Tiếng đàn Cadong trên xứ Quảng

09:00 18/11/2006
Bấm ngay
Đăng Ký xem video hay mới nhất

Tieng dan Cadong tren xu Quang 

Già Dinh bên các nhạc cụ của mình.

Ra khỏi trụ sở UBND xã Trà Bui, về thôn 4 đã có con đường mòn hơi gập ghềnh nhưng phải băng qua nhiều con suối nhỏ. Dọc đường đi, gặp ai tôi cũng hỏi về già Dinh.

 

Có người tỏ ra phấn khởi pha chút tự hào vì có lẽ trong mắt họ, già Dinh đáng là bậc tiền bối trong các giai điệu của rừng. Song, lại có không ít người nhìn xuống chân chúng tôi với vẻ ái ngại. Có lẽ vì họ cho rằng, đôi chân mang giày da của tôi không thể leo nổi những ngọn núi để đến nơi ở của già.

 

Chân dung người giữ lửa

Theo tay chỉ của một tiều phu, căn nhà sàn của già Dinh hiện ra chót vót bên sườn núi. Leo lên, trầy trượt muốn bở hơi tai, nhưng đến được thì nhà già Dinh lại vắng ngắt. Gọi mãi mới có tiếng trả lời từ người em gái út của ông đang lủi thủi trong xó bếp. Tôi nhen nhóm hy vọng qua câu chào của bà: “Cán bộ tìm ông già à, ông vô rẫy từ hôm qua, sắp về rồi đấy”.

 

Phải chờ tới khi mặt trời đã khuất dạng qua dãy núi phía Tây, già Dinh mới trở về. Người tầm thước, râu tóc bạc phơ, ông đặt gùi bắp vào ngăn bếp, thong thả nhặt nhạnh những thanh củi rơi vãi và không lấy làm ngạc nhiên vì sự xuất hiện của chúng tôi.

 

Già Dinh năm nay gần 70 tuổi, ông là một trong số ít người Cadong biết chơi và sản xuất được nhiều loại nhạc cụ truyền thống. Đặc biệt, ông được nhiều người biết đến bởi tài đánh chiêng trong các lễ hội. Tôi nhớ lần được thưởng thức tài nghệ của ông trong đêm Lễ hội Văn hóa các dân tộc miền núi được tổ chức tại Phước Sơn gần đây. Đêm ấy, có lẽ ông là người phấn chấn nhất. Du khách say sưa với tiếng chiêng dập dìu theo các điệu múa, lúc khoan lúc nhặt của đoàn Bắc Trà My. Đêm hội gần tàn, nhưng ông vẫn còn hào hứng liên hồi khua chiêng bên lửa trại. ánh lửa hắt lên khuôn mặt hừng hực, đỏ rực trong đôi mắt ông. Và có lẽ, tôi cũng không thể phân biệt được một cách rõ ràng đó là lửa của rừng già hay lửa của tình yêu tiếng chiêng trong ông. Chỉ biết ông đang rạo rực, đang cuồng say với những vũ điệu của núi rừng...

 

Giờ đây, đưa mắt về những mảnh giấy khen đang nằm xộc xệch trên vách nhà, ông nói chậm rãi: “Huyện cũng khen mà tỉnh cũng khen, thỉnh thoảng cũng có người vô đây rồi bảo già đụng đến cái chiêng, khua lại cái ktốc. Hồi trước, mình đi biểu diễn nhiều, nhưng lâu nay bận rẫy, không thể đi đâu xa được”.

 

Già Dinh đặt bộ ấm chén lên sàn, khói thuốc phả trắng như màu râu. Ông hứa sẽ khảy một điệu bróh để đưa tiễn hoàng hôn nếu tôi ở lại.

 

Giai điệu của đại ngàn

Chiều đã nhạt dần nơi rừng sâu và tiếng kêu của côn trùng đã bắt đầu rộn rã. Già Dinh lôi từ góc nhà chiếc đàn bróh đã sẫm màu và có mặt sau bóng nhẵn vì lâu ngày tựa vào da thịt người chơi. Ông đặt những ngón tay thô ráp lên dây đàn, so cung. Âm vực sâu lắng của tiếng bróh bắt đầu... Màu nắng cuối ngày như đỏ quạch, tiếng rừng rầm rì, đen thẫm... Hoàng hôn nơi rừng sâu như cô quạnh hơn. Bỗng, tiếng đàn ngừng bặt, ông giải thích: “Người Cadong sử dụng nhạc cụ này để trải lòng với thiên nhiên. Tuy bróh có cấu tạo đơn giản (gần giống với đàn bầu) nhưng không dễ sử dụng. Nếu không thả được cái hồn của người chơi vào dây đàn thì tiếng đàn sẽ trở nên lạc lõng, cô độc”.

 

Khác với bróh, ktốc là một loại nhạc cụ rất đặc trưng của người Cadong. Bróh được khảy để đưa tiễn hoàng hôn thì ktốc được đánh vào lúc bình minh ửng hồng. Thói quen của người đàn ông Cadong là mỗi sáng thức dậy, bên ấm trà và trong khói thuốc, bao giờ cũng có tiếng đàn ktốc giòn giã. Người chủ gia đình dùng tiếng đàn ktốc thay tiếng gà báo thức cho mọi người và chuẩn bị cho một ngày lên rẫy. Tuổi thơ của già Dinh đắm mình trong tiếng đàn ktốc của bố. Ngay cả cách tự làm một cây đàn cho mình, ông cũng được bố chỉ dạy từ tí một. Đàn ktốc có hình dáng gần giống với đàn cò nhưng cách chơi không giống như vậy. Ngón nghề kéo ktốc của ông Dinh đã đến mức điêu luyện, bởi loại nhạc cụ này đã gắn với ông hơn sáu mươi mùa rẫy. Có thể nói, những cung bậc tình cảm, những chiều kích của cuộc sống ông có thể thẩm thấu được mỗi khi say sưa với từng giai điệu ktốc.

 

Ngoài các loại nhạc cụ truyền thống của người Cadong, già Dinh còn có thể sử dụng được rất nhiều nhạc cụ của các dân tộc khác. Trong chiếc gùi ông vẫn thường mang đi rẫy, lúc nào cũng có các nhạc cụ gọn như sáo, tiêu... Đặc biệt, chiếc tù và bằng sừng trâu của người Cơtu vẫn được ông sử dụng khi muốn liên hệ với những người thân đi rẫy. Ông nói, khi xưa chiếc tù và được dùng vào việc thông báo cho bản làng biết khi người đi săn được thú, cần người làng giúp khiêng về. Văn hóa của các dân tộc anh em, ông Dinh rất am tường.

 

Khát vọng lưu truyền

Ông Nguyễn Sanh, người con rể của già Dinh thường được già  dạy sử dụng và chế tác các loại nhạc cụ mỗi khi ông rỗi rãi. Theo ông Sanh, các loại nhạc cụ đặc trưng của người Cadong rất khó sử dụng và chế tác. Già Dinh là người rất khắt khe đối với người chơi trong yêu cầu về tiết tấu, giai điệu của các loại nhạc cụ này. Và  trong ông luôn bùng cháy khát vọng: làm sao có thể lưu truyền những nét độc đáo của nhạc cụ Cadong cho các thế hệ sau này. Ông Sanh bảo, khi truyền dạy các loại nhạc cụ này, già Dinh thường dặn rằng: Phải thường xuyên ngó tới cái đàn, cái chiêng. Đánh cái chiêng để nghe tiếng vọng của rừng núi. Thổi cái sáo cho vút tận trời xanh. Phải kéo đàn cho ma quỷ kinh hồn. Mùa lễ  hội, cả gia đình già Dinh thường nghỉ rẫy để ăn mừng và tham gia vào các buổi lễ. Bà Nguyễn Thị Hồng Nhung, Trưởng ban Văn hóa xã Trà Bui cho biết  già Dinh có thể chơi được mười hai loại nhạc cụ khác nhau. Loại nào cũng điêu luyện. Đặc biệt là tài đánh chiêng của ông thì khó tìm thấy người thứ hai ở vùng này. Ông thường tham gia các hoạt động văn hóa, văn nghệ truyền thống dân tộc khi địa phương tổ chức và từng được mời đi lưu diễn ở tận thành phố Hồ Chí Minh....

 

Chúng tôi xuống núi theo sự chỉ dẫn của già Dinh. Những tia nắng sớm xuyên qua kẽ lá mát lành một buổi sáng của rừng. Khát vọng có lẽ đã về tràn đầy trong tâm hồn, ông hát một đoạn trong bài dân ca Cadong do ông đặt lời trong lúc đi cùng chúng tôi... “Theo lời Bác Hồ dạy, người Cadong phải đến trường. Phải học cái chữ, phải học cái đàn để xây dựng buôn làng. Các con phải cố gắng, phải vượt qua những ngọn núi, phải băng qua con sông kia để đến trường, mang cái chữ về cho làng...”.

 

Thanh Minh

(Báo Quảng Nam)

VietBao.vn
contentlength: 8983
Chia sẻ
Bấm ngay
Đăng Ký xem video hay mới nhất

TIN Phóng Sự NỔI BẬT

Vượt chốt kiểm dịch, gà lậu "chạy vù vù" ra ngoại thành tiêu thụ?

Để chặn gà nhập lậu cơ quan chức năng đã lập hệ thống chốt kiểm dịch, kiểm soát trên các ngả đường dẫn vào Thủ đô. Tuy nhiên giới thương lái hàng ngày vẫn tuồn được cả tấn gà nhập lậu ra ngoại thành.

Bài được quan tâm

VẤN ĐỀ PHóNG Sự NÓNG NHẤT

Cam bay da cap

Cạm bẫy đa cấp

Với tỉ suất sinh lời trong mơ, đầu tư 9,3 tỉ đồng, thu về hơn 450 tỉ đồng, không chỉ đối tượng là nông dân, người già mà “máy..