Doanh nghiệp giàu nhờ "tích lũy nguyên thủy": Tương lai nào?

08:36 20/03/2017
Bấm ngay
Đăng Ký xem video hay mới nhất

'Doanh nghiệp tư nhân không hoàn toàn do tự bản thân kinh doanh mà nổi lên. Nhiều người thành đạt là do dựa dẫm vào thế lực...'.

Đó là khẳng định của PGS.TS. Nguyễn Văn Nam, nguyên Viện trưởng Viện nghiên cứu Thương mại (Bộ Công thương) xung quanh kết luận những lãnh đạo doanh nghiệp Việt Nam cần đến 5 - 15 năm nữa mới có thể thích ứng được với vai trò lãnh đạo ở tầm khu vực và toàn cầu.

PV: - Một trong những kết luận của Nghiên cứu “Năng lực của các lãnh đạo doanh nghiệp” do Viện Quản trị Năng lực Lãnh đạo - Singapore thực hiện trên 9 quốc gia châu Á, trong đó có Việt Nam với 165 người đang giữ vai trò lãnh đạo cấp cao công bố ngày 10/3 tại TP.HCM đang gây nhiều chú ý.

Kết luận chỉ rõ: “Những lãnh đạo doanh nghiệp Việt Nam cần đến 5 - 15 năm nữa mới có thể thích ứng được với vai trò lãnh đạo ở tầm khu vực và toàn cầu”. Đáng chú ý, kết quả này được hầu hết trong số 50 lãnh đạo doanh nghiệp tham gia lễ công bố thừa nhận là hợp lý khi xét đến thực tế kinh tế Việt Nam chỉ mới thực sự tăng trưởng trong 15 năm qua.

Ông nhìn nhận như thế nào trước kết luận trên? Sự tụt hậu của lãnh đạo doanh nghiệp biểu hiện điều gì trong việc quản lý, vận hành và sức cạnh tranh của các doanh nghiệp hiện nay?

PGS.TS. Nguyễn Văn Nam: - Tôi không hề bất ngờ trước những kết luận trên của Viện Quản trị Năng lực Lãnh đạo – Singapore. Chúng ta mới tiến hành đổi mới và thông qua đó hình thành một tầng lớp doanh nhân mới. Tuy nhiên những doanh nghiệp này làm hoàn toàn tự phát, chủ yếu dựa theo kinh nghiệm truyền thống.

Ở đây tôi muốn nói đến 2 tầng lớp lãnh đạo trong các doanh nghiệp.

Một là cán bộ làm việc trong các doanh nghiệp nhà nước (DNNN). Đây là những người hiểu biết về kinh doanh thì ít, hiểu biết về cung cách của một nhân viên nhà nước thì nhiều. Họ làm theo lối hành chính nhà nước, chứ không phải là nhà kinh doanh, doanh nhân đúng nghĩa.

Doanh nghiep giau nho "tich luy nguyen thuy": Tuong lai nao?
Lãnh đạo các doanh nghiệp Việt Nam không được đánh giá cao. Ảnh minh họa

Khi chuyển đổi sang cơ chế thị trường, đa phần vẫn làm theo kiểu cũ, cơ chế bao cấp, cơ chế xin cho, cơ chế làm theo kế hoạch hóa, theo lệnh hành chính. Khi tiến hành hòa nhập vào cơ chế thị trường, những lãnh đạo DNNN này không thích ứng được, không có sức cạnh tranh và hoàn toàn thất bại.

Đối với tầng lớp doanh nghiệp tư nhân tôi nghĩ cũng cần chia ra làm 2 loại. Một số doanh nghiệp kinh doanh thực sự, phấn đấu cạnh tranh trên thị trường bằng chính năng lực của mình và thành công. Số này tỷ lệ không cao lắm.

Còn lại đa phần là doanh nghiệp sân sau, dựa vào những thế lực để hoạt động. Những đơn vị này sở hữu hàng nghìn tỷ đồng nhưng đều dựa vào các lợi thế riêng để lách luật, để biến tài sản nhà nước, tài sản công thành tài sản riêng của mình. Nếu cạnh tranh đúng nghĩa trên thị trường thế giới thì lãnh đạo những doanh nghiệp này cũng không làm được.

Còn những doanh nghiệp kinh doanh theo thế hệ mới thì bây giờ mới bắt đầu xuất hiện. Những người này tuổi đời còn rất trẻ từ 25-30 tuổi, là những người có học hành, có tiếp xúc với quốc tế, tiếp xúc với các doanh nghiệp nước ngoài và có hiểu biết về thị trường, nhất là thị trường hiện đại hiện nay. Tầng lớp đó mới bắt đầu khởi nghiệp và bắt đầu làm.

PV: - Tuy nhiên, nhiều người vẫn đặt ra câu hỏi, khảo sát trên được thực hiện trên nhóm doanh nghiệp nào, doanh nghiệp nhà nước hay doanh nghiệp ngoài quốc doanh bởi lẽ thời gian gần đây, rất nhiều doanh nhân Việt được vinh danh trên trường quốc tế như ông Phạm Nhật Vượng, bà Phạm Thị Việt Nga, ông Trần Việt Thắng, ông Đoàn Nguyên Đức…

Thưa ông, nếu xét ở nhóm doanh nghiệp tư nhân, kết luận của Viện Quản trị Năng lực Lãnh đạo - Singapore đã phản ánh đúng năng lực của các lãnh đạo doanh nghiệp Việt Nam hay chưa? Và nếu xét ở nhóm doanh nghiệp nhà nước, kết quả trên phản ánh điều gì?

PGS.TS. Nguyễn Văn Nam: - Đúng là ở Việt Nam có một số doanh nghiệp tư nhân thành đạt và được quốc tế ghi nhận, vinh danh. Tuy nhiên như tôi đã nói ở trên, số lượng trên rất ít, chỉ đếm trên đầu ngón tay.

Thực tế kết luận của Viện Quản trị Năng lực Lãnh đạo – Singapore phản ánh đúng năng lực ở một bộ phận doanh nghiệp tư nhân và phần lớn DNNN.

Cần phải hiểu rằng, doanh nghiệp tư nhân không hoàn toàn do tự bản thân kinh doanh mà nổi lên. Nhiều người trong số các doanh nhân thành đạt đều dựa dẫm vào thế lực đứng chân trong quản lý nhà nước. Nói theo đúng nghĩa kiểu chủ nghĩa Mác ngày xưa, đó là hiện tượng “tích lũy nguyên thủy”. Ở đây nguyên thủy không phải do quá trình kinh doanh, tích lũy mà thành. Đó là những doanh nghiệp lợi dụng sự chuyển đổi, sự thay đổi của thể chế để chiếm 1 số vị trí, 1 số khu đất đai giá rẻ. Sau 1 chu kỳ nhất định, từ đất giá rẻ biến thành đất vàng. Họ gặp thời thế và sở hữu được một số vốn lớn, giàu có và trở thành nhà kinh tế, kinh doanh nổi tiếng.

Kinh nghiệm của bản thân tôi thấy rằng, doanh nghiệp Việt Nam ý thức cạnh tranh vươn lên không cao. Nhiều trường hợp doanh nghiệp sở hữu trong tay số vốn từ 5-10 triệu USD đã thỏa mãn.

Họ cho rằng mình giàu có và tích cực đi chơi, đầu tư. Tuy nhiên do năng lực không có nên sau vài năm thì phá sản hết. Họ chưa ý thức được kinh doanh là một nghiệp nghề lâu dài chứ không phải kiếm được đồng tiền dễ ngon và phung phí. Trường hợp này tôi gặp nhiều lắm.

Đáng buồn nhất là những doanh nghiệp kiến thức kinh doanh không chịu học hỏi, không chịu vươn lên. Nhiều trường hợp, cả DNNN và doanh nghiệp tư nhân đều dựa dẫm vào chính quyền, vào lãnh đạo. Tuy nhiên những lãnh đạo đó cũng chỉ làm có nhiệm kỳ, sau 5-10 năm sẽ nghỉ và doanh nghiệp hết khi đó thất bại. Đây là những doanh nghiệp làm giàu theo kiểu cơ chế của Việt Nam. Còn khi mở cửa hội nhập với nước ngoài, họ chắc chắn không cạnh tranh được dẫn đến thua lỗ triền miên.

PV: - Trên thực tế, trong những năm gần đây, các DNNN được biết đến với những kết quả kinh doanh không khả quan, thậm chí thua lỗ đến mức báo động. Có thể kể đến những DNNN càng kinh doanh càng lỗ đã được Kiểm toán Nhà nước liệt kê như: dự án xơ sợi Đình Vũ - Hải Phòng, dự án nhiên liệu sinh học - ethanol Dung Quất (Quảng Ngãi), dự án Ethanol Phú Thọ, Ethanol Bình Phước, đóng tàu Dung Quất, đạm Hà Bắc, đạm DAP Lào Cai, DAP Hải Phòng...

Đây có được coi như tấm gương phản chiếu năng lực lãnh đạo doanh nghiệp nhà nước hay không? Tại sao dù được hoạt động trong môi trường có nhiều ưu đãi hơn hẳn khối doanh nghiệp tư nhân, các lãnh đạo doanh nghiệp vẫn không thể tận dụng được ưu thế như vậy, do năng lực quản lý kém hay vì những lý do nào khác?

PGS.TS. Nguyễn Văn Nam: - Tôi nghĩ, nếu nói rằng các dự án thua lỗ ngàn tỷ trên phản chiếu năng lực của lãnh đạo doanh nghiệp nhà nước thì chưa hẳn đúng.

Đừng chê những người này dốt, không có khả năng. Đây đều là những người được học hành tử tế, nhiều người trong đó là tiến sĩ, thậm chí được học bằng Giáo sư. Đó là những người bằng cấp đầy đủ, kiến thức không hề kém.

Tuy nhiên lãnh đạo DNNN chỉ hoạt động trong cơ chế bao cấp, cơ chế xin cho, cơ chế chống lưng. Do đó dẫn đến xuất hiện nhiều tình trạng tiêu cực. Nếu làm lãi nhiều thì chẳng được hưởng gì. Họ chỉ lãi vừa đủ để làm báo cáo thành tích. Còn trong trường hợp thua lỗ thì rất giỏi để thuyết trình. Thua lỗ đều do nguyên nhân khách quan chứ không phải do nguyên nhân chủ quan, do bản thân lãnh đạo DNNN.

Tôi xin khẳng định lại, những người này thực sự không phải kém. Tuy nhiên cơ chế của chúng ta không rõ ràng, còn nhiều hạn chế nên đã làm hỏng con người. Người ta hành động vì lợi ích của mình, lợi ích của nhóm chứ không vì lợi ích của cộng đồng. Đó là một thực trạng đáng buồn cần phải nhìn nhận lại.

PV: - Nếu chúng ta không cải thiện năng lực lãnh đạo sẽ có hại gì cho nền kinh tế, thưa ông? Viễn cảnh doanh nghiệp Việt phải thuê CEO nước ngoài có thể xảy ra hay không? Và nếu xảy ra kịch bản đó, ông có ủng hộ hay không, đặc biệt trong trường hợp thuê CEO quản lý doanh nghiệp nhà nước?

PGS.TS. Nguyễn Văn Nam: - Viễn cảnh đó theo tôi hoàn toàn có thể xảy ra. Thực tế Việt Nam đã hội nhập 30 năm và chúng ta được rất ít và mất rất nhiều.

Việt Nam mở cửa để kêu gọi đầu tư. Chúng ta đẩy mạnh ký kết rất nhiều hiệp định thương mại, từ đa phương đến song phương. Chúng ta kêu gọi đầu tư rất nhiều dự án, từ lớn đến bé, từ Trung ương đến địa phương. Tuy nhiên nhiều nơi bất chấp tất cả, chấp nhận cả công nghệ mới, hiện đại lẫn công nghệ cũ, lạc hậu. Cho nên doanh nghiệp nước ngoài vào Việt Nam rất nhiều nhưng chúng ta không học hỏi được gì thêm, vẫn dậm chân tay chỗ.

Rõ nét nhất là lĩnh vực cơ khí, mà điển hình là công nghiệp ô tô. Sau 30 năm chúng ta vẫn chưa có sản phẩm ô tô nào của Việt Nam và cuối cùng chỉ biến Việt Nam thành thị trường làm giàu cho các doanh nghiệp quốc tế vào đầu tư.

Các doanh nghiệp ô tô trong nước đều thất bại. Chúng ta chỉ có 1 vài doanh nghiệp làm lắp ráp ăn theo. 

Gần đây có một vài doanh nghiệp đi theo lối mới, chẳng hạn như công ty ô tô Trường Hải (Thaco) ở Chu Lai, Quảng Nam. Thaco bắt đầu làm và xây dựng công nghệ ô tô. Nhiều người hi vọng doanh nghiệp này sẽ làm chủ và thâm nhập được công nghệ để chế tạo ô tô. Tuy nhiên tôi cho rằng nếu chính sách của chúng ta không tốt thì sẽ tiếp tục lái doanh nghiệp theo con đường gia công và ăn xổi ở thì để kiếm lãi trước mắt.

Nếu không thay đổi, tương lai đối với nền kinh tế Việt Nam sẽ rất trì trệ. Công cuộc hội nhập sẽ biến Việt Nam trở thành thành thị trường tiêu thụ hàng hóa của các nước thôi. Việt Nam không sản xuất được cái gì cả. Chúng ta có thuê CEO cũng không giải quyết được vấn đề gì cả.

Chúng ta cần nhìn lại những thế mạnh của Việt Nam thời gian qua. Chẳng hạn như nông nghiệp, tất cả đều dựa vào những mặt hàng do nông dân làm, không cần trình độ cao, không cần công nghệ hiện đại. Đối với công nghiệp cũng vây. Chúng ta chỉ gia công và lắp ráp, cũng không cần trình độ, công nghệ phát triển. Thế thì làm sao Việt Nam có trình độ phát triển được và năng suất cao được.

Việt Nam không có công nghệ, không trình độ cao và đến khi doanh nghiệp nước ngoài rút đi, chúng ta sẽ chẳng còn gì. Đứng về phương diện vĩ mô để xem xét, tôi chưa có dấu hiệu gì sáng sủa cho nền kinh tế Việt Nam. Tư duy của lãnh đạo vẫn còn lỗi thời, sửa chữa rất chậm chạp. Vài chục năm chúng ta mới có một bước tiến nhỏ.

Do vậy điều cần làm lúc này là phải thay đổi cơ chế, tích cực đẩy mạnh hoạt động kinh tế thị trường, tránh tình trạng xin – cho, tránh lợi ích nhóm hay những phản ánh doanh nghiệp sân sau. Chúng ta phải đổi mới toàn diện.

PV: - Xin cảm ơn PGS.TS Nguyễn Văn Nam đã chia sẻ với PV.

 

VietBao.vn
contentlength: 16313
Chia sẻ
Bấm ngay
Đăng Ký xem video hay mới nhất

Video nổi bật

10 thành phố có giá thuê căn hộ đắt nhất thế giới
00:00 / --:--

TIN Kinh Tế NỔI BẬT

"Giá điện đang thấp hơn các nước G7"

Chiều 21-6, Tổ công tác của Thủ tướng đã làm việc với Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) để kiểm tra việc thực hiện các nhiệm vụ do Chính phủ, Thủ tướng giao cho EVN. Đây cũng là lần thứ hai tổ công tác làm việc với EVN.