Bộ trưởng Bộ VHTT: "Chưa lâm nguy!" - Nhà sử học: "Chưa nỗ lực!"

07:42 06/11/2003
Bấm ngay
Đăng Ký xem video hay mới nhất

Bo truong Bo VHTT Chua lam nguy Nha su hoc Chua no luc

Quần thể di tích Mỹ Sơn

(TS) - "Trong 5 di sản văn hóa và thiên nhiên nhiên của Việt Nam được UNESCO công nhận, không có di sản bị xếp vào danh sách di sản thế giới bị lâm nguy.... Dẫu chúng ta có tích cực đến đâu thì thời gian tu bổ, tôn tạo di tích Mỹ Sơn cũng không thể ngày một, ngày hai...". Đó là những nội dung trả lời phỏng vấn của Bộ trưởng VHTT Phạm Quang Nghị với PV TS về tình trạng "báo động đỏ" của di tích Mỹ Sơn.

Thưa Bộ trưởng, ông có được báo cáo về thực trạng xuống cấp nghiêm trọng, thậm chí có thể “sụp” bất cứ lúc nào của Di sản văn hoá thế giới Mỹ Sơn?

Mọi người đều biết, di tích Mỹ Sơn đã bị xuống cấp nghiêm trọng, ngoài nguyên nhân thời gian, còn vì bom đạn trong hai cuộc chiến tranh gây ra. B52 của Mỹ đã rải bom vào khu vực này.

Từ sau năm 1975, Nhà nước ta đã làm rất nhiều việc để bảo vệ và tu bổ di tích. Việc có ý nghĩa quan trọng nhất là chúng ta đã lập hồ sơ đề nghị, và được tổ chức UNESCO công nhận Mỹ Sơn là di sản văn hóa thế giới. Và chúng ta vẫn đang tiếp tục có các biện pháp cụ thể để làm giảm thiểu hậu quả của tình trạng xuống cấp. Có thể nói di tích bị xuống cấp nghiêm trọng, nhưng không đến mức "sụp bất cứ lúc nào".

Bộ VHTT đã chỉ đạo những gì để “giữ” Mỹ Sơn được nguyên vẹn, thưa Bộ trưởng?

Nhà Sử học Dương Trung Quốc, Tổng thư ký Hội lịch sử Việt Nam:

Chúng ta vẫn chưa nỗ lực cao

Tôi là thành viên của Hội đồng tư vấn Bộ VH-TT, đã từng tham gia vào việc trùng tu xử lý khá nhiều công trình kiến trúc, trong đó có di tích Chăm. Kiến trúc Chăm là một trong những loại hình kiến trúc có bề dày lịch sử lâu nhất, đặc biệt là được xây lộ thiên do đó phải chịu đựng rất nhiều tác động nhiều của thiên nhiên. Sự tồn tại của các di tích Chăm qua nhiều thế kỷ đã khẳng định được tính bền vững của nó. Nhưng đến thời điểm này, nhiều di tích rơi vào tình trạng có nguy cơ bị huỷ hoại. Việc thừa nhận giá trị của di sản kiến trúc Chăm, đặc biệt là quần thể Mỹ Sơn là khẳng định. Khi xác định giá trị càng lớn bao nhiêu thì trước nguy cơ bi huỷ hoại, chúng ta càng thấy nặng nề bấy nhiêu. Do đặc điểm về công nghệ xây dựng, trang trí mỹ thuật độc đáo của di tích Chăm nên việc xử lý trùng tu, giữ gìn đối với di tích này càng rất khác so với cấu trúc truyền thống của chúng ta. Chính vì thế, đến thời điểm này đối xử với di tích này có nhiều cách thức khác nhau. Có những cách mà qua thời gian đã bộc lộ sư bất cập như việc xử lý di sản kiến trúc đá Bảo tàng Chăm ở Đà Nẵng: không thể sử dụng kim loại để hàn gắn những đổ vỡ. Bộ và địa phương cũng đầu tư không ít tiền, nhưng trong những giải pháp ấy theo tôi vấn đề đặt ra là tìm cách hạn chế sự tác động của môi trường thiên nhiên. Tôi cho là: đối với việc phục dựng lại phải rất thận trọng vì như tôi đã nói, công nghệ của chúng ta chưa đạt tới chuẩn. Có nhiều ý kiến nhắc nhở về việc bảo vệ cây cỏ, động thực vật ở tháp Chăm nhưng theo điều đó xử lý tương đối đơn giản. Cái chủ yếu vẫn là những ngọn tháp trước tác động của mưa nắng. Gió cát miền Trung là điều đáng đặt nhất ra đối với di tích Mỹ Sơn. Tôi đã từng nghĩ tới giải pháp: liệu có thể làm mái che cho những ngọn tháp không? Nhưng nghĩ lại thì tháp cao, đòi hỏi sự bền vững lớn, nếu làm mái che cao quá thì lại dễ gây phản cảm cho kiến trúc tổng thể. Đây là vấn đề nan giải, bế tắc... Tất nhiên, tôi vẫn có cảm giác là chúng ta chưa tận dụng nhiều sự hợp tác quốc tế về lĩnh vực này để tìm ra biện pháp hữu hiệu ... Nói chung, chúng ta chưa có sự nỗ lực một cách tổng thể để giải quyết vấn đề Mỹ Sơn mà vẫn đang là xử lý từng vụ việc.

Về pháp lý, Bộ VHTT đã xếp hạng di tích, đề nghị và được UNESCO công nhận là Di sản văn hoá thế giới. Về tổ chức, đã thống nhất với địa phương thành lập trung tâm bảo tồn di tích để chuyên lo công tác bảo tồn và quản lý. Về nghiệp vụ, đã chỉ đạo việc xây dựng quy hoạch tổng thể; mặc dù nguồn kinh phí chung rất eo hẹp. Bộ đã ưu tiên bố trí 6,9 tỷ đồng để tu bổ các hạng mục cấp bách nhất; đã tiến hành hàng loạt công việc như rà phá bom mìn; dọn dẹp cây cối xâm hại di tích; khai quật khảo cổ phục vụ cho công tác nghiên cứu, tu bổ di tích... Về hợp tác quốc tế, đã và đang tranh thủ sự hỗ trợ, giúp đỡ của các chuyên gia UNESCO, của các nước Italia, Nhật Bản... về chuyên môn và kinh phí.

Gần đây, một số nhà cổ ở Hội An, Quảng Nam tự sụp đổ, UBND tỉnh đã khẩn cấp trích ngân sách 1 tỷ đồng và vay thêm 29 tỷ nữa của ngân hàng để tôn tạo, nâng cấp hơn 200 nhà cổ. Tại sao lại có sự đối xử khác biệt giữa 2 địa danh cùng được công nhận là di sản văn hoá thế giới và trên cùng một địa bàn - tỉnh Quảng Nam?

Việc tập trung "cứu chữa" cho một số ngôi nhà cổ ở Hội An bị sụp đổ trong mùa mưa bão là việc làm cấp bách, cần thiết chứ không phải là thái độ phân biệt đối xử. Việc làm cấp bách này vừa nhằm bảo vệ di tích vừa bảo vệ cho những người đang sống trong các ngôi nhà đó.

Mỹ Sơn là Di sản Văn hoá thế giới, nếu chúng ta không có giải pháp hữu hiệu bảo vệ Mỹ Sơn, sẽ ảnh hưởng đến uy tín của Việt Nam khi đề nghị công nhận di sản văn hoá thế giới cho các di tích khác?

Như tôi đã nói ở trên, Bộ VHTT và tỉnh Quảng Nam đã có nhiều biện pháp thiết thực để bảo vệ di tích. Và cũng vì nhận thấy chúng ta rất quan tâm, trân trọng di tích nên các tổ chức văn hoá, các chính phủ... mới dành cho chúng ta sự ghi nhận, công nhận và giúp đỡ. Các chuyên gia UNESCO khi thăm Mỹ Sơn đều có đánh giá tích cực về công tác quản lý của ta và họ càng hiểu rõ những khó khăn to lớn khách quan đặt ra cho chúng ta. Bản thân chúng ta, ai cũng mong muốn làm nhiều, làm tốt hơn, song càng không thể thoát ly những hoàn cảnh, điều kiện và khả năng về mọi mặt của chúng ta. Đó là những khó rất to lớn về chuyên môn, kỹ thuật, phương pháp tu bổ, trùng tu, và cả về kinh phí, ngân sách. Không thể làm tất cả mọi việc trong thời gian ngắn. Toàn bộ di sản Mỹ Sơn, các bậc tiền nhân đã phải bỏ ra 10 thế kỷ để xây dựng lên. Di sản này lại trải qua 10 thế kỷ bị thiên nhiên và chiến tranh hủy hoại. Dẫu chúng ta có tích cực đến đâu thì thời gian tu bổ, tôn tạo di tích cũng không thể ngày một, ngày hai. Đó cũng là một thực tế.

2 trong số 5 di sản văn hoá và di sản thiên nhiên thế giới đang ở trong điều kiện không được an toàn, Bộ VHTT đã có chương trình cụ thể để bảo tồn 3 di tích (Vịnh Hạ Long, Cố đô Huế, Phong Nha) còn lại?

Trong 5 di sản văn hoá và thiên nhiên nhiên của Việt Nam được UNESCO công nhận, không có di sản bị xếp vào danh sách di sản thế giới bị lâm nguy. Tương tự như tôi đã nói về di sản văn hoá Mỹ Sơn, các di sản khác cũng có những kế hoạch, biện pháp bảo tồn, tôn tạo phù hợp với khả năng, điều kiện cụ thể của chúng ta, nhằm giảm thiểu tình trạng xuống cấp.

Theo ông, những di sản văn hoá này đã phát huy được giá trị văn hoá và giá trị kinh tế - du lịch của mình chưa?

Các di sản văn hoá và thiên nhiên này là tài sản vô giá, góp phần khẳng định và nâng cao tầm vóc văn hoá của đất nước, con người Việt Nam; đã và đang là điểm tham quan, du lịch hấp dẫn đối với khách trong nước và quốc tế; phát huy được hiệu quả không chỉ về văn hoá mà cả về kinh tế. Ví dụ, nguồn thu từ du lịch, tham quan di tích ở Huế những năm gần đây được trên dưới 30 tỷ đồng/năm. Vịnh Hạ Long được khoảng 20 tỷ đồng, và khả năng nguồn thu này ngày càng tăng. Cùng với hoạt động du lịch, các dịch vụ càng được mở ra, tạo công ăn việc làm, thu nhập cho người dân địa phương... Tất cả những điều đó, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội ở các tỉnh có di tích.

Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Nam Nguyễn Xuân Phúc: ""Trước mắt, vẫn chỉ là chống, đỡ...""

Ông Phúc cho biết: Đối với việc việc giữ gìn Mỹ Sơn, khó khăn lớn nhất không phải là kinh phí mà là kinh nghiệm và kỹ thuật trùng tu. Làm thế nào để giữ tính nguyên bản, trùng tu được những nét cổ xưa của di tích, không bị cong vênh, không bị bê-tông hoá, khôi phục kiến trúc cũ - đó là vấn đề đặt ra. Sự thiếu kiến thức về vấn đề về trùng tu di tích văn hoá nói chung chứ không riêng gì Mỹ Sơn là một khó khăn, thách thức không chỉ đối với địa phương mà ngay cả với Trung ương và thế giới.

Với Mỹ Sơn, chỉ riêng chuyện làm thế nào để có viên gạch cổ phù hợp với những viên gạch vốn có của di tích thôi đã là một gay cấn. Trước đây, chúng tôi đã đặt thử vào di tích những viên gạch nung theo cách bình thường nhưng sau rồi những viên gạch đó đã bị mài mòn và mốc meo vào mùa mưa... Trước khó khăn này, chủ trương trước mắt của chúng tôi là bảo vệ, chống đỡ; chủ trương thứ hai là phải làm cho công trình hạ tầng không bị tác động của thiên nhiên; chủ trương thứ ba là phát lộ để giữ nguyên hiện trạng trong khi chúng ta chưa có biện pháp hữu hiệu của các nhà khoa học. Và vấn đề đi kèm với nó là phải quy hoạch tổng thể và chi tiết khu vực này nhằm tránh những ảnh hưởng cho di tích; đặc biệt là phát động một phong trào trồng rừng đầu nguồn để bảo vệ di tích một cách bền vững và lâu dài. Chúng tôi cũng đã thống nhất với Bộ VHTT là trong lúc mà chúng ta chưa có giải pháp trùng tu một cách hữu hiệu và chắc chắn thì cách tốt nhất là nên giữ nguyên nó.

Trước tình trạng "gần 30 ngọn tháp có thể đổ sập" mà các nhà khoa học cảnh báo, ông Phúc cho biết, biện pháp cấp bách nhất của tỉnh "vẫn là chống đỡ thôi". Ông Phúc vẫn khẳng định: "Đối với di tích cổ, nếu chúng ta trùng tu vội vàng thì sẽ bị dư luận lên án hơn là cứ để nguyên hiện trạng. Chúng tôi vẫn hi vọng là các nhà chuyên môn trong và ngoài nước cùng thống nhất được phương án trùng tu hữu hiệu và chắc chắn trong thời gian sớm nhất. Chúng tôi cũng sẽ tổ chức hội thảo sớm về vấn đề này..."

  • Bích Ngọc - Thanh Nhàn (thực hiện)
Việt Báo
contentlength: 16030
Chia sẻ
Bấm ngay
Đăng Ký xem video hay mới nhất

Video nổi bật

Sơn La: Đi bắt vợ kéo tụt cả váy cô gái
00:00 / --:--

Bài được quan tâm

VẤN ĐỀ VăN HóA NÓNG NHẤT

Whitney Houston doi va nghiep

Whitney Houston: đời và nghiệp

Whitney Houston đã đột ngột qua đời , hãy vào đây để tổng kết lại những thăng trầm, scandal trong cuộc đời và sự nghiệp của Whitney..