Phải kiểm soát được thu nhập

10:15 04/11/2007
Bấm ngay
Đăng Ký xem video hay mới nhất

Dự Luật Thuế thu nhập cá nhân đang được mổ xẻ tại kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XII, dự kiến thông qua vào ngày 21-11 tới. Các quy định chưa hợp lý sẽ được điều chỉnh, nhưng vấn đề quan trọng là làm thế nào để kiểm soát thu nhập?

Cột mốc quan trọng của sắc Thuế thu nhập cá nhân (TNCN) là Pháp lệnh Thuế thu nhập đối với người có thu nhập cao, được kỳ họp thứ 8, Quốc hội (QH) khóa X thông qua, có hiệu lực từ ngày 1-7-2001. Trong khi 180 quốc gia trên thế giới đã có và đã áp dụng hiệu quả từ rất sớm loại thuế này, thì 7 năm sau (kể từ năm 2001), Việt Nam vẫn chưa có Luật Thuế TNCN hoàn chỉnh.

Chỉ nắm "người có tóc"

Trước khi có hiệu lực thi hành, các chính sách về thuế TNCN luôn đặt ra mục tiêu là điều tiết được TNCN, căn cứ trên các nguyên tắc “lợi ích”, “công bằng” và “khả năng nộp thuế”.

Với loại thuế trực thu này, nguyên tắc “công bằng” và “khả năng nộp thuế” thể hiện ở chỗ: Người có thu nhập cao hơn thì nộp thuế nhiều hơn, người có thu nhập như nhau nhưng có hoàn cảnh khó khăn hơn thì nộp thuế ít hơn, mỗi cá nhân dù có thu nhập từ nhiều nguồn khác nhau đều được điều chỉnh thống nhất trong một chính sách thuế; người có thu nhập thấp chưa phải nộp thuế. Pháp lệnh thuế thu nhập đối với người có thu nhập cao (sửa đổi) có hiệu lực vào tháng 7-2004 một lần nữa cho thấy nỗ lực hiện thực hóa các mục tiêu nói trên.

Lý thuyết là vậy, nhưng thực tế chính sách thuế TNCN hiện hành có lỗ hổng lớn là không kiểm soát được thu nhập của thành phần có thu nhập cao và rất cao.

Chẳng hạn, một bác sĩ “ruột” của bệnh viện C. có thu nhập kê khai hằng tháng là 300 triệu đồng. Mỗi ngày, ngoài công việc chính ở bệnh viện C., bác sĩ này chạy sô các ca mổ ở bệnh viện V., bệnh viện H. vào chiều và tối. Các bệnh viện mà bác sĩ này “thỉnh mổ” không thực hiện khấu trừ tại nguồn (vì sợ mất quan hệ). Tổng thu nhập tính đúng của bác sĩ này hằng tháng khoảng 1 tỉ đồng. Theo mức này, số thuế phải nộp khoảng 400 triệu đồng; nhưng do ngành thuế chỉ nắm được thu nhập của bác sĩ này tại bệnh viện C. là 300 triệu đồng, nên chỉ thu được số thuế là khoảng 75 triệu đồng (40%). Một cán bộ thuế Cục Thuế TPHCM nói rằng những trường hợp như vậy xảy ra rất nhiều, tập trung vào nhóm có thu nhập cao như bác sĩ, giảng viên, luật sư, kiến trúc sư... Cơ quan thuế biết nhưng đành chịu vì không thể kiểm tra từng trường hợp riêng rẽ. Một ví dụ khác đối với nhóm đối tượng nộp thuế là nghệ sĩ. Năm 2005 (nộp cho năm 2004), tổng thuế thu nhập phải đóng của 144 nghệ sĩ tại TPHCM là 1,2 tỉ đồng, thì năm 2006 (nộp cho năm 2005), con số này giảm còn 888,6 triệu đồng; tổng thu nhập khai báo cũng giảm từ hơn 15 tỉ đồng (năm 2004) xuống còn 13,1 tỉ đồng (năm 2005). Trong khi đó, số nghệ sĩ thuộc diện chịu thuế ngày càng nhiều hơn, tổng thu nhập lẽ ra phải cao hơn.

Vá trước khi thủng

Ban soạn thảo dự Luật Thuế TNCN lần này kỳ vọng rằng khi có hiệu lực thi hành, luật sẽ tạo sự đồng thuận cao trong xã hội. Tuy nhiên, phân tích sâu một số quy định trong dự luật này, có thể thấy trước những khoảng hở.

Về giảm trừ gia cảnh, dự luật đưa ra mức 4 triệu đồng/tháng đối với cá nhân nộp thuế và 1,6 triệu đồng đối với cá nhân phụ thuộc. QH có thể sẽ đồng ý với mức 4 triệu đồng hoặc nâng lên 5 triệu đồng cho phù hợp với tình hình năm 2009. Nhưng, tính khả thi của nó là cơ sở nào xác định điều kiện để được giảm trừ gia cảnh lại không thấy đề cập. Đại biểu Hồ Quốc Dũng (Bình Định) minh họa rất cụ thể: “Ví như gia đình tôi có 3 anh em. Tôi đang sống ở Bình Định, 2 em tôi đang sống ở TPHCM, cả 3 người đều xin xác nhận gia cảnh có cha, mẹ già yếu đang sống ở quê. Sau khi xác nhận, phần tôi thì nộp ở Chi cục Thuế của Bình Định, 2 em tôi nộp ở TPHCM, cả 3 đều được giảm trừ gia cảnh (nuôi mẹ, cha). Vậy thì ngành thuế kiểm chứng cách nào để bảo đảm sự công bằng?”. Từ thực tế này, theo nhìn nhận của Cục Thuế TPHCM - đơn vị có số thu thuế TNCN cao nhất nước - rất có thể sẽ diễn ra cảnh “chạy chứng nhận gia cảnh”. Ngành thuế không đủ người và thẩm quyền để xác minh các trường hợp giảm trừ gia cảnh, trong khi các cấp chính quyền địa phương (có thể được giao thẩm quyền xác nhận) lại độc lập với ngành thuế, nên tình hình sẽ rối. Và ai, đơn vị nào đứng ra chứng nhận, xác minh hoàn cảnh của từng cá nhân nước ngoài để tính mức giảm trừ?

Có đại biểu so sánh với mức giảm trừ tại một số nước và kết luận ở Việt Nam như vậy là cao hơn nhiều. Một chuyên viên thuế tại TPHCM “thưa” lại rằng: “So sánh như vậy là không đúng bản chất. Ở các nước, sau khi trừ trước các sinh hoạt phí cho cá nhân nộp thuế (như tiền cấp cho con cái ăn học, nuôi dưỡng cha mẹ, khám chữa bệnh...), cơ quan thuế còn trừ tiếp một khoản ấn định nữa và khoản này mới là giảm trừ gia cảnh. Còn ở ta, tất tần tật chi phí đều khoán trọn trong 4 triệu đồng, thì không thể gọi là cao hơn so với các nước”.

Tính già hoá non?

Thêm hai nét mới trong dự luật lần này là đưa hộ kinh doanh (đang chịu thuế thu nhập doanh nghiệp 28%) vào diện chịu thuế TNCN; đánh thuế thu nhập 25% từ chuyển nhượng bất động sản. Tưởng như sự công bằng với mọi đối tượng nộp thuế đang dần được thiết lập, nhưng theo các chuyên gia, quy định này có nguy cơ phản tác dụng.

Năm 2005, cả nước có 1,3 triệu hộ cá thể kinh doanh nộp thuế (môn bài, thu nhập doanh nghiệp). Đến năm 2009, số hộ ước tăng lên hơn 3 triệu. Nếu dự luật có hiệu lực thi hành vào ngày 1-1-2009, hơn 3 triệu hộ cá thể này phải chuyển sang đóng thuế TNCN và lúc này, ngành thuế sẽ phải đối đầu nhiều khó khăn trong việc kiểm soát thu nhập cá nhân.

Về phương pháp đánh thuế chuyển nhượng bất động sản, theo dự luật, số thuế phải nộp được tính 25% trên số tiền chênh lệch giữa bên mua và bên bán (nhà, đất) và cơ quan thuế chỉ thu được nếu xác định được giá mua gốc. Trong trường hợp không xác minh được giá mua gốc thì áp thuế “đại trà” 4% theo giá trị mua bán bất động sản (thuế chuyển quyền sử dụng đất). Vậy là, nếu không bít kẽ hở này, những người đầu cơ đất thừa sức ém giá gốc để lách thuế. Ngành thuế không có công cụ để kiểm tra. Điều này đồng nghĩa rằng phương án đánh thuế 25% rất dễ phá sản.

* * *

Suy cho cùng, công cụ cơ bản giúp việc thu thuế TNCN hiệu quả là phải nắm được nguồn thu để điều tiết thu nhập một cách công bằng. Với một đất nước có hơn 80% giao dịch bằng tiền mặt như Việt Nam, điều dễ nhận thấy là phải nhanh chóng chuyển đổi các hình thức thanh toán, chi trả từ tiền mặt sang hệ thống tín dụng. Vậy thì ngành thuế và ngân hàng còn chần chừ gì mà không sớm bắt tay để đôi bên và toàn dân cùng có lợi?

Chỉ đóng góp 4,41% tổng thu ngân sách

Những người thu nhập rất cao lại trốn được thuế trở thành thách thức của ngành thuế và tạo nên hiệu ứng xấu trong xã hội. Đó là những người làm công ăn lương (có thu nhập khiêm tốn nhưng “bị” kiểm soát chặt) không đồng thuận với sắc thuế hiện hành. Vì thế, “văn hóa đóng thuế” mãi không thành hiện thực và chủ trương “khoan sức dân” còn lâu mới thực hiện được đúng.

Minh chứng cho điều này: Tổng số thu thuế TNCN của cả nước năm 2006 đạt hơn 10.000 tỉ đồng, chỉ chiếm 4,41% tổng thu ngân sách Nhà nước từ thuế, phí và lệ phí; tương đương 1,13% GDP. Trong khi đó, tỉ trọng này tại các nước trong khối ASEAN đến 16%, ở các nước phát triển như Mỹ, Nhật Bản... lên đến 40%.

(Theo NLĐ)
Việt Báo
contentlength: 13854
Chia sẻ
Bấm ngay
Đăng Ký xem video hay mới nhất

Video nổi bật

Lừa shipper đi giao hàng "rẻ rách", nữ sinh cấp 3 bị dằn mặt trên Mạng xã hội
00:00 / --:--

Bài viết khác

Xem tiếp >>

VẤN ĐỀ KINH Tế NÓNG NHẤT

Chu tich BIDV Tran Bac Ha bi bat va nhung he luy

Chủ tịch BIDV Trần Bắc Hà bị bắt và những hệ lụy

Sau vụ rúng động tin bầu Kiên bị bắt và thị trường tài chính chao đảo hồi tháng 8/2012 thì mới đây, chiều ngày 21/02/2013, thị..

Doi 100 Usd phat 90 trieu

Đổi 100 Usd phạt 90 triệu

Một người dân ở Cần Thơ đã bị xử phạt vi phạm hành chính với mức phạt lên tới 90 triệu đồng chỉ vì đổi tờ 100 USD tại tiệm vàng.