Hổ phụ sinh hổ tử

14:04 26/12/2005
Bấm ngay
Đăng Ký xem video hay mới nhất

Nhà dân tộc học Trần Quang Hải, con trai của Giáo sư Trần văn Khê hiện sống ở Paris. Anh là nhà dân tộc nhạc học nổi tiếng, có những thành tựu được thế giới công nhận

Ho phu sinh ho tu
Vợ chồng nhạc sĩ Trần Quang Hải và tác giả
Chúng tôi đến Paris, chị Bạch Yến, phu nhân nhà dân tộc nhạc học Trần Quang Hải (con trai GS Trần Văn Khê), đón chúng tôi đến thẳng nhà hàng “Bida” Vietnam tại khu phố Tầu quận 13.

Bước vào đây cứ như đang ở nhà. Nhà hàng có đủ loại phở: bò tái, tái chín, tái nạm, bò viên, sụn, gà, lại cả bún chả. Món ăn Việt, nói tiếng Việt. Phục vụ là mấy cậu trai trẻ người Bắc sang du học.

Gần nửa đêm quán vẫn rộn rã, hình như toàn khách quen vì ai cũng có vài câu thân thiện với ông chủ. Tôi tưởng chủ một quán phở trên phố Tầu thì ít nhất cũng bệ vệ, trái lại anh Đạt nhỏ nhắn nhanh nhẹn, không có vẻ gì của dân kinh doanh mà giống dân “văn nghệ văn gừng” hơn.

Trong một lần nhậu cà kê, biết anh Hải vẫn tài trợ cho Viện Âm nhạc, anh Đạt năn nỉ bạn cho góp phần nhỏ với điều kiện đừng cho ai biết.

Bảo tàng Con người Musée de L’ Homme ở trung tâm Paris. Bên trong cũng là một kỳ quan. Là thành viên Trung tâm Quốc gia Nghiên cứu khoa học nhưng anh Hải làm việc lâu năm tại đây nên thông tỏ không thua nhân viên bảo tàng. Chẳng gì bảo tàng này cũng thuộc lãnh địa tung hoành của anh mấy chục năm rồi.

Đối tượng nghiên cứu: Nhạc Việt Nam và nhạc châu Á

Văn phòng của anh Hải nghiên cứu âm nhạc các dân tộc ngoài Pháp, bao gồm những chuyên đề liên quan đến dân tộc nhạc học qua lý thuyết âm nhạc, âm thanh học, nhạc khí học.

Trước ở đây trưng bày 8.500 nhạc cụ cổ trên thế giới, giờ chỉ còn lại vài chục sau đợt di chuyển đến bảo tàng mới. Bất chấp nguyên tắc cấm sờ mó hiện vật, anh tìm khóa tủ bắc thang lôi tất tật mời tôi thử: kéo đàn ba dây Bulgarie, gảy mandoline Hy Lạp, đàn quay tay của Hungarie, kèn cor Thụy Sĩ, kèn túi của Anh, các kiểu sáo đất của Mexico...

Nhà dân tộc nhạc học chuyên về nhạc Việt Nam và châu á này không muốn vạch biên giới địa lý cho công việc. Có lần nghe một người Anh giới thiệu đàn môi, anh tìm gặp diễn giả khai thác chừng 5 phút đã nắm được kỹ thuật cơ bản.

Tự tập, tìm hiểu, khai thác và tổng hợp cách diễn tấu đàn môi của các dân tộc á, Âu, Mỹ gần 40 năm. Chủ nhân bộ sưu tập 150 chiếc đàn môi (có chiếc phải mua tới 500 USD) và hàng loạt sáng tác tôn vinh âm sắc huyền ảo của đàn môi.

Đưa nhạc cụ dân gian nhỏ bé giản đơn này (trong đó có cả đàn môi của người Mông) vào nhạc phim, vào các thể loại nhạc hiện đại của thế giới.

“Liều mạng” vì khoa học

Trọng tâm nhất và anh cũng tự cho thành công nhất trong sự nghiệp hoạt động âm nhạc là khám phá, phát triển và truyền bá lối hát đồng song thanh, một lối hát đặc thù của người Mông Cổ phát ra hai giọng cùng lúc rất độc đáo.

Đây không chỉ là đam mê, là sự đầu tư thời gian, tiền của, sức lực và trí tuệ mà đánh đổi cả cuộc đời. Anh cho xem cuốn phim thực hiện năm 1988 khi 44 tuổi, có cảnh rọi X-quang vào má để thấy rõ chuyển động vòm miệng trong lúc hát đồng song thanh.

Bác sĩ cảnh báo 10 phút nhận chất phóng xạ sẽ làm anh bị ung thư và có thể rút ngắn cuộc đời chỉ còn chừng 10 năm nữa thôi.

Thế nhưng sau 17 năm, anh vẫn “sống nhăn ra đấy!”. Chẳng những không ung thư, mà nhờ nghiên cứu kỹ thuật hát đồng song thanh, anh đã mở rộng gấp ba lần khoảng cách từ âm thanh thấp nhất đến cao nhất mà cổ họng có thể phát ra.

Quan tâm nhiều loại nhạc: Đông - Tây, kim - cổ, hoạt động trong nhiều lĩnh vực: nghiên cứu, dạy học, biểu diễn, sáng tác..., Tiến sĩ Trần Quang Hải đã đạt nhiều giải thưởng, lớn nhất là Huân chương Bắc đẩu bội tinh của Pháp (2002).

Tiếp xúc với anh, biết khối lượng công việc anh đã và đang làm, nghe nhắc đến vài trăm hội nghị quốc tế và đại hội liên hoan thế giới mà anh tham dự, tự dưng tôi băn khoăn cắc cớ: Với một người bản lĩnh đến cứng đầu và nhạy cảm đến dễ tổn thương như anh, thì ảnh hưởng của người cha - giáo sư Trần Văn Khê - mang lại gì nhiều hơn: dễ dàng trong cái nghề cha truyền con nối, hay khó khăn khi bị đè nặng bởi cái bóng quá lớn?

Và chẳng biết có chủ quan khi tôi đoán chừng: ảnh hưởng của người cha dù thuận hay pha chút nghịch cũng tác động tích cực đối với anh.

“Hậu phương” vững chắc

Nói đến sự thành đạt của Trần Quang Hải, còn phải kể một “tác nhân” quan trọng nữa. Đó chính là vợ anh. Chị là ca sĩ nổi danh từ những năm 60, đến với người đàn ông lúc đó còn chưa ai biết tới.

Gắn bó cuộc đời với một nhà dân tộc nhạc học là biến cố trong sự nghiệp của Bạch Yến. Từ một ca sĩ thành danh với những bài hát tiếng Pháp, Anh, Tây Ban Nha ở nhiều nước Âu - Mỹ, chị bắt đầu hát dân ca Việt, trăn trở và thành công trong việc thu băng đĩa và biểu diễn nhạc Việt tại cả trăm liên hoan âm nhạc truyền thống trên hàng chục quốc gia.

Được nghe giọng hát rất ấn tượng của chị qua băng từ, giờ tiếp xúc, tôi thấy con người chị thật đúng như tiếng hát - đầy tính cách, nhiệt tình và không dễ dãi. Biết tên tuổi chị từng gắn với Đêm đông của Nguyễn Văn Thương, nhưng còn nhiều chi tiết lâm li về đời ca hát của chị đến giờ tôi mới hay, chẳng hạn những gì liên quan tới “Chiều chủ nhật buồn nằm trong căn gác đìu hiu...” (Lời buồn thánh) mà nhạc sĩ họ Trịnh viết tặng chị.

Xòe tay chân khoe mỗi móng đánh một kiểu, mười móng mười màu khác nhau, chị kể, “kỳ quan” này phải được xóa sạch bong mỗi khi biểu diễn dân ca Việt, cũng như chị luôn mặc áo dài truyền thống và không chấp nhận bất kì sự cải biên cải tiến nào hết.

Những mẩu chuyện đời chuyện nghề cứ theo nhau hé mở trong hành lang hay góc bếp, bên bàn ăn hay trên đường phố, trong nhà hàng Tầu hay quán nghệ sĩ, trước nhà thờ Notre-Dame hay bảo tàng Louvre, dọc sông Seine hay trên đồi Montmartre... Càng đi tôi càng nhận ra cái tình, cái tâm và nhiều nỗi niềm của người xa xứ.

Nguyễn Thị Minh Châu

Việt Báo
contentlength: 8939
Chia sẻ
Bấm ngay
Đăng Ký xem video hay mới nhất

Video nổi bật

Hải Phòng: Pho tượng 700 tuổi có thể tự đứng lên ngồi xuống
00:00 / --:--

Bài được quan tâm

VẤN ĐỀ VăN HóA NÓNG NHẤT

Whitney Houston doi va nghiep

Whitney Houston: đời và nghiệp

Whitney Houston đã đột ngột qua đời , hãy vào đây để tổng kết lại những thăng trầm, scandal trong cuộc đời và sự nghiệp của Whitney..