Thảm họa - Rạng sáng mai ông Trump hủy bỏ thỏa thuận hạt nhân Iran

14:50 08/05/2018
Bấm ngay
Đăng Ký xem video hay mới nhất

Nếu kịch bản xấu nhất xảy ra, giới chuyên gia lo ngại nguy cơ một cuộc khủng hoảng mới trong quan hệ giữa Mỹ với các đồng minh Châu Âu.

Trên trang mạng cá nhân Twitter, Tổng thống Donald Trump hôm 7/5 viết: “Tôi sẽ thông báo quyết định về thỏa thuận hạt nhân Iran ngay vào lúc 14h ngày 8/5” (tức 1h sáng ngày 9/5 giờ Hà Nội). Nếu kịch bản “một sự quay lưng dứt khoát” của Mỹ xảy ra cũng đồng nghĩa với một sự kết thúc ngay lập tức những nỗ lực cuối cùng của các đồng minh Châu Âu nhằm duy trì văn kiện, vốn vẫn đang trong thời gian có hiệu lực.

chau au va iran chuan bi cho kich ban xau nhat cua tong thong my hinh 1
Hai nhà lãnh đạo Iran và Mỹ. Ảnh: CNN.

Sự "ghét bỏ ra mặt" của ông Trump

Thỏa thuận có tên gọi chính thức là Kế hoạch Hành động chung toàn diện (JCPOA), được ký kết giữa Iran với nhóm P5+1 (gồm các nước Mỹ, Anh, Pháp, Nga, Trung Quốc và Đức) năm 2015. Trong đó, Iran sẽ hạn chế một phần đáng kể chương trình hạt nhân, đồng thời chấp nhận sự gia tăng giám sát của cộng đồng quốc tế để đổi lại được dỡ bỏ một số lệnh cấm vận kinh tế. Iran tuy đã có được thỏa thuận hạt nhân với năm cường quốc (Anh, Pháp, Mỹ, Nga, Trung Quốc) và Đức nhưng nước này chỉ mới ở mức làm giàu uranium, chưa thể bước vào sản xuất và thử nghiệm hạt nhân.

Tổng thống Donald Trump lâu nay luôn chỉ trích đây là thỏa thuận tồi tệ, vừa không có lợi cho Mỹ vừa không giúp kiềm chế Iran khi không đề cập đến chương trình tên lửa Iran. Chưa hết, trong khi Tổ chức Năng lượng Nguyên tử Quốc tế và nhiều quan chức cấp cao Mỹ công nhận Iran tuân thủ đúng thỏa thuận thì ông Trump cho rằng Iran vi phạm thỏa thuận. Việc Israel tuần rồi nói có chứng cứ về một chương trình vũ khí hạt nhân bí mật của Iran càng làm ông Trump khẳng định Iran không tuân thủ thỏa thuận.

Tên lửa đất đối không Iran trong một lần phóng năm 2012. Ông Trump chỉ trích thỏa thuận hạt nhân không đủ sức kiềm chế Iran khi không bao gồm chương trình tên lửa nước này. Ảnh: FARS
Tên lửa đất đối không Iran trong một lần phóng năm 2012. Ông Trump chỉ trích thỏa thuận hạt nhân không đủ sức kiềm chế Iran khi không bao gồm chương trình tên lửa nước này. Ảnh: FARS

Phương Tây thay nhau níu giữ

Dù các thanh sát viên quốc tế thường xuyên xác nhận Iran tôn trọng các điều khoản của thỏa thuận, song các nước Châu Âu cũng không thể che giấu được sự bi quan trong trường hợp Mỹ rút ra. Bộ Ngoại giao Pháp mới đây cho biết, Tổng thống Emmanuel Macron tin rằng, thế giới đang bị hướng tới một quyết định tiêu cực và Pháp cũng đã sẵn sàng chuẩn bị cho một sự rút lui “một phần hoặc hoàn toàn”.

Đến Nhà Trắng cách đây 2 tuần, Tổng thống Pháp đã tìm cách thuyết phục người đồng cấp Mỹ không rút khỏi thỏa thuận, đồng thời đề xuất đàm phán với Iran về một thỏa thuận mới bao gồm những lo ngại của Mỹ. Thủ tướng Đức Merkel vài ngày sau đó cũng ủng hộ ý tưởng này.

Sau Tổng thống Pháp Macron và Thủ tướng Đức Merkel, Ngoại trưởng Anh Boris Johnson hôm 7/5 đã trở thành “thuyết khách” mới nhất, cũng như đánh dấu nỗ lực cuối cùng của Châu Âu nhằm thuyết phục người đứng đầu nước Mỹ. Phát biểu ngày 7/5 tại thủ đô Washington sau cuộc gặp với Người đồng cấp Mỹ Mike Pompeo, ông Boris Johnson tuyên bố, Tổng thống Donald Trump có lý khi chỉ ra những thiếu sót và muốn cộng đồng thế giới chú ý đến điều này. Tuy nhiên, Anh cho rằng “ném chuột đừng nên vỡ bình”, vẫn có giải pháp vừa có thể giải quyết những lo ngại của Mỹ mà không làm mất đi những thứ quý giá mà quốc tế khó khăn lắm mới đạt được:

“Tổng thống Mỹ đã đặt ra mục tiêu vào tháng 1 vừa qua sẽ cố gắng giải quyết nhiều vấn đề liên quan chương trình hạt nhân Iran như cố gắng ngăn Iran phát triển tên lửa đạn đạo. Chúng tôi cho rằng, chúng ta có thể giải quyết những vấn đề này thông qua phối hợp với các đối tác Châu Âu. Tôi nghĩ chúng ta có thể mạnh tay hơn với Iran song không bỏ đi cái cốt lõi của thỏa thuận vốn được cho là nhằm ngăn chặn Iran phát triển vũ khí hạt nhân".

Ngoại trưởng Pháp Jean Yves Le Drian và Ngoại trưởng Đức Heiko Maas cũng đang tích cực vận động cho thỏa thuận, coi đây là cách tốt nhất để tránh cho Iran không sở hữu vũ khí hạt nhân.

Theo Ngoại trưởng Pháp, Châu Âu quyết tâm cứu văn kiện bởi đây là cánh cửa giúp bảo vệ thế giới trước nguy cơ phổ biến hạt nhân: “Cùng với các đối tác Anh, chúng tôi quyết định cứu thỏa thuận hạt nhân bởi văn kiện là sự bảo đảm chống lại nguy cơ phổ biến hạt nhân và là con đường đúng đắn nhằm ngăn chặn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân. Chúng tôi đang chờ đợi quyết định của Mỹ.”

Iran nói gì?

Phát biểu trên truyền hình, Tổng thống Iran Hassan Rouhani cho biết Iran đã lên kế hoạch cho “bất cứ quyết định nào của Tổng thống Trump” và nhấn mạnh “đối với vấn đề liên quan đến vũ khí và quốc phòng, chúng tôi sẽ không đàm phán với bất cứ ai”.

Hôm 3-5, một cố vấn cấp cao của Đại giáo chủ Iran Ali Khamenei cho biết, nước này sẽ không duy trì thỏa thuận hạt nhân với các cường quốc thế giới nếu Mỹ quyết định từ bỏ thỏa thuận này.

Đại giáo chủ Iran Ali Khamenei cương quyết không thay đổi thỏa thuận hạt nhân Iran 2015

Cùng ngày, Ngoại trưởng Iran Mohammad Javad Zarif đã lên án việc Mỹ dọa rút khỏi JCPOA. Ông Zarif nhấn mạnh, Iran sẽ không đàm phán lại hoặc sửa đổi những điều khoản đã được nhất trí trong các năm qua. Ông còn chỉ trích Mỹ liên tục vi phạm thỏa thuận hạt nhân khi cản trở các doanh nghiệp trở lại làm ăn tại Iran.

4 viễn cảnh có thể xảy ra vào rạng sáng mai

Đến lúc này gần như mọi ý kiến trong và ngoài Mỹ đều nhận định ông Trump sẽ rút Mỹ khỏi thỏa thuận. Tuy nhiên hãy cùng Reuters cân nhắc 4 viễn cảnh ông Trump có thể đưa ra với thỏa thuận hạt nhân Iran.

Viễn cảnh thứ nhất, ông Trump gia hạn hoãn trừng phạt. Ông Trump có thể gia hạn hoãn trừng phạt ngân hàng trung ương và xuất khẩu dầu của Iran - như ông đã làm mỗi 4 tháng một lần trước đây, trong khi sẽ tiếp tục đàm phán với Đức, Pháp, Anh về một thỏa thuận bên lề xử lý những điểm ông không hài lòng trong thỏa thuận.

Viễn cảnh thứ hai, ông Trump chấm dứt hoãn trừng phạt. Nếu vậy các lệnh trừng phạt Iran sẽ có hiệu lực trở lại 180 ngày sau đó và Mỹ được xem như rời bỏ thỏa thuận. Số phận thỏa thuận khi đó tùy thuộc vào các nước còn lại trong nhóm P5+1. Iran khi đó cũng sẽ phải quyết định có tiếp tục duy trì thỏa thuận hay không.

Viễn cảnh thứ ba, ông Trump chấm dứt hoãn trừng phạt nhưng thông báo có thể khôi phục hoãn trừng phạt trước thời điểm các lệnh trừng phạt được khôi phục (sau 180 ngày) nếu các đồng minh châu Âu thống nhất được một thỏa thuận bên lề với Mỹ làm ông Trump hài lòng. Với viễn cảnh này, Iran cũng sẽ cân nhắc có nên tiếp tục tuân thủ thỏa thuận hay không.

Viễn cảnh thứ tư, ông Trump chấm dứt hoãn trừng phạt và tuyên bố Iran vi phạm thỏa thuận. Mỹ có thể viện tới một cơ chế trong thỏa thuận để vận động, tìm kiếm một lệnh trừng phạt của Liên Hiệp Quốc với Iran.

contentlength: 12358
Chia sẻ
Bấm ngay
Đăng Ký xem video hay mới nhất

Video nổi bật

Chuyện về chàng trai khiếm thị một mình đi du lịch khắp thế giới
00:00 / --:--

VẤN ĐỀ THế GIớI NÓNG NHẤT

152 du khach Viet mat tich o Dai Loan

152 du khách Việt mất tích ở Đài Loan

Giới chức Đài Loan ngày 25/12 xác nhận rằng họ đã mất liên lạc với 152 du khách Việt Nam sau khi những người này tới sân bay thành..