Lễ Giáng sinh với văn hoá Việt

18:31 23/12/2006
Bấm ngay
Đăng Ký xem video hay mới nhất

Noel những năm gần đây đã trở thành một ngày hội hiển nhiên đối với hầu hết người dân Việt Nam. Nhưng cách đây 20 năm, người ta đón Noel như thế nào, Noel có ảnh hưởng rộng rãi ra ngoài phạm vi các giáo dân không?

VTC trò chuyện với TS.Nguyễn Hồng Dương, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Tôn giáo, xung quanh ngày lễ Giáng Sinh.

- Theo Tiến sỹ, nguyên nhân nào khiến ngày Thiên Chúa Giáng Sinh, ngày Valentine...từ chỗ chỉ là ngày lễ của những người Công Giáo, nay đã lan tỏa rất rộng, vượt xa khỏi phạm vi giáo dân, nhất là trong những năm gần đây?

- Trong các biến cố của cuộc đời Chúa Giêsu mà người Công Giáo kỷ niệm, quan trọng bậc nhất chính là Noel, hay người Việt ta hay dùng chữ Giáng Sinh - ngày Ngôi Hai Thiên Chúa xuống thế làm người.

Người dân tụ họp trước cửa Nhà Thờ Lớn Noel 2005.

Ngay từ khi VN có cộng đồng giáo dân đầu tiên (Công Giáo hoạt động thực sự có hiệu quả ở nước ta bắt đầu từ đầu thế kỷ XVII), người ta đã tổ chức ngày Noel rất trang trọng.

Ngày xưa, các Nhà thờ ít, tín đồ ở tản mát. Vào dịp Noel, người ta đổ về các xứ đạo chính, có khi phải đi một, hai ngày đường, đến từ hôm trước, bồng bế con cái, về đi dạo phố phường, giao lưu và đến đêm 24 thì dự lễ Giáng Sinh.

Cho đến thời Nguyễn, các sinh hoạt của ngày Noel chỉ bó gọn trong cộng đồng Công Giáo do chính sách cấm đạo và do hoạt động khép kín của chính Giáo hội.

Còn trong thế kỷ này, có 2 dấu mốc quan trọng trong lịch sử quá trình hòa nhập của người Công giáo. Một là năm 1955, Pháp lệnh của Chính phủ quy định các ngày nghỉ trong năm, thì có cả ngày Noel (và cả ngày Phật Đản). Hai là, sau Công đồng Vatican II (1962-1965), Công Giáo bắt đầu có chủ trương hội nhập với văn hóa truyền thống VN. Bấy giờ họ mới xem các tôn giáo khác cũng có những giá trị về mặt thần học. Họ cũng cho phép tín đồ kết hôn với những người ngoài đạo.

TS. Nguyễn Hồng Dương

Trong lễ Noel, họ dần dần đưa vào các sinh hoạt văn hóa truyền thống dân tộc.
Điều đáng nói là, các bài hát ngợi ca và chúc tụng Thiên Chúa giáng sinh thường được viết với nội dung Công giáo nhưng dựa trên các làn điệu dân ca Bắc, Trung Nam: quan họ của Bắc Ninh, hát xoan hát ghẹo ở Vĩnh Phú, chèo, hát trống quân ở đồng bằng Bắc Bộ, các điệu lý của Nam Bộ...
Họ còn đặt ra các bài vè để cho dễ nhớ, bởi các tín đồ thời đó nhiều người mù chữ. Tôi còn nhớ một bài như thế này: "Lẳng lặng mà nghe/Cái vè đom đóm/Chuyện này nghe lỏm/Một nước phương Tây/Số là mùa đông/Trong tuần sinh nhật v.v..."

Ở Nam Bộ, người ta còn đưa các truyền tích về Thiên Chúa và trong rối bóng. Những năm gần đây, các cấp chính quyền, đoàn Thanh niên còn tổ chức các chương trình ca nhạc, thi Người đẹp Noel, trình diễn Thời trang Noel, thi đấu thể thao...

Các hoạt động phong phú đó đã tạo nên một sinh hoạt văn hóa cộng đồng, dần dần lôi kéo người ngoài đạo tham gia và trở thành một phong tục rất đẹp từ Nam ra Bắc. Tôi cho rằng, điều này cho thấy bản chất người Việt rất khoan dung, các tín đồ của tôn giáo này sẵn sàng tham dự nghi lễ của các tôn giáo khác.

- Nếu lấy một điểm mốc, thì đâu là thời gian Noel bắt đầu thực sự trở nên phổ biến trong mọi người dân và hoạt động ngày càng phong phú cho đến ngày nay, thưa ông?

- Thật ra, sau Công đồng Vatican II, dù Giáo hội đã cởi mở hơn, nhưng bấy giờ cả hai miền đất nước ta đều có chiến tranh, nên hoạt động kỷ niệm cũng không có điều kiện được rộng rãi thực sự.

Từ khi hòa bình lập lại cho đến trước đổi mới thì đời sống lại quá khó khăn, thiếu thốn, người ta không thể nào vác cái bụng đói đi chơi hội được, cho nên cơ bản Noel vẫn chỉ thu hẹp trong phạm vi giáo dân và một số ít thanh niên tò mò...Noel chỉ thực sự sôi động và mở rộng phạm vi người tham dự từ sau khi nước ta tiến hành công cuộc đổi mới năm 1986 đến nay.

Ông già Noel tất bật chuẩn bị quà - Ảnh: Hồ Quang

- Có một điểm đặc biệt: số người theo Thiên Chúa Giáo không phải là đông nhất ở nước ta, nhưng số người tham dự và hưởng ứng ngày Noel thì rất đông, có lẽ còn nhiều hơn người ta đi chơi trong ngày Phật Đản hay các ngày lễ của đạo Cao Đài...?

- Không hẳn như vậy. Nếu bạn vào Huế vào ngày Phật Đản 15/4, bạn sẽ thấy rợp trời cờ Phật Đản, và các con đường như Báo Quốc, Từ Hiếu ngày hôm đó đông nghẹt người, không khí rạo rực lắm.

Người ta đi chơi suốt đêm, lên Phu Văn Lâu, Ngự Bình. Huế cũng là một trung tâm Công Giáo lớn, nhưng số người đổ đến các Nhà thờ vào ngày Noel có lẽ chỉ bằng 1/10 số người đến chơi các chùa trong ngày Phật Đản.

Ở TP.Hồ Chí Minh và Hà Nội thì ảnh hưởng của hai ngày gần như tương đương. Nhưng vì người dân chỉ tập trung ở quanh Nhà thờ Lớn và một số nhà thờ nhỏ nên bạn có cảm giác như vậy, còn ngày Phật Đản, người ta tỏa ra trên cả trăm ngôi chùa.

Hoặc vào dịp lễ Cao Đài, cả vùng Cao Đài đổ về thánh thất Tây Ninh, dòng người nườm nượp. Nhưng cũng phải công nhận rằng số người kỷ niệm Noel cũng ngày càng đông, tạo thành phong trào.

- Như ông vừa nhắc đến, thanh niên ngày nay nhiều người đổ ra đường đi chơi Noel chỉ theo phong trào. Ông nghĩ sao về cách thức đón Giáng sinh của những người ngoài đạo?

Đón Giáng sinh trong Nhà thờ Cửa Bắc

- Ngoài tâm điểm của Noel là đêm 24/12, theo tôi giáo hội và chính quyền nên tổ chức các hoạt động liên quan từ đêm trước.

Nhiều xứ đạo ngay đêm 23 đã có các chương trình rất sôi động. Hiệu quả của việc này là tránh dồn một lượng người quá đông vào một vài địa điểm. Tâm lý người trẻ tuổi là thích đám đông, thích chen hích, đụng chạm. Nhưng tập trung như vậy dễ dẫn đến các tệ nạn như rượu chè, đua xe. Năm nào cũng có người chết vì những nguyên nhân này. Nó đã làm hỏng đi ý nghĩa đẹp đẽ của một ngày lễ quan trọng bậc nhất của Thiên Chúa Giáo.

Tuy nhiên, ngoài bộ phận quá khích đó, tôi ủng hộ việc xem Noel như một dịp vui chơi. Thanh niên cần một dịp để "xuống đường", đơn giản như vậy thôi. Họ sẽ tụ họp bạn bè, trưng các mốt quần áo mới và hít thở không khí sôi nổi, chứ không nhất thiết phải có tâm tư gì gắn với ý nghĩa của ngày Noel lắm.

Không thể yêu cầu họ phải hiểu như một nhà nghiên cứu - đó là công việc của chúng tôi - còn họ chỉ cần biết hôm nay là ngày Thiên Chúa của một tôn giáo giáng sinh, thế là đủ. Miễn là họ không gây rối và nếu có tham dự nghi lễ gì trong nhà thờ cũng cần tuyệt đối trang nghiêm.

- Bản thân ông, một người đã nhiều năm nghiên cứu Thiên Chúa Giáo, Noel đối với ông là dịp như thế nào?

- Hầu như Noel năm nào tôi cũng về quê rồi đi đến các xứ đạo, ghi chép, chụp ảnh, ghi nhận và hòa mình trong không khí Giáng Sinh.

Xưa nay người ta hay nhìn tôn giáo ở nhiều khía cạnh khác nhau, riêng tôi nghiêng về nhìn nhận tôn giáo như một văn hóa, mà những ngày lễ này là đỉnh điểm của văn hóa, của sinh hoạt cộng đồng. Đi đến các xứ đạo vui lắm, các gia đình coi việc đón những người ngoài đạo đến mừng lễ Noel của họ là niềm vui.

- Ông dự đoán thời gian tới, xu hướng kỷ niệm các ngày lễ Thiên Chúa Giáo ở nước ta có ngày càng mạnh mẽ, tức là không chỉ Noel mà có thể thêm cả Lễ Phục Sinh, Lễ Tạ Ơn đều ảnh hưởng rộng rãi ra ngoài phạm vi giáo dân?

- Các ngày Lễ Phục Sinh, Lễ Tạ Ơn...cho đến nay vẫn ít thu hút người ngoài Công Giáo tham dự, bởi Giáo hội chưa tuyên truyền mạnh mẽ bên ngoài giáo dân. Không nhiều người biết về ý nghĩa chính xác của những ngày này.

Valentine thì những năm gần đây phổ biến ở nước ta, nhưng thực tế, mặc dù xuất phát điểm từ Thiên Chúa Giáo song từ lâu Valentine đã biến thành lễ hội tình yêu cho cả thế giới. Tóm lại, theo tôi trong thời gian tới thì sự hưởng ứng của mọi người cũng vẫn chỉ dừng lại ở lễ Noel thôi.

- Xin cảm ơn Tiến sỹ về buổi trò chuyện, và chúc ông một Giáng sinh an lành!

Diễm Huyền (thực hiện)

Việt Báo
contentlength: 14928
Chia sẻ
Bấm ngay
Đăng Ký xem video hay mới nhất

Bài được quan tâm

VẤN ĐỀ VăN HóA NÓNG NHẤT

Whitney Houston doi va nghiep

Whitney Houston: đời và nghiệp

Whitney Houston đã đột ngột qua đời , hãy vào đây để tổng kết lại những thăng trầm, scandal trong cuộc đời và sự nghiệp của Whitney..