Sử dụng đúng thuốc bổ Đông y

17:10 14/07/2003

Khi mức sống ngày càng được cải thiện, người ta tìm kiếm, lựa chọn và sử dụng nhiều hơn các dược liệu có tính bồi bổ của y học cổ truyền. Tuy nhiên, không phải ai và lúc nào cũng có thể dùng thuốc bổ Đông y. Dưới đây là một số hiểu biết cần thiết liên quan đến thứ thuốc ""thời thượng"" này.

Su dung dung thuoc bo Dong y

Thuốc bổ Đông y là gì?

Đông y cho rằng mọi bệnh tật phát sinh đều do chính không thắng được tà, chính là chính khí, chỉ sức đề kháng của cơ thể; tà là tà khí, chỉ các nguyên nhân gây bệnh. Khi chính khí suy nhược thì tà khí có cơ xâm nhập vào cơ thể mà sinh bệnh.

Muốn cho chính khí luôn luôn sung mãn thì một trong những biện pháp thường được cổ nhân chú trọng là chọn dùng các vị thuốc và bài thuốc có khả nǎng bổ sung chính khí, tǎng cường sức đề kháng của nhân thể. Các thuốc này được gọi là thuốc bổ Đông y.

Thuốc bổ Đông y có mấy loại?



Cǎn cứ theo khí huyết, âm dương có thể chia thuốc bổ Đông y làm 4 loại chính là:

Bổ khí: Gồm các vị nhân sâm, đẳng sâm, hoàng kỳ, bạch truật, cam thảo...
Bổ huyết: Thục địa, đương quy, hà thủ ô, a giao, kỷ tử...
Bổ âm: Mạch môn, thiên môn, sa sâm, quy bản, sơn thù, đông trùng hạ thảo...
Bổ dương: Nhung hươu, đỗ trọng, tục đoạn, nhục dung, ba kích, dâm dương hoắc...

Cǎn cứ theo tạng phủ có các nhóm: kiện tỳ ích vị, bổ can thận, bổ phế, ninh tâm an thần kiện não.

Cǎn cứ theo mục đích, tác dụng có: diên niên ích thọ, điền tinh tráng dương...

Nguyên tắc dùng thuốc bổ Đông y


Đông y có nhiều loại thuốc bổ nhưng không phải bất cứ ai cũng có thể dùng được. Người không có bệnh cứ ham dùng thuốc bổ không cần thiết hoặc không thích đáng thì có khi lại phản tác dụng, đang không bệnh lại hóa sinh bệnh, bệnh đang nhẹ hóa thành trầm trọng... Tục ngữ có câu: Thuốc nào cũng có ba phần độc hại.

Bởi vậy, khi dùng thuốc bổ Đông y cần tuân thủ các nguyên tắc sau đây:

Hư đâu bổ đó: Đây là nguyên tắc cơ bản nhất, tuy thuốc bổ nào cũng đều có tác dụng tốt đối với cơ thể nhưng nếu khỏe mạnh vô bệnh tật thì nói chung không cần dùng. Và nếu có phải dùng âm hư thì bổ âm, khí hư thì bổ khí...; tuyệt đối không dùng lầm vì có thể làm mất cân bằng âm dương, khí huyết trong cơ thể.

Bổ có chừng mực, đủ mức thì dừng. Bởi lẽ mọi dược liệu đều có tính thiên lệch nhất định, người ta lợi dụng tính thiên lệch đó để điều chỉnh tính thiên lệch của cơ thể. Nếu lạm dụng vô độ thì có khi lại làm xuất hiện sự thiên lệch mới rất có hại cho nhân thể.

Cần biện chứng mà bồi bổ, có nghĩa là cần phải cǎn cứ đặc điểm bệnh lý cụ thể của từng bệnh nhân mà tiến hành dùng thuốc cho phù hợp, chứng sao thì trị vậy.

Phải chú ý bảo vệ tỳ vị bởi vì thuốc bổ đông y hầu hết phải dùng đường uống, muốn cho thuốc được hấp thụ và phát huy tác dụng cao nhất thì không thể không chú ý đến việc nâng cao công nǎng của tỳ vị.

Thế nào là dùng thuốc bổ theo mùa?

Nghĩa là, phải cǎn cứ vào đặc điểm khí hậu, thời tiết từng mùa và mối quan hệ giữa khí hậu từng mùa với các phủ tạng của cơ thể mà lựa chọn loại thuốc bổ cho phù hợp. Ví dụ, vào mùa xuân, khí dương của giới tự nhiên thǎng phát, sức sống vạn vật tràn trề thì cần phải bảo hộ khí dương của cơ thể sao cho nó liên tục vượng phát đúng như cổ nhân nói: Xuân hạ dưỡng dương.

Vào mùa hạ, khí hậu nóng bức, khí dương bốc lên, sự chuyển hóa của cơ thể con người vào thời kỳ mạnh mẽ nhất, cái nóng dễ làm tổn thương khí âm và tân dịch. Bởi thế, cần chú ý lựa chọn các loại thuốc ngọt bình, ngọt mát để bồi bổ phần âm, phần dịch của nhân thể...

Vì sao dùng thuốc bổ phải tùy người?

Bởi lẽ, mỗi cá thể đều có những đặc điểm khác nhau về thể chất, tuổi tác, nghề nghiệp, điều kiện kinh tế và hoàn cảnh sống. Thuốc dùng cho trẻ em không thể cùng liều với người lớn, người già cần bồi bổ nhiều và liên tục hơn, người làm việc trong điều kiện môi trường lạnh lẽo dễ thương tổn dương khí cần chú ý dùng các thuốc bổ dương nhiều hơn, người làm việc trong điều kiện nóng bức, mất nhiều mồ hôi thì nhất thiết phải trọng dụng các vị thuốc có tác dụng bổ âm ích khí, sinh tân dịch.

Bệnh nào không nên dùng thuốc bổ?

Đông y dùng thuốc bổ hay thuốc bệnh đều phải tuân thủ nguyên tắc hư thì bổ, thực thì tả. Điều đó có nghĩa là các bệnh thuộc chứng thực thì không nên dùng thuốc bổ.

Muốn biết bệnh tật của mình là hư chứng hay thực chứng thì tốt nhất nên tham vấn ý kiến các thầy thuốc có chuyên khoa.

ThS. Hoàng Khánh Toàn, Sức khoẻ & Đời sống

Việt Báo
contentlength: 7115
Chia sẻ

Video nổi bật

Kinh hoàng nhựa tái chế y tế sử dụng trong dịch vụ ăn uống
00:00 / --:--

TIN Sức Khỏe NỔI BẬT

Nigeria nâng mức cảnh báo về nguy cơ tái bùng phát Ebola

Theo phóng viên TTXVN tại châu Phi, ngày 2/7, Chính phủ liên bang Nigeria đã nâng mức cảnh báo về nguy cơ tái bùng phát dịch bệnh Ebola trên phạm vi toàn quốc, đặc biệt các bộ, cơ sở y tế có liên quan phải thường xuyên báo cáo về các trường hợp nghi nhiễm, sau khi xuất hiện trở lại một số ca nhiễm Ebola mới ở nước láng giềng Liberia.