Bài học để lại từ sự kiện bức biếm hoạ nhà tiên tri Muhammad

Thứ sáu, 17 Tháng hai 2006, 14:09 GMT+7
  • Bai hoc de lai tu su kien buc biem hoa nha tien tri Muhammad
    Những người biểu tình đốt phá văn phòng làm việc của các công ty phương Tây ở Pakistan phản đối vụ đăng tranh biếm hoạ

    Những vụ bạo động, biểu tình phản đối của người Hồi giáo đối với sự kiện bức biếm hoạ nhà tiên tri Muhammad vẫn tiếp diễn mà chưa tìm thấy một sự thỏa hiệp nào. Cơn thịnh nộ nào rồi cũng được hạ nhiệt nhưng những gì đã và đang diễn ra chắc chắn để lại một bài học máu xương...

    Cuộc bạo động tại Afghanistan đã khiến ít nhất 11 người thiệt mạng và 1 người biểu tình ở Kenya bị bắn chết. Như một viên chức châu Âu được chỉ định dàn xếp với các lãnh đạo Hồi giáo châu Âu nhận xét, tình hình đúng là "rất phức tạp", bởi vấn đề là sự "khoét sâu rạn nứt phương Tây và Hồi giáo" như phát biểu của Thủ tướng Malaysia Abdullah Badawi.

    Tháo gỡ "quả bom tôn giáo" này như thế nào? Một trong những cách xử lý bây giờ (đang định hình tại châu Âu và Mỹ) là đàm phán, đồng thời cô lập thành phần quá khích. "Iran và Syria đã bước ra châm lửa cho làn sóng bạo động và lợi dụng điều đó cho mục đích riêng", phát biểu của Ngoại trưởng Mỹ Condoleezza Rice, Syria đấiới cần quy trách nhiệm cho họ".

    Vài viên chức châu Âu cũng đồng tình khi nói rằng "loạt biểu tình tại Trung Đông đã xảy ra gần như cùng lúc tại những địa điểm vốn không đồng nhất về yếu tố thời gian". Riêng với châu Âu, một trong những người được chỉ định có trách nhiệm xử lý hậu quả là Javier Solana, Chánh đối ngoại Liên minh châu Âu (EU). Cùng Tổng thư ký LHQ Kofi Annan, Javier Solana đã đàm phán với đại diện Tổ chức hội nghị Hồi giáo gồm 57 quốc gia thành viên (bắt đầu từ ngày 13/2/2006, Javier Solana dự kiến đến Arập Xêút, Ai Cập, Jordan và Palestine).

    Thế giới Hồi giáo từng đe dọa có một cuộc chiến toàn cầu nhằm vào Mỹ và cả các đồng minh Mỹ trong một cuộc chiến mới với hình thái xung đột mới mà khởi nguồn của nó một phần là sự va chạm của các nền văn minh- ở đây là Hồi giáo và văn minh phương Tây hiện đại. Liệu có phải sự kiện biếm họa nhà tiên tri Muhammad là thể hiện bước đầu của hình thái xung đột trên?

    Giáo sư Đại học Harvard Samuel P. Huntington cách đây hơn một thập niên từng nói đến khả năng này, trong quyển "The clash of civilizations?". Huntington cho rằng, nguồn gốc cơ bản cho các cuộc xung đột thế giới thời sau Chiến tranh lạnh không phải là ý thức hệ hay kinh tế mà chính là nền văn minh. Ranh giới khác biệt giữa các nền văn minh là ranh giới chiến tuyến trong các cuộc giao tranh. Xung đột không còn là cuộc chiến giữa các vị vua hay cuộc đối đầu trong thế giới lưỡng cực như thời Chiến tranh lạnh mà bước sang giai đoạn mới trong đó cọ xát bắt đầu từ mâu thuẫn giữa các nền văn minh phương Tây và không phương Tây (non-Western civilizations). Trong khi đó, đặc thù văn hóa dân tộc và văn minh ngày càng chiếm vị trí quan trọng. Thế giới trong ngôi làng toàn cầu sẽ được định hình bằng sự tương tác giữa các nền văn minh chính trong đó có phương Tây, Khổng giáo, Hồi giáo, Hindu, Chính thống giáo Slavic, Mỹ Latinh...

    Tại sao sự va chạm giữa các nền văn minh là nguồn gốc của chiến tranh? Huntington đưa ra 6 lý do:

    Thứ nhất, sự khác biệt giữa các nền văn minh không chỉ tồn tại như một sự thật mà còn rất cơ bản. Các nền văn minh được phân định bằng lịch sử, ngôn ngữ, văn hóa, truyền thống và quan trọng nhất là tôn giáo. Dân tộc thuộc các nền văn minh khác nhau có quan điểm khác nhau về tương quan giữa Thượng đế và con người, tương quan giữa cá thể và tập thể, giữa công dân và nhà nước, giữa cha mẹ và con cái, giữa quyền lợi và nghĩa vụ, giữa tự do và quyền lực... Sự khác biệt chưa hẳn dẫn đến mâu thuẫn và mâu thuẫn chưa chắc đồng nghĩa với bạo lực. Tuy nhiên, trong chiều dài lịch sử văn minh nhân loại, khác biệt giữa các nền văn minh thường là nguyên nhân tạo ra các cuộc xung đột kéo dài và dữ dội nhất.

    Thứ hai, thế giới đang ngày càng nhỏ hơn. Sự tương tác giữa các dân tộc có nền văn minh khác nhau đang tăng dần và chính điều này đã làm nổi bật ý thức về văn minh và nhận thức về sự khác biệt giữa các nền văn minh. Một người di cư gốc Bắc Phi luôn gây khó chịu cho dân Pháp. Người Mỹ sẽ phản ứng tiêu cực hơn trước cơn lốc đầu tư của người Nhật vào nước mình, so với phản ứng trước sự đầu tư của Canada. Tuy nhiên, sang London, anh ta sẽ được gọi là "người Nigeria" và ở New York, anh được biết như một "người châu Phi".

    Thứ ba, tiến trình hiện đại hóa nền kinh tế và thay đổi xã hội trên khắp thế giới đang tách người ta ra khỏi sự nhận dạng địa phương từng tồn tại trong thời gian dài. Tình trạng này tạo nên hiện tượng ra đời hàng loạt xu hướng "chính thống" hay "nguyên thủy" có thể thấy trong Công giáo, Do Thái giáo, Phật giáo, Hindu giáo và nhất là Hồi giáo.

    Thứ tư, sự phát triển nhận thức văn minh sẽ được tăng lên, nhằm khống chế vai trò bao trùm của phương Tây mà sức mạnh kinh tế lẫn quân sự đang nghiêng về họ. Người ta ngày càng nghe nói nhiều hơn về xu hướng quay về cội nguồn và "châu á hóa" ở Nhật, "Hindu hóa" ở ấn Độ và "tái - Hồi giáo hóa" (re-Islamization) ở Trung Đông. Cách đây vài chục năm, các xã hội không thuộc phương Tây thường tự hào về sự phương Tây hóa của mình, tự hào về việc tốt nghiệp Đại học Oxford, Sorbonne hay Sandhurst. Tuy nhiên, sự chuyển hướng ngược lại đang xảy ra. Một hiện tượng giảm thiểu ảnh hưởng phương Tây (de-Westernization) đang bùng nổ.


    Thứ năm, người ta đang tránh để các đặc tính văn hóa bị ảnh hưởng nhiều của chính trị và kinh tế. Trong các xã hội thay đổi nhanh như Nga chẳng hạn, người giàu có thể biến thành kẻ nghèo và người nghèo phút chốc thành kẻ giàu nhưng người Nga sẽ không thể thành người Estonia và người Azeris không thể thành Armenia. Trong những cuộc xung đột giai cấp và tư tưởng hệ, câu hỏi quan trọng nhất luôn là "Bạn đang ở phe nào?" và người ta có thể ở phe này hôm nay hay nhảy sang phe kia vào ngày mai. Trong xung đột văn minh, câu hỏi quan trọng nhất sẽ là "Bạn là gì?" và điều này không thể thay đổi. ở Bosnia, Kavkaz hay Sudan, việc trả lời sai câu hỏi này đồng nghĩa với một phát đạn vào đầu. Chúng ta dễ dàng bắt gặp một người vừa là Pháp vừa là Arập và có thể mang quốc tịch hai nước, nhưng hiếm khi thấy một người vừa theo Công giáo vừa theo Hồi giáo.

    Cuối cùng, hiện tượng kinh tế khu vực đang hình thành cũng là vấn đề đáng để ý. Sự thành công của một nền kinh tế khu vực sẽ củng cố và tăng sức mạnh cho ý thức hệ văn minh. Chính nền văn hóa chung chứ không phải gì khác là cơ sở cho sự tăng cường mối quan hệ kinh tế giữa Trung Quốc với Hồng Kông, Đài Loan, Singapore và các cộng đồng Hoa kiều ở các nước châu á. Bức tranh tương tự cũng có thể thấy trong cộng đồng các nước Hồi giáo không thuộc Arập: Iran, Pakistan, Thổ Nhĩ Kỳ, Azerbaijan, Kazakhstan, Kyrgyzstan, Turkmenistan, Tadjikistan, Uzbekistan và Afghanistan.

    Khi định nghĩa về dân tộc bao hàm sự nhận dạng cụ thể về sắc tộc và tôn giáo thì người ta bắt đầu có khuynh hướng tạo ra một quan hệ "chúng ta - bọn họ" tồn tại giữa cộng đồng mình và các cộng đồng khác sắc tộc và tôn giáo. Hơn nữa, sự khác biệt văn hóa và tôn giáo cũng tạo ra khác biệt về các vấn đề chính sách cụ thể, từ chuyện nhập cư cho đến thương mại và cả môi trường.

    Trong thực tế, mâu thuẫn dọc theo ranh giới phân định văn minh phương Tây và văn minh Hồi giáo đã tồn tại hàng ngàn năm qua và thể hiện không chỉ ở các cuộc thập tự chinh Công giáo tấn công Hồi giáo mà còn thể hiện ở sự hiện diện của Anh, Pháp, Italia tại Bắc Phi và Trung Đông sau khi đế quốc Ottoman sụp đổ vào đầu thế kỷ XX; còn là các cuộc chiến giữa Arập và Israel (lãnh thổ do phương Tây tạo nên); hàng loạt cuộc xâm chiếm của phương Tây (thực dân Pháp tại Algeria vào thập niên 50, Anh và Pháp xâm lăng Ai Cập năm 1956, Mỹ đổ bộ Leban năm 1958...), còn là cuộc chiến của phương Tây do Mỹ cầm chịch tại Vùng Vịnh đầu thập niên 90; hay cuộc xung đột sắc tộc và tôn giáo ở Bosnia đầu thập niên 90...

    Trong bối cảnh chính trị mới, sự va chạm giữa các nền văn minh, hiểu rộng hơn, là xung đột giữa phương Tây và phần còn lại của thế giới- Huntington nhấn mạnh. Xung đột quân sự giữa các cường quốc phương Tây là điều khó xảy ra mà chỉ có thể là cuộc chiến giữa phương Tây và phần còn lại của thế giới, khi phương Tây thống trị thế giới bằng các công cụ như Ngân hàng Thế giới, hay Quỹ Tiền tệ quốc tế...

    Trong xu hướng toàn cầu, có khi người ta nghe nói đến khái niệm "nền văn minh phổ quát" mang tính toàn cầu nhưng khái niệm này do phương Tây đặt ra và không thể áp dụng rộng khắp và khó thành hiện thực. Huntington cho biết, ông đã thực hiện cuộc khảo sát 100 nghiên cứu về chuẩn mực giá trị ở các xã hội khác nhau và nhận thấy giá trị được xem là quan trọng nhất ở phương Tây lại kém quan trọng nhất ở các nước không thuộc phương Tây...

    Trong phần kết luận, Huntington nhấn mạnh ông không có ý nói rằng các đặc tính văn minh sẽ thay thế tất cả đặc tính khác, và rằng mỗi nền văn minh sẽ trở thành một thực thể chính trị độc lập, mà chỉ dự báo rằng sự khác biệt giữa các nền văn minh là một sự thật đang tồn tại và quan trọng, rằng sự nhận thức văn minh đang tăng, va chạm giữa các nền văn minh sẽ thay thế các hình thức xung đột khác (chẳng hạn hệ tư tưởng) và mâu thuẫn gay gắt giữa các nhóm thuộc nền văn minh khác nhau dễ có khả năng xảy ra nhất với mức nguy hiểm có thể dẫn đến chiến tranh toàn cầu.

    Quan trọng hơn, Huntington muốn dùng luận thuyết mình làm cơ sở để nhấn mạnh ý kiến rằng các nước phương Tây nên xem xét lại chính sách đối ngoại của họ, cần "hiểu thấu đáo hơn các tính chất tôn giáo và chính trị cơ bản nằm bên dưới các nền văn minh khác (không thuộc phương Tây) và cách mà những dân tộc sống trong các nền văn minh này đánh giá về chuẩn mực riêng của họ".

    Những gì Huntington trình bày và kết luận liệu có thể được xem là một trong những ý kiến cần tham khảo mang tính bài học kinh nghiệm cho sự kiện nhà tiên tri Muhammad? Và liệu có phải sự kiện trên chỉ là hình thái bề mặt của vấn đề, còn sự xung đột ngấm ngầm và dai dẳng giữa phương Tây và Hồi giáo mới thật sự là nguyên nhân bề sâu?

    M.Kim - (ANTG)

    Việt Báo
    Ý kiến bạn đọc

    Viết phản hồi

    Nhận xét tin Bài học để lại từ sự kiện bức biếm hoạ nhà tiên tri Muhammad

    Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Bài học để lại từ sự kiện bức biếm hoạ nhà tiên tri Muhammad bằng cách gửi thư điện tử tới vietbao.vn. Xin bao gồm tên bài viết Bai hoc de lai tu su kien buc biem hoa nha tien tri Muhammad ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Bài học để lại từ sự kiện bức biếm hoạ nhà tiên tri Muhammad ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề Phân Tích & Bình Luận của chuyên mục Thế Giới.

    Bài viết mới:

    Các bài viết khác:

       TIẾP THEO >>
    VIỆT BÁO - THẾ GIỚI - PHÂN TÍCH & BÌNH LUẬN