của thể thơ hát nói gắn với tên tuổi các bậc quân tử. Đến cuối thế kỷ 19, đầu thế kỷ 20, ca trù bị biến tướng và bị "mang tiếng đến tận bây giờ".

Về đóng góp của nghệ thuật ca trù, Nguyễn Xuân Diện cho rằng mặc dù nó rất phức tạp về văn bản và tư tưởng, nhưng phải ghi nhận từ ca trù đã ra đời thể thơ hát nói độc đáo và sáng giá của văn học dân tộc.

Ca trù cũng là một lối chơi bình đẳng, độc đáo với cây đàn đáy chỉ có ở VN.

Cái khó khăn nhất khi làm hồ sơ về ca trù là ghi lại và phân tích tiếng phách. Có người ví tiếng phách như là một cô gái đi trên đường, nghe thấy tiếng bước chân nhưng không ghi được đường sóng lượn của chiếc váy.

Người đúc kết được ca trù thành bài bản để truyền dạy

Nếu Nguyễn Xuân Diện thuyết phục người nghe bằng lý thuyết thì buổi biểu diễn sau đấy của nghệ sĩ Phó Thị Kim Đức và các học trò của bà là minh chứng tuyệt vời cho sự hấp dẫn của ca trù.

Bà Phó Thị Kim Đức sinh năm 1931, tại ngõ Cống Trắng, Khâm Thiên, Hà Nội - một ngõ phố với những ca quán một thời nổi tiếng.

Quê gốc Hà Tây, bà sinh ra trong một gia đình có truyền thống ca hát, người cha là một nghệ sĩ sử dụng thành thục nhiều loại nhạc cụ đồng thời cũng là thầy dạy của bà. Anh trai bà là nghệ nhân đàn đáy Phó Đình Kỳ với ngón đàn tinh tế và tài hoa.

Học ca trù từ khi bảy tuổi, sau đó vài năm, Kim Đức đã theo gia đình đi hát kiếm sống. Từ năm 1960 đến năm 1986, bà là nghệ sĩ hát chèo của Đài Tiếng nói VN, được phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ ưu tú. Khi mái tóc đã điểm những sợi bạc, nghệ sĩ Kim Đức lại trở về với nghệ thuật ca trù như là trở về với nguồn cội của tơ duyên tiền kiếp. Dưới đôi tay của bà, những thanh tre mỏng mảnh của lá phách như được bà thổi tâm hồn vào đó.

Từ khi về hưu đến nay, nghệ sĩ Kim Đức đã dành hết tâm huyết của mình, một mặt đúc kết cả một đời ca hát, thành ra các bài giảng về ca trù để truyền dạy, một mặt tìm chọn học trò để truyền nghề.

Và đến nay bà chỉ truyền cho các học trò Nguyễn Thị Bạch Dương, Đặng Công Hưng, Nguyễn Văn Hải, trong một lớp đào tạo bài bản. Nguyễn Thị Bạch Dương đã nhận được Huy chương vàng về ca trù tại một Liên hoan nghệ thuật. Nguyễn Văn Hải là một người cầm chầu khá chuẩn mực theo lề lối xưa, đồng thời cũng có hiểu biết sâu sắc về nghệ thuật ca trù.

Điều đặc biệt là vợ chồng Dương - Hải hiện đang công tác tại Phòng thương mại và công nghiệp VN, cả hai trước đây tốt nghiệp Đại học Thương mại và không hề liên quan gì đến đàn hát.

Cho đến nay, bà Kim Đức là người duy nhất đúc kết được ca trù thành bài bản mà có thể dùng để truyền dạy được cho học trò theo phương pháp sư phạm.

Vừa dạy theo lối bắt tay chỉ ngón của cách truyền dạy ngày xưa, vừa dùng các phương tiện kỹ thuật nghe nhìn hiện đại hỗ trợ để rút ngắn quá trình đào tạo, việc dạy dỗ của bà đã đáp ứng được yêu cầu cấp thiết là gìn giữ nghệ thuật cổ trong đời sống hiện đại.

Nghệ sĩ Phó Thị Kim Đức cũng là người nắm được nhiều làn điệu nhất hiện nay, với tất cả sự tinh tế riêng của cách đưa hơi và trình thức biểu diễn của một điệu. Các điệu hát như: Hát truyện (Phan Trần), Thiên Thai, Thét Nhạc... là những điệu hát rất cổ và rất khó, tưởng đã thất truyền, vẫn được bà giữ gìn và thể hiện với cả trăm phần trăm kỹ thuật.

Sáng ấy, nghe bà hát điệu Hát lót cửa đình, điệu Gửi thư và đặc biệt là Tỳ bà hành, quả thật là kỳ diệu. Tiếng phách thần diệu làm người nghe mê mẩn (có người gọi tiếng phách của bà Kim Đức là tiếng phách trạng nguyên). Học trò của bà, giọng ca Bạch Dương với điệu thét nhạc, với hát nói cũng đã có được sự kế thừa xứng đáng.

Một buổi nghe ca trù, không mấy người bỏ về. Ở lại đến gần 12 giờ trưa một ngày Hà Nội trời nắng chói chang người ta thấy có cả ông Nguyễn Khánh - nguyên Phó Thủ tướng Chính phủ, nhà văn Kim Lân và nhiều giáo sư, nhà nghiên cứu văn hóa, âm nhạc, có cả nhiều người lạo động.

Và đáng nói, là một buổi nghe ca trù thành công có sự đóng góp của những người trẻ tuổi. Một Nguyễn Xuân Diện tuổi ngoài 30, một cặp vợ chồng trẻ Bạch Dương - Nguyễn Văn Hải, một Linh - sinh viên ngành Hán Nôm trường Khoa học xã hội Nhân văn (Linh là quan viên cầm chầu trong phần biểu diễn của bà Kim Đức và Bạch Dương) mê và sành luật ca trù, cùng với rất nhiều khán giả ngồi dưới là những người trẻ tuổi.

Được như thế, lo gì ca trù mai một!

Theo Đại đoàn kết

>> Di sản thế giới tiếp theo của VN: Ca trù hay Quan họ?
>> Chuẩn bị lộ trình di sản thế giới cho ca trù

contentlength: 10588
Chia sẻ
Bấm ngay
Đăng Ký xem video hay mới nhất

Video nổi bật

2 bò đực nặng nửa tấn cùng lăn ra chết sau cú húc khốc liệt
00:00 / --:--

TIN Văn Hóa NỔI BẬT

Con ngoại tình vì vợ vô sinh, lá thư 30 năm trước của mẹ chồng khiến tất cả câm nín

Đêm đó tôi đã lang thang ở ngoài cả đêm. Tôi đi đến những nơi hai đứa từng hẹn hò khi đang yêu và nhớ về ngày xưa. Sau tất cả, sáng hôm sau trở về, tôi quyết định sẽ coi như mình không biết chuyện kia và giữ kín không để ai biết.

Bài được quan tâm

VẤN ĐỀ VăN HóA NÓNG NHẤT

Whitney Houston doi va nghiep

Whitney Houston: đời và nghiệp

Whitney Houston đã đột ngột qua đời , hãy vào đây để tổng kết lại những thăng trầm, scandal trong cuộc đời và sự nghiệp của Whitney..