Bức tranh hạt nhân toàn cầu (Kỳ I): Linh cảm của Kennedy

11:59 17/10/2006
Bấm ngay
Đăng Ký xem video hay mới nhất

Tuyên bố thử thành công hạt nhân của CHDCND Triều Tiên hồi đầu tuần trước đã nâng tổng số quốc gia được tin là có vũ khí hạt nhân lên 9 nước. Tuy nhiên, các chuyên gia nguyên tử ước tính có tới hơn 40 nước có kỹ thuật và trong một vài trường hợp có vật liệu cần thiết để chế tạo bom hạt nhân.

Buc tranh hat nhan toan cau Ky I Linh cam cua Kennedy
Nhà máy làm giàu uranium tại Natanz nơi các thanh sát viên đã kiểm tra để tìm dấu vết Iran đang chế tạo vũ khí hạt nhân

Các quan chức và chuyên gia kiểm soát vũ khí cho rằng khả năng đó, cùng với các mối đe doạ hạt nhân mới tại châu Á và Trung Đông, có nguy cơ đẩy thế giới vào một kỷ nguyên hạt nhân thứ hai. Trong kỷ nguyên đó, chắc chắn các nước sẽ từ bỏ những hạn chế chống vũ khí hạt nhân bấy lâu nay.

  • Dự đoán của Kennedy sắp thành hiện thực

Dự đoán công nghệ hạt nhân sẽ ngày càng phổ biến khi các nước ngày càng phụ thuộc vào năng lượng nguyên tử. Điều đó sẽ giúp nhiều nước hơn có được khả năng sản xuất nhiên liệu dành cho lò phản ứng hoặc nhiên liệu để chế tạo bom - phần khó nhất.

Có rất nhiều dấu hiệu về hoạt động này. Hàng trăm công ty đang thăm dò uranium. Argentina, Australia và Nam Phi đang lập kế hoạch làm giàu uranium và các nước khác cũng đang xem xét để làm giống như vậy. Ai Cập đang xem lại chương trình phát triển năng lượng hạt nhân.

Lo ngại trước tình hình trên, Cơ quan năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) đã triệu tập hàng trăm quan chức chính phủ và chuyên gia trên thế giới tới Vienna hồi tháng 9 để thảo luận việc thắt chặt hơn nữa những hạn chế đối với đối tượng được phép sản xuất nhiên liệu hạt nhân. ""Chúng ta đang trong một cuộc đua giữa hợp tác và thảm hoạ. Và hiện nay kết quả vẫn chưa rõ ràng"", Sam Nunn, chuyên gia phổ biến vũ khí hạt nhân đồng thời là cựu thượng nghị sĩ của Đảng Dân chủ, phát biểu tại cuộc họp.

Tuy nhiên, chính IAEA sao chép một số căng thẳng cơ bản, vốn có trong việc phát triển năng lượng hạt nhân. Trong vài thập kỷ qua, IAEA - còn được gọi là cảnh sát hạt nhân của thế giới - đã theo đuổi sứ mạng khác nữa (thúc đẩy việc sử dụng năng lượng hạt nhân an toàn) bằng cách thực hiện các chương trình trợ giúp kỹ thuật cho khoảng 100 nước. Một số hiểu biết đó có thể rất hữu ích trong một chương trình vũ khí hạt nhân mặc dù sự trợ giúp của IAEA hoàn toàn vì mục đích dân sự.

IAEA vẫn giúp Pakistan, quốc gia đã cho nổ một quả bom hạt nhân vào năm 1998. Cơ quan này cũng giúp CHDCND Triều Tiên cho tới cách đây 10 năm. Thậm chí hiện nay, IAEA đang giúp Iran - quốc gia mà nhiều chuyên gia lo ngại gần làm chủ các kỹ thuật cơ bản chế tạo bom hạt nhân. IAEA đang thực hiện 14 chương trình hợp tác với Iran, trong đó có một nghiên cứu nâng cấp một phòng nghiệm nghiên cứu hạt nhân cũng như giúp Iran khởi động lò phản ứng Bushehr.

Thông báo về việc Triều Tiên thử nghiệm hạt nhân đã làm lung lay nguyên trạng hạt nhân trên thế giới và một lần nữa làm dấy lên câu hỏi: liệu châu Á sẽ là nơi đầu tiên cảm nhận ""hiệu ứng domino"" hạt nhân hay không. Trong hiệu ứng này, các quốc gia bí mật đi nước đôi bằng cách tập hợp những công nghệ cần thiết để chế tạo bom hoặc vượt rào để trở thành các quốc gia hạt nhân mới. Tại Trung Đông, các quốc gia như Ảrập Xê-út và Ai Cập đang trở thành tâm điểm của sự chú ý mới. Cả hai quốc gia này đều lo ngại một quả bom hạt nhân của Iran sẽ làm cho Tehran trở thành cường quốc mạnh nhất trong vùng.

Ông Mohamed ElBaradei, Giám đốc IAEA, đã ước tính hiện có 49 nước biết cách chế tạo vũ khí hạt nhân. Ông khuyến cáo các căng thẳng toàn cầu có thể đẩy một số nước vượt rào để chế tạo loại vũ khí này. ""Chúng ta chủ yếu đang trông cậy vào những ý định tốt đẹp của các nước này - những ý định được dựa trên cảm giác an toàn hoặc bất ổn của họ. Do vậy những ý định đó có thể thay đổi nhanh chóng"".

Lo ngại về sự phổ biến hạt nhân hầu như chẳng có gì mới mẻ. Tháng 3/1963, Tổng thống Mỹ John F. Kennedy nói: ""Tôi bị ám ảnh bởi linh cảm rằng nếu chúng ta không thành công, tới năm 1970 có thể có 10 cường quốc hạt nhân thay vì 4 như hiện nay và tới năm 1975 có thể có 15 hoặc 20 cường quốc"". Linh cảm đó không chính xác. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, người ta có cảm giác rằng dự đoán của Kennedy sắp trở thành hiện thực, muộn hơn so với dự đoán 3 thập kỷ.

Năm nay, Tổng thư ký LHQ Kofi Annan cho biết ""cộng đồng quốc tế dường như đang mộng du trên một con đường nơi các quốc gia giờ cảm thấy cần phải đi thăm lại lôgic của họ sau khi tồn tại bấy lâu mà không có vũ khí hạt nhân"". Ông đã cảnh báo về một cuộc chạy đua vũ trang mới, không phải cuộc đua giữa các siêu cường mà là giữa các cường quốc khu vực. Ông kết luận: ""Có nhận thức rằng sở hữu hạt nhân và các vũ khí huỷ diệt hàng loạt khác là sự bảo vệ tốt nhất chống lại việc bị tấn công"".

  • Tầm nhìn hạt nhân mới

Trong tuần qua, Đảng Cộng hoà và Đảng Dân chủ đã dành thời gian tranh luận về vấn đề ai đánh mất khả năng kiểm soát CHDCND Triều Tiên, Bin Clinton hay George W. Bush. Tuy nhiên, mầm mống của vấn đề này được gieo bởi Tổng thống Dwight D. Eisenhower, chỉ vài tháng sau khi chiến sự trên bán đảo Triều Tiên chấm dứt năm 1953.

""Gạt vũ khí hạt nhân khỏi tay binh sĩ vẫn chưa đủ. Vũ khí này phải được đặt vào tay của những người sẽ biết cách cởi bỏ lớp vỏ bọc quân sự của nó và dùng nó vào mục đích hoà bình"", Tổng thống Eisenhower phát biểu trước LHQ vào năm 1953, đúng vào lúc chính quyền của ông đang hoàn tất một loạt 11 vụ thử hạt nhân.

Chương trình của ông được gọi là Nguyên từ vì Hoà bình và mau chóng liên quan tới hàng chục quốc gia, tất cả đang tìm cách nắm lấy phép kỳ diệu của năng lượng hạt nhân. Thế hệ lò phản ứng đầu tiên xuất hiện khắp thế giới cũng như một ngành công nghiệp phụ trợ hùng mạnh và IAEA.

Thế nhưng ngay từ khi bắt đầu, đã có bằng chứng cho thấy các nước đang sử dụng thiết bị dân sự và công nghệ lò phản ứng để chế tạo bom. Tới năm 1960, Pháp gia nhập các nước sở hữu vũ khí hạt nhân gồm Mỹ, Anh và Liên bang Xô Viết. Trung Quốc tiến hành vụ thử hạt nhân đầu tiên năm 1964. Israel có bom vào năm 1967, Ấn Độ 1974, Nam Phi 1982 (từ đó nước này đã từ bỏ vũ khí hạt nhân) và Pakistan 1998.

Theo các nhà phân tích hạt nhân, ba quốc gia đầu tiên chế tạo vũ khí của họ bằng cách sử dụng ít nhất là một số công nghệ dân sự. Họ làm giàu uranium vượt mức cần cho các lò phản ứng sản xuất điện năng hoặc khai thác nhiên liệu đã qua sử dụng của lò phản ứng dân sự để lấy plutonium - con đường mà CHDCND Triều Tiên bắt đầu theo đuổi vào cuối những năm 1980 hoặc đầu những năm 1990, theo các quan chức tình báo Mỹ.

Thậm chí hôm 16/10, các chuyên gia Iran bay tới Vienna và các chuyên gia IAEA tới Iran để trợ giúp. Hồi tháng 8, hai chuyên gia đã tới Iran để xem xét lại những tiến bộ tại lò phản ứng Bushehr, dự định đi vào hoạt động năm tới. ""IAEA đang giúp đỡ Iran nhằm đảm bảo nhà máy điện này được điều hành một cách an toàn, điều mà mọi người quan tâm. Hãy nhìn vào Chernobyl. Đây chính là điểm cốt yếu"", M. Peter Salema, một quan chức IAEA nói.

Nhiều dự án hợp tác của cơ quan này sử dụng khoa học hạt nhân để phục vụ mục đích nhân đạo, giống như chống bệnh tật và điều trị ung thư. Tuy nhiên, các dự án khác liên quan tới những kỹ thuật nguyên tử cơ bản hơn. ""Chúng tôi cung cấp các dịch vụ chuyên gia, do vậy họ có thể họ để làm mọi việc cho chính họ"", TS Salema nói...

Kỳ II: Cuộc đua không có người ngoài cuộc

  • Minh Sơn (Theo New York Times)
contentlength: 12136
Chia sẻ
Bấm ngay
Đăng Ký xem video hay mới nhất

Video nổi bật

Clip: Ô tô 'điên' lao vào đám đông, dân phẫn nộ đánh hội đồng tài xế
00:00 / --:--

VẤN ĐỀ THế GIớI NÓNG NHẤT

Chay Nha tho Duc Ba Paris

Cháy Nhà thờ Đức Bà Paris

Vụ cháy không gây thiệt hại về người nhưng đã phá huỷ nghiêm trọng công trình kiến trúc nổi tiếng thế giới - Nhà thờ Đức Bà Paris.

152 du khach Viet mat tich o Dai Loan

152 du khách Việt mất tích ở Đài Loan

Giới chức Đài Loan ngày 25/12 xác nhận rằng họ đã mất liên lạc với 152 du khách Việt Nam sau khi những người này tới sân bay thành..