Để không lạm phát tượng đài

11:13 26/05/2004
Bấm ngay
Đăng Ký xem video hay mới nhất

De khong lam phat tuong dai
Mẫu tượng đài Lý Thái Tổ trưng bày tại vườn hoa Chí Linh để lấy ý kiến công chúng
PGS-TS Phạm Mai Hùng, Giám đốc Bảo tàng Cách mạng Việt Nam, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam trò chuyện về những vấn đề liên quan đến việc xây tượng đài các danh nhân.

* Xin ông cho biết, làm sao để phân biệt ranh giới giữa người nổi tiếng và các danh nhân?

- Quả thực, lâu nay khái niệm danh nhân chưa được đề cập đến một cách nghiêm túc. Từ điển Bách khoa VN không có từ “danh nhân”. Những từ điển khác chỉ nói đại khái danh nhân là người nổi tiếng.

Từ điển Văn hóa danh nhân VN ghi tên 200 nhân vật được gọi là danh nhân, gồm cả người nước ngoài, có người thì ghi chính danh, có người thì ghi các tên khác, có người được tôn vinh hai lần. Thí dụ: Một mục ghi Nguyễn Huệ, mục khác lại ghi Quang Trung, một mục ghi Trần Hưng Đạo, mục khác lại ghi Trần Quốc Tuấn. Nên cuộc tọa đàm khoa học của Bộ VH-TT với các nhà khoa học và các nhà nghiên cứu vừa qua chính là nhằm vào mục đích này.

Vừa qua, Ban Bí thư Trung ương đã giao Bộ VH-TT xây dựng đề án tổng thể. "Các hình thức tưởng niệm, lưu niệm các đồng chí lãnh đạo của Đảng và các danh nhân văn hóa" (trình Ban Bí thư trong quý 3 năm 2004). Để bắt tay vào làm đề án này, Bộ VH-TT cũng đã tổ chức hội thảo nhằm thống nhất khái niệm và các tiêu chí của danh nhân.

Như vậy, tới đây, danh nhân không chỉ là một danh từ chung chỉ những người nổi tiếng nữa, mà là một danh hiệu được Nhà nước tôn vinh. Cùng với nghi thức đón nhận danh hiệu này, sẽ có những hình thức tưởng niệm, lưu niệm tương ứng. Vì vậy, việc tưởng niệm vừa trang trọng, hiệu quả, lại tránh được lãng phí phô trương hình thức là hết sức cần thiết.

Theo tôi, danh nhân phải là những nhân vật nổi tiếng với những đóng góp to lớn, xuất sắc vào một lĩnh vực nào đó trong đời sống chính trị, quân sự, văn hóa, kinh tế có tác dụng thúc đẩy xã hội tiến lên, đất nước phát triển, được lịch sử và nhân dân công nhận. Có đức độ cao đẹp, được mọi người cảm phục và phấn đấu noi theo... Từ khái niệm trên sẽ rút ra các tiêu chí để nhận biết về một danh nhân.

* Theo ông có nên "phân cấp" danh nhân không?

- Tùy theo khả năng đáp ứng các tiêu chí mà danh nhân được chia thành các cấp độ khác nhau: danh nhân thế giới, danh nhân quốc gia, danh nhân từng lĩnh vực; và có ý kiến nữa là danh nhân địa phương.

Phong tặng danh nhân thế giới là việc của các tổ chức quốc tế, như UNESCO. Tổ chức này cũng đã phong tặng danh hiệu này cho Nguyễn Trãi, Hồ Chí Minh. Có nguồn tin rằng Nguyễn Du cũng được họ phong tặng, nhưng tôi chưa đọc thấy ở tài liệu nào.

Danh hiệu danh nhân quốc gia dành cho những người có đóng góp quyết định đối với sự phát triển của đất nước. Ở các nước châu Âu, họ chỉ xét phong sau khi danh nhân đã mất khoảng 30-50 năm. Chúng ta cũng nên có một độ lùi như vậy...

* Nói đến đây, người ta lại nghĩ đến một số tượng đài to lớn, tốn kém, nhưng chưa đạt về mặt thẩm mỹ. E rằng trong thời gian tới, khi danh hiệu danh nhân được công nhận ngày càng nhiều, thì sẽ "lạm phát" các tượng đài...

- Trong thời hiện đại, việc tưởng niệm, lưu niệm danh nhân có nhiều hình thức phong phú, chứ không chỉ là dựng tượng đài. Thí dụ, xây dựng các bảo tàng lưu niệm danh nhân (Việt Nam có hai bảo tàng loại này là Bảo tàng Hồ Chí Minh và Bảo tàng Tôn Đức Thắng). Thứ hai là công nhận các di tích liên quan đến danh nhân là di tích lịch sử văn hóa.

Còn có các hình thức khác phong phú, sinh động như xây dựng các tiểu sử sự nghiệp, các bộ phim tài liệu về danh nhân; lấy tên danh nhân đặt cho các công trình công cộng; và đặc biệt là tổ chức kỷ niệm trọng thể nhân dịp ngày sinh, ngày mất của họ.

Tượng đài là một trong các hình thức nói trên. Theo tôi, việc dựng tượng đài phải căn cứ vào cấp độ của danh nhân, thí dụ chỉ danh nhân thế giới và quốc gia mới được nghiên cứu xây dựng. Còn các danh nhân địa phương thì dùng các hình thức tượng khác.

* Các hình thức tượng khác là gì?

- Tôi ủng hộ hình thức làm tượng lưu niệm. Thí dụ phong trào "Mỗi người một giọt đồng đúc tượng danh nhân" do Hội Sử học chủ trì đã đúc tượng tôn vinh được trên trăm danh nhân, ít tốn kém, mà lại phù hợp với các không gian trưng bày có sẵn.

Một hình thức nữa là tượng thờ. Đây là một hình thức mang tính truyền thống rất đáng khuyến khích, nhưng ở đôi chỗ tôi còn thấy việc dựng tượng thờ chưa thật "chuẩn" so với quy cách của các cụ. Bởi vì tượng thờ thường là tương toàn thân ở tư thế nhìn thẳng, ít khi là tượng bán thân, càng không thể là tượng ở các tư thế sinh hoạt bình thường...

Đối với các danh nhân không còn hình ảnh thì có thể "thờ" bằng bài vị, giản dị nhưng linh thiêng.

* Nói về các hình thức tưởng niệm truyền thống thì ta không thể không nói đến các đình, đền, miếu. Giản dị, thâm trầm trên khắp mọi miền đất nước, mà không lúc nào ngớt khói hương. Chúng ta nên học tập các cụ như thế nào để nơi lưu niệm danh nhân thời cận-hiện đại có thể phát huy giá trị?

- Đình, đền, miếu đúng là các hình thức tôn vinh bền vững nhất. Cố nhiên thời hiện đại không thể lặp lại hình thức này.

Nhưng gần đây theo sự chỉ đạo của Nhà nước, chúng ta sẽ không xây dựng các bảo tàng lưu niệm về các danh nhân nữa (trừ hai bảo tàng lưu niệm đã có), mà coi trọng các hình thức tưởng niệm, lưu niệm tại quê hương, gắn kết với dòng họ, gia đình. Có thể đưa vào nhà thờ họ, nhà ở, để trông nom và tổ chức tưởng niệm tại quê hương gắn liền với ngày sinh, ngày mất của danh nhân.

Tôi rất nhớ lần vào thăm nơi tưởng niệm đồng chí Hà Huy Tập (Hà Tĩnh). Đó là một căn nhà đơn sơ trong một khuôn viên yên tĩnh tại quê hương đồng chí. Căn nhà có người trong dòng họ coi sóc nên rất ấm cúng và thiêng liêng. Nếu các nơi lưu niệm được đặt tại quê hương, dòng họ đều làm tốt được điều này, thì di tích sẽ phát huy được giá trị.

Theo TT&VH- ND

contentlength: 8958
Chia sẻ
Bấm ngay
Đăng Ký xem video hay mới nhất

Video nổi bật

Đã tìm ra cô dâu 'quẩy' sung nhất quả đất đây rồi!
00:00 / --:--

Bài được quan tâm

VẤN ĐỀ VăN HóA NÓNG NHẤT

Whitney Houston doi va nghiep

Whitney Houston: đời và nghiệp

Whitney Houston đã đột ngột qua đời , hãy vào đây để tổng kết lại những thăng trầm, scandal trong cuộc đời và sự nghiệp của Whitney..