30 nấm mồ tập thể

00:23 31/03/2005
Bấm ngay
Đăng Ký xem video hay mới nhất

Cuộc chiến trong lòng đất (Kỳ 3)

30 nam mo tap the
Tuổi thơ con có những gì
Con nằm với đất con đi với hầm
- Ảnh: Sĩ Sô

Bãi biển cửa Tùng đẹp mê hồn trong mắt nhiều du khách hôm nay, nhưng ít ai biết ngay cạnh đấy có một nấm mộ chung với 61 người bị chết vùi trong lòng địa đạo.

Ở Vĩnh Linh có hơn nửa vạn người chết vì bom đạn thì gần một phần mười trong số đó chết vì bom đánh sập địa đạo! Những năm tháng chiến tranh ấy, có 30 địa đạo trên đất này đã thành những nấm mồ tập thể...

Nỗi đau Tân Lý

Đã gần 40 năm trôi qua kể từ buổi sáng tháng 6-1967 ấy, nhưng ký ức kinh hoàng về nỗi đau mất cả gia đình chín người vẫn còn ám ảnh trong lòng ông Phan Văn Cương, năm nay 71 tuổi, hiện sống ở thôn An Hòa 2, xã Vĩnh Quang.

Chúng tôi đã gặp ông, vẻ cường tráng của lão ngư vẫn còn thể hiện trên vồng ngực căng cuộn nở nang. Căn nhà ông với vuông sân rộng chăng kín những tay lưới được phơi phóng sau chuyến đi biển về. Một buổi sáng rất bình yên ở làng chài ngay biển Cửa Tùng này...

Ngỡ như ký ức về cái ngày đau thương của 40 năm trước đã nguôi ngoai, nhưng khi tôi vừa ướm lời hỏi ông về vụ sập địa đạo Tân Lý hồi ấy, gương mặt ông lão ngoài 70 chợt méo xệch và những giọt nước mắt lăn dài… Phải mấy phút sau khi cơn xúc động qua đi ông mới đủ bình tĩnh kể lại cái buổi sáng kinh hoàng ấy.

Hôm ấy là ngày 20-6, ông Cương ra biển theo thuyền của hợp tác xã đánh cá. Một ngày của cuộc chiến tranh bao giờ cũng thế, chưa biết khi nào máy bay sẽ nhào xuống ném bom, chưa biết khi nào pháo địch bất thần câu từ hạm đội ngoài biển vào, chưa biết sống chết cách nhau trong tích tắc nhưng các ngư dân thì không thể không ra biển.

Hợp tác xã vẫn cần cá để cung cấp cho cuộc sống mỗi ngày của đồng bào. Đội thuyền của ông đang đánh bắt ngoài khơi, chợt những tiếng động âm âm vọng về từ phía đất liền, nhìn về phía làng thấy những quầng lửa bùng lên, mịt mù khói bom, biết là máy bay oanh tạc làng mình. Nhưng đấy đã là chuyện mỗi ngày…

Quá trưa thuyền mới vào bờ, nhập cá cho hợp tác xã ở Tân Lý xong, nghĩ rằng máy bay ném bom cả buổi sáng thế này chắc vợ và mấy đứa con nhỏ không nấu ăn được, ông ghé nhà một người quen xin một nải chuối mang về cho các con. Vừa đi vừa chạy từ bến cá lên làng nhưng cảnh tượng hãi hùng hiện ra trước mắt ông. Ngôi làng đã biến mất khỏi mặt đất.

Cái địa đạo gần nhà ông, cứ mỗi lần máy bay ném bom là cả nhà dắt díu nhau vào trú ẩn, nay đông đặc bộ đội, dân quân đào bới... Ai đó nói như thét vào tai ông: “Eng Cương ơi, cả nhà eng trong nớ!”. Cả nhà! Là tất thảy bố ông, mẹ ông, vợ ông, con ông...

Ông lao vào nhưng làm sao còn thấy được người thân! Một loạt bom ném trúng cửa địa đạo, cả quả đồi sập xuống vùi cả trăm con người trong đó, đào bới suốt ngày đêm cũng chỉ tìm thấy xác những người nằm phía bên ngoài, còn sâu tận bên trong thì làm sao mà đào đến, có đào đến cũng làm sao cứu nổi một sinh linh...

Trong 62 người mãi mãi nằm lại địa đạo có bố mẹ của ông Cương là ông Phan Văn Đẩu 61 tuổi, bà Hoàng Thị Mỉn 63 tuổi, có năm đứa con của ông là Hiền, Lành, Đức, Nghĩa, Huệ tuổi lít nhít từ 2-12 và đau đớn nhất là vợ ông, bà Trần Thị Tảo, đang mang thai một đứa con sắp chào đời. Gia đình ông chín người đã mãi mãi bị vùi lấp trong lòng đất. Chỉ mình ông còn lại...

Ông Cương bảo những ngày ấy ông như hóa điên. Nhưng cuộc chiến đấu khốc liệt mỗi ngày nơi đây không cho phép ai gục ngã. Đêm đêm, ông ngủ ngay trước cửa địa đạo bị sập cứ nghe như tiếng gọi của vợ con mình văng vẳng vang ra từ trong âm âm lòng đất!…
Trên miếng đất đau thương ấy, ngay tại cửa địa đạo, giờ đây nhân dân trong xã đã dựng lên một tấm bia tưởng niệm.

Và những tấm bia trên cồn cát trắng...

Trong hệ thống 114 địa đạo - làng hầm trên đất Vĩnh Linh, chỉ Vịnh Mốc còn nguyên vẹn, còn 113 địa đạo kia nay đã bị sập mất 235 cửa, hơn 300 giếng thông hơi bị lấp, đường hầm trong lòng đất của các địa đạo này vẫn còn nhưng không ai dám xuống vì đó đã là nơi cư ngụ của rắn rết, khí độc…

Một du khách người Anh sau khi chui vào lòng địa đạo Vịnh Mốc đã ghi lại một câu cảm tưởng: “Địa đạo Vịnh Mốc là một tòa lâu đài cổ trong lòng đất, giấu kín biết bao điều kỳ lạ của những người làm ra nó và thời đại mà nó sản sinh ra, một thực tế không thể tin nổi về sự mưu trí của nhân dân VN”.

Ở thôn An Hòa 1 chúng tôi gặp cụ bà Hoàng Thị Râm. Đã gần 80 tuổi, mắt bà Râm đã lòa hẳn. Cũng như ông Cương, nhắc lại nỗi đau của cái ngày tháng 6-1967 ấy ký ức của bà hình như không thể chịu đựng nổi.

Bà ngồi lặng một lúc trên giường, trong căn nhà nghèo nàn của đứa con trai mà bà đang sống cùng... Chắp nối những lời kể đứt đoạn của bà Râm, chúng tôi mới hiểu được phần nào nỗi mất mát khủng khiếp mà bà đã gánh chịu.

Sáng hôm ấy bà đang ngồi cho đứa con nhỏ bú thì máy bay ập đến, hai người con lớn của bà theo bà ngoại (mẹ bà Râm) và mấy người dì ruột (em gái bà Râm) kéo nhau vào địa đạo Tân Lý.

Gia đình ba người em gái của bà Râm là Dâu, Tích, Huế cũng đều có mấy đứa con nhỏ chui vào... Ôm con nhỏ trên tay, bà Râm không theo kịp xuống địa đạo và nhờ vậy mà thoát nạn. Quả bom ác nghiệt đã cướp đi của bà Râm người mẹ, hai đứa con, ba người em gái và hơn mười đứa cháu gọi bà là dì ruột. Riêng bên gia đình của bà đã có 18 người chết. Gia đình bên chồng bà cũng chết năm người.

Cả xã Vĩnh Quang những ngày ấy trắng khăn tang. Trong số những người hi sinh tại địa đạo này có cả ông Hồ Thanh, đảng ủy viên khu vực, phó Ban tổ chức đảng ủy Vĩnh Linh. Chỉ trong ngày hôm ấy đã có 123 người chết, trong đó có 61 người dân bị chết ngạt trong lòng địa đạo Tân Lý, có 12 cụ già, 36 cháu nhỏ, 13 phụ nữ - có ba người đang mang thai. Những dòng chữ trên tấm bia nghe trĩu nặng đến khôn cùng...

Nhưng không chỉ có Tân Lý.

Trên con đường đầy cát trắng vừa mới mở ven biển từ Cửa Tùng sang Vịnh Mốc, ngay vị trí đẹp nhất trên quãng đường này người ta sẽ thấy một nhà bia khác khắc tên 70 người dân vô tội đã chết ở làng Cổ Thạch, trong đó có 22 người chết vì sập địa đạo xóm Bộc.

Xã Vĩnh Hiền có địa đạo Bình Minh, một trong những địa đạo được đào sớm ở Vĩnh Linh, với chiều dài 700m, có đủ chỗ ăn ở sinh hoạt cho cả xóm. Ba tháng sau tai họa sập địa đạo Tân Lý, địa đạo Bình Minh cũng bị bom đánh sập cửa làm 39 người dân đang trú ẩn trong địa đạo không còn ai sống sót. Thôn Hương Nam, xã Vĩnh Kim cũng có một địa đạo nằm phía đông nam, giáp đất xã Vĩnh Trung.

Địa đạo này được đào từ năm 1968, do đào sau nên cách thức phòng tránh hoàn chỉnh, tối ưu hơn những địa đạo đào trước đó. Chiều dài địa đạo lên đến 1,2km, hàng trăm người có thể sinh hoạt, trú ẩn tại đây. Ngày 3-7-1968, máy bay B.52 ném bom rải thảm xã Vĩnh Kim, đánh sập địa đạo Hương Nam chôn vùi luôn 42 người dân Vĩnh Kim trong đó. Rồi địa đạo Đơn Duệ (xã Vĩnh Hòa) cũng bị đánh sập cùng với 26 người…

Những mất mát của cuộc chiến là không thể tránh khỏi, nhưng cũng giữa đạn bom khốc liệt ấy người dân Vĩnh Linh vẫn yêu nhau, vẫn sinh con đẻ cái. Một câu nói lạc quan hồi ấy bảo rằng: đời mình đánh chưa xong giặc thì đến đời con cháu mình đánh tiếp.

Và thế là không chỉ có những kế hoạch K8, K10 đã đưa hàng vạn con em Vĩnh Linh về tuyến sau để an toàn học hành, để lớn khôn tiếp bước trở về giữ đất, giữ quê, mà ngay dưới gầm trời mịt mù lửa khói ấy, dưới tầng sâu địa đạo Vĩnh Linh hàng chục em bé vẫn ra đời.

Có 60 người con Vĩnh Linh đã ghi vào tờ khai sinh của mình - nơi sinh: địa đạo. Riêng dưới địa đạo Vịnh Mốc có 17 đứa trẻ đã chào đời trong những năm 1967-1970. Những câu chuyện kỳ lạ của sự sống trong những ngày khốn khó gian nan...

LÊ ĐỨC DỤC

----------

+ Kỳ sau: Con sinh ra từ lòng đất

----------------

Tin, bài liên quan:

- Kỳ 2: Vịnh Mốc - Cồn Cỏ: hành trình máu!
- Kỳ 1: Những ngôi làng bên dưới cuộc chiến

Việt Báo
contentlength: 12231
Chia sẻ
Bấm ngay
Đăng Ký xem video hay mới nhất

TIN Phóng Sự NỔI BẬT

Vượt chốt kiểm dịch, gà lậu "chạy vù vù" ra ngoại thành tiêu thụ?

Để chặn gà nhập lậu cơ quan chức năng đã lập hệ thống chốt kiểm dịch, kiểm soát trên các ngả đường dẫn vào Thủ đô. Tuy nhiên giới thương lái hàng ngày vẫn tuồn được cả tấn gà nhập lậu ra ngoại thành.

Bài được quan tâm

VẤN ĐỀ PHóNG Sự NÓNG NHẤT

Cam bay da cap

Cạm bẫy đa cấp

Với tỉ suất sinh lời trong mơ, đầu tư 9,3 tỉ đồng, thu về hơn 450 tỉ đồng, không chỉ đối tượng là nông dân, người già mà “máy..