Chiến tranh thế hệ thứ tư

12:00 21/03/2004
Bấm ngay
Đăng Ký xem video hay mới nhất

Lãnh thổ - với tư cách là địa bàn chiến tranh, nhân tố chủ chốt trong các tính toán chiến lược trong các thế hệ chiến tranh trước, đang mất dần giá trị. Mỹ và phương Tây phải đối mặt với một Al-Qaeda chẳng ở đâu và ở khắp mọi nơi, trong cuộc chiến được xem là thuộc thế hệ thứ 4.

Ngay từ năm 1989, các nhà chiến lược quân sự Mỹ trong nhóm nghiên cứu dưới sự chỉ đạo của W.S. Lind, đã đưa ra khái niệm “chiến tranh thế hệ thứ tư” (Fourth Generation Warfare, viết tắt là 4GW). Theo các chuyên gia chiến tranh này thì đây sẽ là một cuộc chiến không giới hạn và trong đó ngay cả các siêu cường cũng gặp phải các hạn chế về mặt quân sự.

Lịch sử nhân loại gắn liền với lịch sử các nền văn minh, các dân tộc và cũng gắn liền với các cuộc chiến tranh. Từ xa xưa, chiến tranh đã là một trong những phương pháp giao tiếp giữa các nhóm cộng đồng khi mà các phương pháp hoà bình không có hiệu quả. Thế hệ chiến tranh thứ nhất có thể xác định từ mốc thời gian trước cuộc Chiến tranh thế giới (CTTG) lần thứ nhất. Từ chiến tranh của Tần Thủy Hoàng, Hán Vũ đế, hay Khổng Minh ở phương Đông đến những cuộc chinh phạt của Napoléon, khái niệm chiến tranh của Clauswitz ở phương Tây, đi qua những tiếng vó ngựa làm khiếp đảm châu Âu của Thành Cát Tư Hãn, nền tảng cơ bản của các cuộc chiến tranh này là sức mạnh của số đông các chiến binh triển khai ở mỗi đầu chiến tuyến. Ở thế hệ chiến tranh này, yếu tố địa lý cũng đóng một vai trò rất quan trọng. Chiến tranh là để giành giật quyền kiểm soát lãnh thổ và lãnh thổ cũng là địa bàn nơi các nhà chiến lược triển khai những mưu lược của mình. Trong khoảng cuối của mốc thời gian này, các cuộc chiến tranh chinh phục thuộc địa của các cường quốc tư bản phương Tây được coi như là những biểu hiện ban đầu của thế hệ chiến tranh thứ hai.

Thế hệ chiến tranh thứ hai dựa trên ưu thế vượt trội về vũ khí phát hoả. Trong cuộc CTTG lần thứ nhất, súng máy, máy bay ném bom đã đóng vai trò chủ chốt. Sức mạnh của các bên tham chiến dựa chủ yếu trên tiềm lực công nghiệp của các nền kinh tế tư bản. Hình thái chiến tranh này là lời đáp trả cho những đối đầu giữa các lô cốt, chiến hào, nơi mà sức người khó lòng thắng được sức của hoả lực và máy móc. Cuộc CTTG lần thứ nhất đã là như thế và nó đã kết thúc với phần thắng của những nền công nghiệp mạnh hơn, có khả năng tập trung hơn cho một chiến lược chiến tranh lâu dài.

Nội dung chủ yếu của thế hệ chiến tranh thứ ba là tính linh hoạt hay như khái niệm blitzkrieg - chiến tranh chớp nhoáng của tướng Quốc xã Fritz Erich von Manstein, trong CTTG lần thứ hai. Chính khả năng linh hoạt cao độ bằng việc cơ giới hoá quân đội đã cho phép Đức Quốc xã giành thế chủ động trong giai đoạn đầu cuộc CTTG thứ hai. Chiến lược của thế hệ chiến tranh này là dựa vào khả năng linh hoạt nhằm phân tán và bao vây các đội quân đối phương.

Thế hệ chiến tranh thứ tư có gì khác? Theo các nhà chiến lược Mỹ trong nhóm nghiên cứu, thế hệ chiến tranh thứ tư là hình thức chiến tranh của thời đại thông tin nhờ vào những tiến bộ trong công nghệ truyền thông và tin học. Ở thế hệ chiến tranh này, mỗi cuộc chiến sẽ là một cuộc tổng động viên: một cuộc chiến toàn dân, toàn diện, một cuộc chiến trên tất cả các lĩnh vực chính trị, quân sự, kinh tế, xã hội, văn hoá, truyền thông -thông tin… Mục tiêu huỷ diệt trong thế hệ chiến tranh này không chỉ hạn chế và cũng có thể không còn là lãnh thổ mà là hệ thống tổ chức, hệ thống tinh thần, hệ thống kinh tế, văn hoá, xã hội và cả hệ thống truyền thông - thông tin của đối phương. Lãnh thổ với tư cách là địa bàn chiến tranh, nhân tố chủ chốt trong các tính toán chiến lược trong các thế hệ chiến tranh trước đang mất dần giá trị. Mỹ và phương Tây đang phải đối mặt với một Al-Qaeda chẳng ở đâu và ở khắp mọi nơi.

Đối thủ trong thế hệ chiến tranh mới này cũng không chỉ là và có thể cũng không còn là một dân tộc, một Quốc gia - Dân tộc cụ thể trên một lãnh thổ xác định. Đối thủ của thời đại thông tin cũng mang tính chất đặc trưng của thời đại thông tin: các mạng lưới. Cũng giống như Internet, Al-Qaeda là một mạng lưới không chỉ có một điểm kết nối duy nhất mà gồm nhiều những điểm kết nối khác nhau đảm bảo cho mạng lưới luôn hoạt động cho dù một hay nhiều mắt xích trong mạng lưới đó bị phá vỡ. Một kẻ thù vô hình và hữu hình, chẳng ở đâu và ở khắp mọi nơi, không một trung tâm đầu não cụ thể và phi lãnh thổ hoá.

Thế hệ chiến tranh thứ tư là thế hệ chiến tranh giữa các đối thủ bất đối xứng (cũng có thế tìm thấy khái niệm đường truyền bất đối xứng trong công nghệ thông tin), cuộc chiến giữa những đối thủ gần như chẳng có gì là điểm chung. Một bên là các Quốc gia - Dân tộc, hình thái tổ chức chính trị - xã hội phổ biến nhất trên thế giới với đầy đủ những thế mạnh "high tech" (công nghệ cao) nhờ vào khả năng tận dụng tối đa các tiến bộ trong công nghệ thông tin áp dụng cho lĩnh vực chiến tranh: thông tin trực tuyến, vũ khí thông minh và chính xác tuyệt đối, điều khiển từ xa thông qua các mạng lưới kỹ thuật số. Bên kia là các tác nhân xuyên quốc gia, phi quốc gia thậm chí mang tính cục bộ, địa phương, tôn giáo, sắc tộc hoặc các nhóm lợi ích thiểu số tổ chức theo mô hình mạng lưới tuyên chiến với kinh tế thị trường, với các “biểu tượng có xu hướng toàn cầu hoá” của phương Tây. Các tác nhân này tuân theo một khẩu lệnh duy nhất là cản - phá: cản trở và phá hoại.

Sau khi được hình thành, khái niệm chiến tranh thế hệ thứ tư tiếp tục được phát triển trong giới nghiên cứu chiến lược với những thuật ngữ mới như: chiến tranh bất đối xứng, chiến tranh phi quốc gia, phi lãnh thổ và/hoặc chiến tranh cường độ thấp hay Netwar, tức chiến tranh mạng lưới, một khái niệm được các chuyên gia của Rand Corporation Arquilla và Ronfeldt bảo vệ.

Sự kiện 11/9 (viết theo cách của người Mỹ là 911) và sau đó 911 ngày, sự kiện 11/3 là những đòn đánh tiểu biểu của kẻ thù bất đối xứng, phi lãnh thổ và mạng lưới hoá vào đầu não của các Quốc gia - Dân tộc phương Tây cho dù khả năng vượt trội của những tác nhân này trước các kẻ thù vô hình hay giấu mặt. Mô thức chung hành động của các mạng lưới khủng bố, một tên gọi đúng nhất với tính dã man của các hành động mà chúng tiến hành, là sử dụng một lực lượng rất nhỏ, bằng các phương tiện của chính kẻ thù đánh vào trung tâm của kẻ thù để đạt được một hệ quả truyền thông và tâm lý cao nhất. Chiến tranh thế hệ thứ tư thực sự đã bắt đầu. Kẻ thù từ nay không còn chấp nhận các luật lệ chiến tranh, những điều luật mà các Quốc gia - Dân tộc đã đặt ra và vì vậy chỉ họ mới phải tuân theo. Chúng, các mạng lưới khủng bố, cũng từ chối không tham gia vào những chiến trường chỉ định nơi đó chắc chắn ưu thế vượt trội về công nghệ chiến tranh sẽ dành phần thắng cho các Quốc gia - Dân tộc. Chúng lựa chọn việc phá hoại các hệ thống tổ chức, hạ nhục các biểu tượng của đối thủ hơn là tiêu diệt đối thủ vì không đủ phương tiện. Và từ đó một vòng luẩn quẩn: khủng bố - trấn áp – xung đột cường độ thấp - khủng bố như sẽ là một logic mới của chiến tranh thế hệ thứ tư.

Điểm mới nữa của thế hệ chiến tranh thứ còn ở chỗ khó có thể phân biệt giữa chiến tranh và hoà bình. Không thể nói người dân các xứ Tây Ban Nha, Anh, Italia hay Pháp và Mỹ đang sống trong hoà bình khi mà các màu sắc trong bảng màu báo động ngày càng đậm. Không thể nói người dân Moscow đang sống trong hoà bình khi mà mỗi sang bước vào tàu điện ngầm với mối lo khủng bố thường trực. Truyền hình trực tuyến, báo chí điện tử, mạng Internet cũng đang góp phần làm cho cái ranh giới vốn đã khó phân biệt giữa chiến tranh và hoà bình trở nên nhạt nhoà.

Và những nạn nhân? Nếu như con số binh sĩ Mỹ thiệt mạng ở Iraq là quá nhỏ so với các cuộc chiến tranh trước đó thì điều đáng ngại hơn là phần lớn trong số họ không phải chết trong chiến trận mà chết bởi bom cảm tử, bắn tỉa và thậm chí ngớ ngẩn hơn bởi đạn-đồng-đội, tự sát và nhất là trong thời gian được coi là chấm dứt chiến trận, tức sau ngay 1/5/2003. Nhưng nạn nhân chủ yếu vẫn chính là thường dân vô tội. Họ là hàng ngàn, hàng vạn người dân Afghanistan, Iraq, hàng ngàn người dân Mỹ, hàng trăm người Tây Ban Nha, Thổ Nhĩ Kỳ hay Moscow. Nhưng điều làm nên sự khác biệt ở thế hệ chiến tranh mới này là những nạn nhân chiến tranh lại ở rất xa nơi thực sự diễn ra chiến trận, ở New York thịnh vượng, Madrid tươi đẹp hay ở giữa Moscow hoành tránh. Không có những chiến hào, không bóng những chiến binh nhưng vẫn có nhiều cái chết cho một cuộc chiến, và có thể đó là cuộc CTTG thứ tư nếu như ta chấp nhận gọi Chiến tranh Lạnh là cuộc CTTG lần thứ ba.

Vũ Hồng Hà

Việt Báo
contentlength: 11927
Chia sẻ
Bấm ngay
Đăng Ký xem video hay mới nhất

Video nổi bật

Vì sao Hoàng tử nước Anh George luôn mặc quần short?
00:00 / --:--

Bài viết khác

Xem tiếp >>

VẤN ĐỀ THế GIớI NÓNG NHẤT

Chay Nha tho Duc Ba Paris

Cháy Nhà thờ Đức Bà Paris

Vụ cháy không gây thiệt hại về người nhưng đã phá huỷ nghiêm trọng công trình kiến trúc nổi tiếng thế giới - Nhà thờ Đức Bà Paris.

152 du khach Viet mat tich o Dai Loan

152 du khách Việt mất tích ở Đài Loan

Giới chức Đài Loan ngày 25/12 xác nhận rằng họ đã mất liên lạc với 152 du khách Việt Nam sau khi những người này tới sân bay thành..