Trung Quốc trước ngã ba đường

15:04 16/01/2005
Bấm ngay
Đăng Ký xem video hay mới nhất

Trung Quo c truo c nga ba duo ng
Các cô gái TQ đổ xô đi mua đĩa nhạc và phim Hàn Quốc tại một cửa hàng ở Bắc Kinh

TTCN - Đến với hội thảo cấp cao lần thứ nhất tổng kết 20 năm đổi mới của VN (12-1 tại Hà Nội), giáo sư Peter Nolan của Đại học Cambridge mang tới những nhận định sắc sảo về cải cách mở cửa của Trung Quốc.

Giáo sư cho rằng giai đoạn phát triển tiếp theo của Trung Quốc sẽ tác động to lớn tới nền kinh tế toàn cầu. Những nước đang tiến hành chuyển đổi như VN có thể rút ra nhiều bài học quí giá.

Báo chí thế giới tràn ngập những tin tức, hình ảnh về đời sống chính trị - xã hội và các thành tích phát triển kinh tế của Trung Quốc (TQ). Tuy nhiên, trong khi báo chí đang “hát cùng một điệu ca” thì cần phải tỉnh táo xem xét những thách thức to lớn về kinh tế, chính trị và xã hội mà TQ đang phải đối mặt.

Đó là tình trạng môi trường tự nhiên xuống cấp nghiêm trọng, năng lực nhà nước ngày càng giảm, nạn tham nhũng tràn lan, thách thức toàn cầu trong quan hệ quốc tế, bất bình đẳng gia tăng. Các nhà lãnh đạo TQ đang tìm kiếm các bài học kinh nghiệm từ quá khứ của chính mình, cũng như từ các nước khác nhằm tìm ra cách để xây dựng một xã hội công bằng, ổn định, đoàn kết và thịnh vượng. Nỗ lực này có ý nghĩa rất quan trọng, không chỉ đối với TQ.

TQ có số dân khổng lồ khoảng 1,3 tỉ người, tăng trưởng khoảng 15-16 triệu người mỗi năm. 70% dân số TQ vẫn sống ở nông thôn. Có tới 150 triệu lao động nông nghiệp dư thừa. Thu nhập nông nghiệp đã chững lại từ giữa những năm 1990 cho tới đầu những năm 2000, thậm chí đã giảm sút. Số liệu chính thức của TQ cho thấy khoảng 580 triệu nông dân (73% số hộ nông thôn) có thu nhập dưới 360 USD/năm.

Song song với nhóm thiệt thòi này, một tầng lớp “trung lưu thành thị mới” đang phát triển nhanh chóng. Dòng vốn FDI to lớn của các công ty đa quốc gia đang tạo ra các lớp doanh nhân và các khu vực sinh sống hiện đại, tách biệt. Quá trình tư nhân hóa của TQ nặng tính chất mua bán tay trong và tham nhũng, đáng kể nhất là mối quan hệ phổ cập tay ba: cấp ủy địa phương, ngân hàng và việc phân bổ đất công để “phát triển”. Những năm đầu của thế kỷ 21 đã chứng kiến các cuộc đình công và biểu tình, điều mà chưa bao giờ thấy ở TQ kể từ những năm 1920.

Sức ép cạnh tranh toàn cầu

Từ những năm 1980, TQ triển khai các chính sách công nghiệp nhằm nuôi dưỡng một nhóm các doanh nghiệp (DN) lớn có khả năng cạnh tranh toàn cầu. Về thực chất, chính sách này đã thất bại. TQ đang trở thành “công xưởng cho thế giới” thay vì là “công xưởng của thế giới”. Trên 60% sản phẩm công nghiệp xuất khẩu của TQ là từ các DN có vốn đầu tư nước ngoài.

Một bộ phận lớn trong phần còn lại là các sản phẩm công nghiệp thuộc nhóm hàng hoặc có giá trị gia tăng thấp, công nghệ thấp hoặc không mang nhãn hiệu của các hãng quốc tế lớn (ví dụ may mặc, giày dép, nội thất, đồ chơi). Trong khi các hãng quốc tế lớn đang nhanh chóng xây dựng các cơ sở nghiên cứu phát triển (R&D) ở TQ thì không có DN TQ nào trong số 700 DN đứng hàng đầu thế giới có kinh phí cho R&D. Trong số 14 DN TQ trong Fortune 500, không có DN nào thật sự có khả năng cạnh tranh quốc tế mà không cần chính phủ bảo hộ.

Sự thao túng của các định chế tài chính

Theo các điều khoản của Hiệp định WTO, các DN tài chính của TQ sẽ phải đối mặt với mức độ cạnh tranh quốc tế ngày càng tăng. Từ những năm 1980, các DN tài chính hàng đầu thế giới đã trải qua một giai đoạn hợp nhất và thâu tóm chưa từng có từ trước tới nay, đã nhanh chóng thâu tóm các vị trí thống trị ở Mỹ Latin và Đông Âu. Chính Citigroup đã nói: “TQ là điểm sáng nhất trong màn hình rađa của chúng ta”.

Nếu các DN tài chính bản địa lớn của TQ không thể thực hiện cuộc cải cách chính mình, thì các tập đoàn khổng lồ quốc tế sẽ nắm giữ vai trò chỉ huy ngày càng tăng trong lĩnh vực tài chính của TQ. Citigroup cho rằng bốn ngân hàng lớn nhất của TQ cần được “xé lẻ thành các đơn vị nhỏ để tránh một cuộc khủng hoảng tài chính”, điều sẽ tạo cho các tập đoàn khổng lồ quốc tế khả năng đễ dàng hơn nhiều trong việc “đánh tan từng kẻ thù một”.

Vai trò của Chính phủ và Đảng

GS Peter Nolan, chủ nhiệm Ban Nghiên cứu quản lý TQ, Viện Quản lý Judge, Trường đại học Cambridge, hiện nghiên cứu mối quan hệ tương tác giữa các công ty của TQ và các công ty toàn cầu trong thời kỳ cách mạng về kinh doanh toàn cầu.
“Peter Nolan hiểu biết về các công ty của TQ và cuộc cạnh tranh quốc tế của họ hơn bất cứ ai trên trái đất, kể cả người TQ” (Financial Times, tháng1-2000).

Trong năm thập kỷ qua, TQ đã xây dựng một hệ thống y tế nông thôn đầy ấn tượng và thành tựu về y tế cũng rất ấn tượng với tuổi thọ bình quân là 70 và tỉ lệ tử vong trẻ sơ sinh là 31/1.000 ca sinh. Nhưng khi các hợp tác xã nông nghiệp bị giải thể trong đầu những năm 80 thì cơ sở tài chính cho lĩnh vực này đã hầu như biến mất. Năm 1999, ngân sách chính phủ chỉ tài trợ khoảng 11% tổng chi tiêu y tế, trong khi 59% được thanh toán bằng tiền túi của người dân.

Sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản đóng vai trò nền tảng trong quá trình hiện đại hóa của TQ và Đảng đang bị cuốn sâu vào mọi khía cạnh của đời sống kinh tế xã hội. Trong bài phát biểu chào mừng kỷ niệm lần thứ 80 ngày thành lập Đảng, chủ tịch Giang Trạch Dân đã nói: “Đảng phải giải quyết hai vấn đề lớn trong lịch sử là tăng cường vài trò của Đảng trong quá trình thực thi quyền và nghệ thuật lãnh đạo nhà nước, và chống tham nhũng và phòng tránh rủi ro... Chúng ta phải nghiêm khắc trong kỷ luật Đảng...”.

Trong những năm gần đây, cấp chức của các đảng viên bị xét xử do tham nhũng đã tăng lên. Lý do có nhiều vụ tham nhũng được đưa ra ánh sáng là lãnh đạo TQ đã nhận thấy mối đe dọa mà tham nhũng gây ra.

Con đường nào?

Trong những thập kỷ gần đây, châu u đã mò mẫm tìm tới một “con đường thứ ba”. Tuy nhiên, châu u đã công nghiệp hóa, có tầng lớp trung lưu chiếm ưu thế. TQ ngày nay đang mò mẫm tìm “con đường thứ ba” của mình trong hoàn cảnh hoàn toàn khác.

Nếu TQ có khả năng kết hợp “con rắn “ kinh tế thế giới với “con nhím” lịch sử xa xưa của TQ, cũng như lịch sử cận đại thì TQ sẽ mở được con đường cho một xã hội ổn định, đoàn kết. Nếu thất bại trong nỗ lực này, toàn bộ hệ thống kinh tế chính trị TQ có thể sụp đổ. Đây có thể là thảm họa, không chỉ đối với TQ mà còn đối với toàn bộ nền kinh tế chính trị toàn cầu.

Nếu TQ theo trào lưu ủng hộ thị trường tự do thì có thể gây ra sự căng thẳng vượt ngoài tầm kiểm soát và chia rẽ xã hội. Tự do hóa hoàn toàn cạnh tranh cho các DN tài chính quốc tế ở TQ và dòng vốn nước ngoài là điều nguy hiểm nhất mà qua đó có thể xảy ra tình trạng tan rã. Việc giải quyết các thách thức căng thẳng về kinh tế - xã hội chỉ thành công nếu nhà nước TQ ngày nay với nòng cốt là Đảng Cộng sản có thể cải thiện đáng kể tính hiệu quả của mình và loại bỏ nạn tham nhũng tràn lan.

Cải thiện nhà nước, chứ không phải hạ giảm vai nhà nước là mục tiêu hợp lý duy nhất cho cải cách hệ thống của TQ. Bằng việc “chọn cách không còn lựa chọn”, sự tồn tại của TQ có thể đóng góp cho sự sống còn và phát triển bền vững của toàn thế giới bằng việc giữ cho một ngọn hải đăng hiện diện ngoài vai trò chủ đạo của Mỹ theo hướng cổ vũ thị trường tự do toàn cầu.

Đây là thời điểm quan trọng, không chỉ đối với TQ, mà còn đối với cả toàn thế giới.

CẨM HÀ ghi

Việt Báo
contentlength: 10860
Chia sẻ
Bấm ngay
Đăng Ký xem video hay mới nhất

Video nổi bật

Lừa shipper đi giao hàng "rẻ rách", nữ sinh cấp 3 bị dằn mặt trên Mạng xã hội
00:00 / --:--

VẤN ĐỀ KINH Tế NÓNG NHẤT

Chu tich BIDV Tran Bac Ha bi bat va nhung he luy

Chủ tịch BIDV Trần Bắc Hà bị bắt và những hệ lụy

Sau vụ rúng động tin bầu Kiên bị bắt và thị trường tài chính chao đảo hồi tháng 8/2012 thì mới đây, chiều ngày 21/02/2013, thị..

Doi 100 Usd phat 90 trieu

Đổi 100 Usd phạt 90 triệu

Một người dân ở Cần Thơ đã bị xử phạt vi phạm hành chính với mức phạt lên tới 90 triệu đồng chỉ vì đổi tờ 100 USD tại tiệm vàng.